Alexander Borodin - một con người, hai sự nghiệp

Alexander Porfir’yevich Borodin sinh ngày 12/12/1833 ở St Peterburg ( Leningrad ), là con ngoài giá thú của một vị hoàng thân Nga. Borodin được học hành rất cẩn thận ngay từ nhỏ, cậu biết nhiều ngoại ngữ và thông thạo các tiếng Đức, Pháp, Anh. Năm lên 8 tuổi, cậu đã tỏ ra yêu thích âm nhạc và các nhạc cụ. Nhận ra tài năng của Borodin, mẹ cậu đã khuyến khích cậu học nhạc. Borodin đã bắt đầu sáng tác một khúc polka cho piano lúc mới 9 tuổi. Trong thời gian học nhạc, Borodin cũng đã bắt đầu say mê hóa học. Cậu đã có thể làm được pháo hoa và các pin điện bằng hóa học.

Năm 1850, Borodin vào học ở Viện Y Dược, ở đó những người bạn thân nhất của anh là các sinh viên người Đức. Anh đã học thực vật học, động vật học, tinh thể học, giải phẫu và đặc biệt là hóa học. Năm thứ ba ở trường, anh trở thành một học trò của giáo sư hóa học N. N. Zinin. Ông giáo sư này đôi khi cũng rầy la Borodin vì anh thường dành nhiều thời gian cho âm nhạc. Ngày 6/4/1856, Borodin tốt nghiệp khóa học ở viện với kết quả xuất sắc. Cũng trong năm đó, vào ngày 17/3, Borodin đã trình bày công trình đầu tiên của anh mang tên "Tác động của Ethyl-iodide đối với Hydrobenzamide và Amarine" ở Viện Hàn lâm Khoa học Nga. Ngày 15/5, Borodin nhận được học vị tiến sỹ với bản luận án "Sự tương đồng về hóa tính và độc tính của arsenic acid và phosphoric acid." Đây là lần đầu tiên trong lịch sử của viện hàn lâm, một bản luận án được viết và bảo vệ bằng tiếng Nga mà không phải là tiếng Latin. Mặc dù có học vị là tiến sỹ y học nhưng vì bản tính của Borodin là rất sợ nhìn thấy máu nên ông đã không bao giờ thực hành với cái chuyên môn đó.

Trong một vài năm sau đó, Borodin đã đi đến nhiều nước. Ông thường dành những mùa hè ở Nga để phân tích các loại nước khoáng và nghiên cứu các tính chất y dược của chúng. Mùa thu năm 1859, Borodin quay lại Tây Âu để tiếp tục nghiên cứu. Trước khi rời Nga, ông đã gặp Mussorgsky lần thứ hai để trao đổi công việc với nhà soạn nhạc trẻ này. Trong những năm tiếp theo, Borodin chủ yếu ở Heidelberg, nơi mà những người bạn ông là Mendeleev, Sechenkov và Botkin đang làm việc với nhà hóa học Đức Erlenmeyer. Hồi tháng 9/1860, ông đã đến Rotterdam để nghỉ hè với Mendeleev.

Borodin và Mendeleev là hai người ngồi giữa.

Trong thời gian ở Italy , Borodin đã trở thành người đầu tiên điều chế được benzoyl fluoride khi cho muối acid tác dụng với benzoyl chloride. Đó là hợp chất thơm chứa fluor đầu tiên được điều chế trong lịch sử hóa học. Ông đã mô tả sản phẩm như một chất lỏng nhờn không màu và có mùi gây kích thích hơn hợp chất chloride của nó. Borodin làm việc rất cần mẫn trong phòng thí nghiệm nhưng ông cũng dành nhiều sự quan tâm tới âm nhạc và phân chia thời gian như nhau cho cả hai lĩnh vực. 

Trở về Nga, Borodin vào làm việc trong Viện Y học và dạy hóa học hữu cơ cho sinh viên trong viện. Các sinh viên vẫn thường nói về ông như “một người rất thông minh và giàu sức lôi cuốn”.  Vào mùa thu năm 1862, Borodin đã có một cuộc gặp gỡ đầy ý nghĩa. Ông đã làm quen với nhà soạn nhạc nổi tiếng Balakirev, người đứng đầu một nhóm các nhà soạn nhạc Nga. Nhóm này bao gồm Mili Alexeyevich Balakirev, Modest Mussorgsky, Nikolai Rimsky-Korsakov. Kể từ khi có thêm Alexander Borodin và Cesar Cui, họ đã trở thành “Nhóm Hùng mạnh”, hay nhóm “Năm Người Nga,” một nhóm các nhà soạn nhạc cực kỳ nổi tiếng trong lịch sử âm nhạc.  

Một ca sỹ đang đứng hát trước Mussorgsky, Korsakov, Stasov, Balakirev, Cui và Borodin (từ trái sang phải).

Trong thập kỷ sau đó, Borodin chủ yếu tập trung vào sáng tác. Ông mất đột ngột vì bệnh tim vào ngày 15/2/1887. Có rất đông người đã đến dự đám tang của Borodin. Ông được chôn cất trong nghĩa trang Alexander Nevsky, bên cạnh mộ của Mussorgsky. Ekaterina đã không có mặt ở đám tang, bà đau buồn đến mức ốm nặng và mất sau đó vài tháng. Những người bạn của Borodin là Rimsky-Korsakov và Glazunov đã xuất bản nốt các sáng tác của ông. Mười năm sau khi Borodin mất, số tiền thu được từ việc xuất bản các tác phẩm của ông (chủ yếu là từ vở Hoàng tử Igor) đã lên đến khoảng 50.000 rúp.

Edward Elgar trong phòng thí nghiệm.

Tham khảo
Grove Music Online
http://www.geocities.com
Russian Masters 1, Abraham G, Lloyd-Jones D, Macmillan, 1986
Borodin – the composer and his music, Abraham G, William Reeves, 1927
Aleksandr Borodin: Chemist and Composer, Hunt C, Chemistry in Britain, June 1987, pp547
Aleksandr Porfir’yevich Borodin, Kauffman G, Education in Chemistry, September 1987, pp139
Full-Time Chemist, Part-Time Musician, White A, Journal of Chemical Education, April 1987, pp326
Anecdotes on Elgar, Hunt C, Chemistry in Britain, March 1987, pp209
(Xem thêm tiểu sử âm nhạc của A. Borodin tại http://www.classicalvietnam.info