Bạn biết gì về gan nhân tạo

Máy gan nhân tạo hoạt động giống như máy lọc thận đã được dùng từ lâu, tức là cho máu chảy qua một hệ thống lọc để giữ lại các chất có nồng độ tăng cao theo cơ chế khuếch tán chủ động từ nơi cao sang nơi thấp (dịch lọc). Năm 1990, hai bác sĩ của Đại học Rostock là Jan Stange và Steffen Mitzner đã đề ra ý tưởng thay thế một phần chức năng gan bằng một thiết bị nhân tạo. Đến năm 1992 thì những ứng dụng đầu tiên này ra đời. Biopure và Taraklin là hai công ty chế tạo ra chiếc máy để thể nghiệm trên lâm sàng. Mãi đến năm 1999, hệ thống máy lọc gan nhân tạo được thương mại hoá và đến năm 2000 đã có 400 bệnh nhân được điều trị. 90 báo cáo khoa học về máy lọc gan được công bố năm 2003. Đến nay, có 130 bệnh viện trên thế giới được trang bị máy lọc gan điều trị cho 16.000 bệnh nhân.

Cơ chế hoạt động của máy “gan nhân tạo”

Các máy lọc thận nhân tạo hoặc máy siêu lọc máu (lọc máu liên tục) hoạt động tương đối đơn giản. Máy gồm hệ thống các màng lọc ngăn cách giữa máu bệnh nhân và dịch lọc. Thành phần của dịch lọc tuỳ theo mục đích cấn lọc chất nào, nếu không muốn chất đó mất ra khỏi máu thì nồng độ của nó trong dịch lọc phải tương đương.

Máy “gan nhân tạo” hay máy lọc gan có điểm khác cơ bản là lấy được những chất gắn kết với protein (cụ thể là albumin). Trong dịch lọc gan có thành phần albumin (dialycate albumin), đây chính là các chất hấp thu. Các chất gắn kết với albumin máu của bệnh nhân khi tiếp đến màng lọc sẽ bị albumin của dịch lọc hấp thu xuyên qua màng. Trong trường hợp ngộ độc thuốc thì máy rất hữu hiệu vì thuốc thường kết hợp với albumin nên cách lọc thông thường không thể lấy ra được, chỉ có lọc albumin mới lấy ra nhanh chóng.

Khi nào cần đến “gan nhân tạo”?

Bộ lọc của máy sau khi lọc 15 phút và 1 giờ.

Máy có hiệu quả trong trường hợp suy gan cấp và mãn. Suy gan sẽ dẫn đến biến chứng: bệnh não do gan đưa đến hôn mê, vàng da, ứ mật, báng bụng, chảy máu, suy thận và tử vong. Máy được chỉ định dùng trong nhiều tình huống khác nhau của bệnh cảnh suy gan. Người ta sử dụng trong trường hợp suy gan mãn đã mất bù (tức suy gan giai đoạn cuối), dùng máy “gan nhân tạo” để duy trì tạm chức năng của gan trong thời gian chờ được ghép gan mới. Ngoài ra trong trường hợp bệnh gan cấp tính: suy gan cấp, ứ mật trong gan (liên quan đến dùng thuốc) để chờ cho chức năng gan hồi phục. Các trường hợp suy gan sau phẫu thuật gan, ngứa dai dẳng khó trị trong bệnh tắc mật, ngộ độc quá liều thuốc cũng được áp dụng.

Một số trường hợp không được chạy máy cho bệnh nhân đó là rối loạn đông máu nội mạch lan toả, sốc nhiễm trùng không đáp ứng với kháng sinh, chảy máu cấp, huyết động không ổn định.

Các chất có thể được máy lấy ra khỏi máu gồm: axit mật, bilirubin, axit amin, tryptophan, axit béo chuỗi ngắn và trung bình, benzodiazepin, nitric, oxid, amoniac, creatinin, ure, đồng, sắt, phenytoin...

Máy gan nhân tạo có ích trong các trường hợp ngộ độc cấp, nhưng không thể thay thế chức năng gan được vì phải lọc định kỳ và chi phí rất cao. Tốt nhất là mỗi người cần giữ gìn, đừng để xơ gan, suy gan mãn.

Nguồn: Tạp chí thuốc & Sức khoẻ, 305, 1-4-06, Tr.26