Bệnh gút

- Thầy nói qua về bệnh gút mạn!

- Bệnh gút mạn phát triển sau nhiều năm tiến triển của bệnh gút không được chuẩn đoán hay không được chữa trị. Trong khuôn khổ bệnh gút do các thuốc gây nên, sự tiến triển sang mãn tính có nhanh hơn. Trong một số trường hợp hỏi kĩ không tìm ra cơn kịch phát khởi đầu.

- Bệnh gút mạn thường “đáp” vào khớp nào của cơ thể?

- Chủ yếu là ở chi dưới theo thứ tự thường gặp: khớp đốt bàn - ngón chân cái, khớp bàn - các ngón chân khác, khớp giữa khối cổ chân, mắt cá chân, gối. Thường là thương tổn không đối xứng. Ít khi xảy ra ở chi trên. Đau khớp kiểu nhịp cơ học kèm theo phù, đôi khi hạn chế biên độ của khớp. Chụp X quang là cần thiết cho thấy hình đặc biệt của liên hợp phá huỷ - xây dựng lại của khớp. Ở vài vị trí thấy hình gai xương đặc biệt như hình “chân có gai dựng đứng” trên phim chụp phía bên của bàn chân. Hình khe khớp bị kẹp phát triển trễ sau nhiều năm tiến triển của bệnh khớp gút mạn. Phân bổ trong cơ thể cũng lộn xộn: một khớp, khớp nhỏ hay đa khớp… do đó chuẩn đoán phân biệt có khó khăn với bệnh đa khớp dạng thấp, bệnh vôi hóa sụn khớp, bệnh thấp khớp vẩy nến… vì hình trên phim X quang giống nhau và trong các bệnh trên tỷ lệ acid uric - huyết cũng tăng… Hay là… đơn giản với bệnh hư khớp thông thường… trường hợp của ông bệnh nhân của các bạn. Dưới da có thể thấy các cục kết urat, ta quen gọi là tôphi. Cần điều trị lâu dài giảm hẳn acid uric huyết.

Thương tổn ở thận là hệ quả quan trọng của bệnh gút mạn, tương quan với phát triến bệnh thận kẽ, có khả năng đưa đến suy thận mạn.

- Thầy nói qua về cách điều trị!

- Trong trường hợp cấp, ở ta thì đơn giản chỉ dùng thuốc; một bộ phận người phương Tây chịu đau rất kém, nên phác đồ điều trị khuyên chọc hút dịch nếu có, bất động khớp, chườm đá… Thuốc đặc thù là colchicine 1mg. Ngày đầu ba lần, một viên mỗi lần sau khi ăn. Ngày 2 và 3: hai lần, mỗi lần một viên. Ngày 4 trở đi mỗi ngày một lần, một viên. Phác đồ xưa khuyên uống đến ngày 7; sau đó lại khuyên đến ngày 10; sau đó nữa lại khuyên đến ngày 30; sau cùng, trong y văn, khoa điều trị ghi đến ngày 90, tức ba tháng! Được giải thích là sau khi đưa thuốc giảm acid uric huyếtvào cơ thể độ khoảng mươi ngày sau cơn cấp, một cơn cấp khác tái xuất hiện; giữ một viên colchicine mỗi ngày đến ngày 90 tránh được bất lợi vừa nói. Do đó thời gian bắt đầu điều trị giảm acid uric huyết với “thuốc phải uống suốt đời” tùy quan điểm khoa điều trị; ta sẽ bàn sau. Colchicine là thuốc đặc thù, rất hiệu nghiệm, thường hay dùng để chuẩn đoán bệnh gút.

Tác dụng phụ của colchicine là ở hệ tiêu hóa: tiêu chảy, nôn, mửa; thay thế bằng Colchimaxtrong đó có kèm thuốc cầm ỉa, nhưng lại chống chỉ định ở bệnh nhân có tuyến tiền liệt phì đại hay bệnh glaucoma góc khép. Trong trường hợp không dung nạp colchicine, có thể dùng kháng viêm không steroid. Có khi phải dùng đến loại giảm đau trong gia đình á phiện nhẹ, đánh đổi với tác dụng phụ của codein ( Efferalgan codéiné,Codoliprane…). Không khuyên dùng corticoid uống vì có nguy cơ bệnh gút tái phát nặng sau khi ngưng uống thuốc; tuy nhiên nếu tràn dịch ở khớp kéo dài, tiêm ngấm cortison vào khớp có thể có ích.

- Thầy nói qua về điều trị căn!

- Chế độ giữ gìn trong ăn uống rất quan trọng: hạn chế các thức ăn có nhiều purin, cai rượu, giảm thừa cân (béo phì), uống nhiều nước, kiềm hóa nước tiểu bằng natribicarbonat (một muỗng cà phê trong một lít nước uống). Thuốc giảm acid uric huyết không phải thuốc dùng trong cơn đau; cũng không sử dụng khi acid uric trong máu cao mà không có triệu chứng lâm sàng của bệnh gút. Phác đồ điều trị khuyên bắt đầu sau cơn gút mạn thứ hai; đôi khi sau cơn thứ nhất nếu tỷ lệ acid uric huyết cao. Có tác giả lại khuyên dùng nếu trong một năm có xảy ra trên ba lần cơn đau cấp! Y văn cũng ghi: hễ bắt đầu uống thuốc hạ acid uric huyết thì phải “uống liên tục suốt đời” vì ngắt quãng là không còn chứng minh có hiệu nghiệm!

Theo trường phái Pháp, thuốc duy nhất là allopurinol ( Zyloric) dùng để hạ acid uric huyết. Liều thông thường ở ta là một viên 100mg/ngày; mục tiêu là đem acid uric huyết xuống dưới 300µmol/l; do đó, sau 3 - 4 tuần có thể lên liều cho đến tối đa 300mg/ngày. Có thể dùng trong trường hợp suy thận hay tăng urat niệu. Ít khi có xảy ra tác dụng phụ, nhưng nếu có bao giờ cũng nghiêm trọng. Trong trường hợp dị ứng nhẹ có thể áp dụng phương pháp giải cảm ứng bằng cách khởi đầu với liều 10 - 25µg/ngày, rồi lần lần cách 3 - 14 ngày tăng liều gấp đôi cho đến khi đạt đến hiệu năng mong muốn.

Trong trường hợp bệnh gút mạn, colchicine phải dùng chung với allopurinol, trung bình trong 6 tháng, hay cho đến khi tỷ lệ acid uric xuống đến số bình thường hoặc giảm mất tôphi. Liều colchocine được khuyên dùng là 1mg/ngày; bớt đi phân nửa ở người suy thận hay ở các cụ tuổi trên 70. Cũng không dùng trong trường hợp suy thận hay suy gan nặng, hoặc kết hợp với một số thuốc khác: erythromycin, simvastatin, ciclosporin,…

- Thầy dặn thêm chúng em những gì?

- Bệnh gút khá thường gặp ở đầu thế kỷ XXI, cơn cấp dễ chuẩn đoán, hình thể mạn thường hay nhầm lẫn với các bệnh khớp khác. Điều trị bệnh được hệ thống hoá các quy tắc; cái khó của chúng ta là thuyết phục người bệnh theo đúng, để tránh hiệu quả xấu sau này của bệnh.

_____________________________________

* Thức ăn có nhiều purin: Thịt ở cổ bò con, bồ dục (cật), gan, óc, lưỡi, phèo, tim, xúc xích, lạp xưởng, thịt rừng, chim bồ câu, ngỗng, vịt, thịt heo, thịt bò, cá đối, cá trích, cá mòi, trứng cá (caviar), tôm, cua, sò, ốc, đậu poa, rau dền tây…Tài liệu kết luận: kể lại các món để kiêng chỉ có giá trị lịch sử, thuở y khoa chưa hệ thống hoá các quy tắc điều trị như hiện nay, tức trong thực thiễn không kiêng cữ khắt khe như khi xưa.