7 sự kiện khoa học thế giới năm 2003

1. Nhân bản động vật ồn ã - nhân bản người chìm lắng

Kiệt tác nhân bản đầu tiên của nhân loại, cô cừu Dolly ra đời từ tế bào đông lạnh lấy từ tuyến vú của con mẹ, đã "ra đi" ngày 14/2 vì bị viêm phổi. Để tưởng nhớ con vật nổi tiếng gây nhiều tranh cãinày, các nhà khoa học đã quyết định nhồi bông và trưng bày Dolly tại viện bảo tàng Edinburgh ở Scotland.

Nhiều hoạt động nhân bản động vật khác đã diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới, làm gia tăng không ngừng danh sách động vật được sao chép - hiện gồm có chuột đồng, chuột nhắt, cừu, gia súc, dê, lợn,mèo, la, ngựa. Đi xa hơn, nhóm nghiên cứu có mối quan hệ với giáo phái Rael còn khẳng định đã có được bản sao con người, tuy chưa đưa ra bằng chứng cụ thể.

Tháng 11, Liên Hợp Quốc đã tuyên bố trì hoãn lệnh cấm nhân bản người trên toàn cầu trong vòng 2 năm, sau rút xuống còn 1 năm. Việc kéo dài thời gian này là một giải pháp thỏa hiệp cho đến khi hainhóm đối lập ở Liên Hợp Quốc (một ủng hộ việc cấm mọi hình thức nhân bản và một đề nghị chỉ áp dụng lệnh cấm đối với việc tạo ra con người) tìm được tiếng nói chung.

2. Dịch SARS gây chấn động toàn cầu

5 tháng đầu năm, cả thế giới hoảng hốt trước một căn bệnh chưa từng có trong y sử, lây lan chóng mặt và gây chết người chỉ trong vài ngày. Tháng 11/2002, thủ phạm, sau được xác định thuộc họ viruscorona, đã bắt đầu cuộc chinh phạt từ Quảng Đông, miền Nam Trung Quốc, và tràn sang hơn 30 lãnh thổ, phần lớn ở châu Á và một số nước châu Âu, bằng đường hàng không. Có những ngày, hàng chục ngườitrên thế giới thiệt mạng và hàng nghìn người buộc phải cách ly. Việt Nam cũng không nằm ngoài tầm ảnh hưởng của SARS với 65 bệnh nhân và 5 ca tử vong chỉ trong hơn 1 tháng. Ngày 15/3, lần đầu tiêntrong lịch sử, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) buộc phải ra khuyến cáo hạn chế đi lại, và liên tục mở rộng khuyến cáo này trong nhiều tháng sau đó.

Cuối cùng, sau một loạt nỗ lực kiểm soát cùng lòng dũng cảm và tận tụy của các bác sĩ, lần lượt từng điểm nóng dịch bệnh được ra khỏi danh sách “đỏ”, trong đó Việt Nam được đánh giá cao khi là quốcgia đầu tiên. Ngày 5/7, Đài Loan - điểm nóng cuối cùng - cũng bước ra khỏi danh sách.

Cơn bão SARS đã tạm lắng, sau khi cuốn đi 774 sinh mạng và làm tê liệt một thời gian dài nhiều hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội. Song đến giờ, người ta vẫn chưa rõ xuất xứ và bản chất của virusSARS, cũng như chưa có thuốc hay vacxin đặc trị nó. WHO vẫn cảnh báo SARS có thể là dịch theo mùa và sẽ tái xuất trong mùa đông năm nay với một “đội quân” hiểm ác hơn. Lời tiên đoán này dường nhưđang trở thành hiện thực, khi nạn nhân đầu tiên của SARS lại được ghi nhận hôm 17/12 vừa qua.

3. Cặp song sinh người Iran tử vong trong ca phẫu thuật tách đầu

“Nếu Thánh Allah muốn chúng tôi trở thành hai con người độc lập với hai cuộc sống riêng rẽ trong phần đời còn lại, chúng tôi sẽ vâng lời”, Ladan Bijani đã nói như vậy trước khi vào phòng phẫu thuậttách đôi cô với người em gái dính đầu Laleh Bijani sáng 6/7. Song, ước mong của Thánh Allah không thành sự thật. Những nỗ lực của 24 chuyên gia giải phẫu, tạo hình, và khoảng 100 nhân viên y tế tạibệnh viện Raffles, Singapore, trong hơn 3 ngày mổ liên tục đã không thành công. Hai cô gái tử vong cách nhau chỉ vài phút do mất máu quá nhiều, khi được tách hai khối não bám chặt vào nhau sau 29năm.

Ca phẫu thuật tách sọ của cặp song sinh trưởng thành đầu tiên trong y sử thế giới thất bại. Song, hai cô gái Iran đã gây ấn tượng mạnh với cả thế giới vì lòng dũng cảm, sẵn sàng đương đầu với một caphẫu thuật nguy hiểm có một không hai, bất chấp nguy cơ tử vong là 50/50.

4. Virus và tội phạm điện tử gia tăng đột biến

Năm 2003 đánh dấu 20 năm ngày ra đời virus máy tính đầu tiên. Chưa bao giờ người sử dụng máy tính nối mạng trên thế giới, trong đó có Việt Nam, lại chứng kiến sự xuất hiện của nhiều loại virus nhưvậy. 3 sâu máy tính tiêu biểu là SQL Slammer, Sobig và Blaster, gây thiệt hại hàng trăm triệu USD.

Tin tặc giờ đây không chỉ là những thanh thiếu niên thích khẳng định mình qua hành động viết và phát tán virus mà đã có sự tham gia của ngày càng nhiều nhóm tội phạm có tổ chức. Virus và kỹ năng xâmnhập được khai thác một cách tinh vi cho những mục đích: ăn cắp mật khẩu tài khoản, giả mạo website tài chính, khống chế hệ thống của các doanh nghiệp…

Tội phạm điện tử đã trở thành vấn nạn của cả xã hội khi mà các nền kinh tế hiện đại ngày càng phụ thuộc nhiều vào hệ thống thông tin nối mạng. Đại hội toàn cầu của các chuyên gia an ninh hệ thốngcũng như việc nhiều nước đưa ra luật chống spam là biểu hiện cho thấy mức độ nghiêm trọng của các nguy cơ an ninh máy tính cũng như thái độ nghiêm túc của cộng đồng thế giới về vấn đề này.

5. Trung Quốc chinh phục không gian bằng Thần Châu 5

Sau hàng loạt thử nghiệm với 4 phi thuyền không người lái, 8 giờ sáng ngày 15/10, hơn một tỷ dân Trung Quốc và hàng triệu người trên thế giới nín thở theo dõi nhà du hành Trung Quốc đầu tiên rời bệphóng. Dương Lợi Vĩ cùng với phi thuyền Thần Châu 5 đã đi vào lịch sử ngành hàng không vũ trụ thế giới, khi chính thức vượt ra khỏi ranh giới bầu khí quyển trái đất.

Bước tiến ngoạn mục này trong chương trình đưa người chinh phục không gian của Trung Quốc đã chấm dứt kỷ nguyên bá chủ vũ trụ của hai cường quốc Mỹ, Nga. Thần Châu, tuy được thiết kế nhiều điểm giốngtàu vũ trụ Soyuz của Nga, song đã vượt trội Soyuz về mặt kỹ thuật, và qua mặt các tàu không gian của châu Âu già nua. Thành công này cũng giúp Bắc Kinh tự tin tuyên bố tham vọng về một trạm vũ trụ cóngười ở trong tương lai không xa.

6. Tàu con thoi Columbia nổ tung

Ngày 1/2/2003 trở thành ngày bi thảm nhất trong lịch sử 42 năm đưa người lên vũ trụ của Cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ. Tàu con thoi Columbia mang theo 7 nhà du hành đã nổ tung trên bầu trời Texas khitrở lại khí quyển, sau 16 ngày vòng quanh quỹ đạo. Trong số 7 phi hành gia, có công dân Israel đầu tiên bay vào vũ trụ, đại tá Ilan Ramon.

Công cuộc tìm hiểu nguyên nhân thảm họa đã huy động rất nhiều công sức, trong đó các chuyên gia phải tái tạo lại cả mô hình tàu con thoi để tìm ra đầu mối của vấn đề. Kết luận chính thức được đưa ralà một mảnh xốp cách nhiệt của bình chứa nhiên liệu bị long ra và va vào cánh trái, làm hỏng tấm sứ cách nhiệt trên thân tàu, khiến khí nóng lọt vào.

Tai nạn thảm khốc này kéo theo một loạt những thay đổi trong chương trình không gian, như NASA tuyên bố ngừng việc phóng các tàu con thoi trong 1 năm, dân số trên Trạm không gian quốc tế bị tạm thờirút gọn; đồng thời làm dấy lên nhiều lo ngại về độ an toàn của những con tàu đưa người lên vũ trụ.

7. Lần đầu tiên đo được vận tốc hấp dẫn

Tháng 1/2003, các nhà thiên văn công bố kết quả của một thí nghiệm đột phá trong lĩnh vực vật lý: đó là lực hấp dẫn truyền với vận tốc ánh sáng.

Isaac Newton từng cho rằng lực hấp dẫn truyền với vận tốc vô hạn, nghĩa là lực hút từ một vật thể tác động lên một vật thể khác sẽ được truyền đi ngay tức khắc. Tuy nhiên, Einstein và các nhà vật lýhiện đại lại tin rằng, lực hấp dẫn chỉ có vận tốc tương đương ánh sáng mà thôi. Ông đã xây dựng ý tưởng này thành thuyết tương đối rộng vào năm 1915. Để kiểm chứng tính chính xác của hai lập luận,người ta phải đợi đến ngày mặt trời biến mất hoặc đo trực tiếp các sóng hấp dẫn, song cả hai khả năng này đều rất khó xảy ra.

Nhà thiên văn học Mỹ Edward Fomalont và cộng sự đã tìm ra một cách đo khác. Họ lợi dụng dịp sao Mộc đi qua trước một chuẩn tinh đang phát sóng radio, để đo sự thay đổi biểu kiến trong vị trí củachuẩn tinh khi trường hấp dẫn của sao Mộc bẻ cong các sóng radio của nó. Tính toán cho thấy lực hấp dẫn truyền với tốc độ bằng 0,95 lần vận tốc ánh sáng (sai số của phép đo có thể lên tới 20%). Pháthiện này cũng đồng nghĩa với việc thuyết tương đối rộng của Einstein đã vượt qua một cuộc thử thách trong sự thành công mỹ mãn.

“Tin hoạt động các hội khoa học và kỹ thuật” tổng hợp từ các nguồn.