Xét nghiệm HIV

Virus là vi sinh vật rất nhỏ, kích thước khoảng 20 đến 300 nanomét (1 nanomet = 1/1.000.000 milimet), gồm các gen và vỏ protein, virus không bị tiêu diệt bởi các thuốc kháng sinh. Virus xâm nhập và nhân lên trong các tế bào của cơ thể, phá vỡ các tế bào này để ra ngoài và lại xâm nhập vào các tế bào khác, để rồi lại phá vỡi cấu trúc và giết chết tế bào đó.

Retrovirus là tên gọi chung của loại virus tự nhân lên bằng sao mã ngược. HIV là một loại retrovirus gây ra. Hiện nay đã phát hiện được hai dòng HIV chính là HIV-1 và HIV-2 (HIV-1 phổ biến hơn), trong mỗi dòng HIV còn có các chủng, dưới chủng… HIV khác nhau.

Cách duy nhất để biết một người có nhiễm HIV hay không là xét nghiệm HIV. Hiện nay trên thế giới đã có nhiều phương pháp để xác định sự có mặt của HIV trong cơ thể người. Phương pháp phổ biến nhất và hiện có rộng rãi ở Việt Nam là xét nghiệm máu tìm kháng thể kháng HIV (là chất do cơ thể sản sinh ra nhằm chống lại HIV). Ngoài các cơ sở chuyên xét nghiệm HIV, các bệnh viện cấp quận - huyện, các Trung tâm y tế dự phòng và các bệnh viện tỉnh – thành phố đều có thể tiến hành loại xét nghiệm này.

Sau khi xét nghiệm, kết quả có thể là dương tính (+) hay âm tính (-).

Nếu âm tính, có hai khả năng:

- Một là không bị nhiễm HIV.

- Hai là mới nhiễm, còn trong giai đoạn cửa sổ, gọi là âm tính giả.

Giai đoạn cửa sổhay thời kỳ cửa sổ dùng để chỉ khoảng thời gian từ khi một người bị nhiễm HIV cho đến khi chuyển đổi huyết thanh.

Trong nhiễm HIV, thời kỳ cửa sổ kéo dài từ 6 đến 13 tuần, đôi khi lâu hơn kể từ khi HIV xâm nhập vào cơ thể.

Chuyển đổi huyết thanhlà sự chuyển đổi từ trạng thái HIV âm tính sang HIV dương tính ở một người đã nhiễm HIV. Đây là thời điểm kháng thể kháng HIV xuất hiện với đủ lượng để có thể phát hiện được bằng các phương pháp xét nghiệm tìm kháng thể.

Nếu vừa có hành vi nguy cơ hoặc bị phơi nhiễm mà kết quả âm tính thì cần xét nghiệm lại sau 3 hoặc 6 tháng.

Nếu kết quả dương tính

- Ở người lớn và trẻ em từ 18 tháng tuổi trở lên: chắc chắn bị nhiễm HIV.

- Ở trẻ em dưới 18 tháng: có thể không bị nhiễm HIV nhưng trong máu còn kháng thể kháng HIV do mẹ truyền sang. Trong trường hợp đã ngừng cho bú sữa mẹ: có thể xét nghiệm và sau khi ngừng cho bú ba tháng, và xét nghiệm lại sau một tháng. Nếu cả hai lần xét nghiệm đều âm tính thì có thể kết luận trẻ không bị nhiễm HIV. Nếu kết quả vẫn dương tính thì cần xét nghiệm lại sau khi trẻ được 18 tháng.

Xét nghiệm ELISAlà phương pháp thử nghiệm hấp thu miễn dịch dùng trong xét nghiệm HIV. Đây là một xét nghiệm chính xác tuy chưa tuyệt đối, phát hiện gián tiếp (thông qua sự xuất hiện của kháng thể) sự có mặt hay không có mặt của HIV trong cơ thể người.

Western blotlà phương pháp xét nghiệm có độ chính xác cao hơn ELISA, tìm kháng thể HIV trong mẫu máu của một người. Xét nghiệm Western blot được dùng để khẳng định lại kết quả dương tính với ELISA nhằm loại bỏ các trường hợp dương tính giả.

Xét nghiệm kháng nguyênlà phương pháp xét nghiệm máu để phát hiện sự có mặt của chính tác nhân gây bệnh: con HIV (khác với xét nghiệm tìm kháng thể).

Xét nghiệm HIV được khuyến khích làm ở những người:

- Dùng chung bơm kim tiêm, bị kim tiêm hoặc vật sắc nhọn đã dính máu của người bị nhiễm HIV hoặc không biết chắc chắn về tình trạng nhiễm HIV của người đó chọc xuyên qua da.

- Có quan hệ tình dục với một người bị nhiễm HIV hoặc không biết chắc chắn về tình trạng nhiễm HIV của người đó mà không sử dụng bao cao su, hoặc bao cao su bị rách thủng.

- Bị máu hoặc dịch sinh dục của người bị nhiễm HIV bắn vào vết thương hở hoặc vào mắt.

- Con dưới 10 tuổi của bà mẹ bị nhiễm HIV.

- Được truyền máu mà không chắc chắn về tình trạng HIV của người cho máu.

- Phụ nữ mang thai.

Bởi vì một người biết về tình trạng nhiễm HIV của mình sẽ có kế hoạch giữ gìn sức khoẻ cho bản thân và phòng ngừa cho người chung quanh.

Thời gian sống còn của một người kể từ khi nhiễm HIV

Trung bình giai đoạn kể từ khi một người bị nhiễm HIV cho đến khi có những biểu hiện nhiễm trùng cơ hội đầu tiên là vào khoảng 7 đến 10 năm. Đây là thời gian từ khi HIV xâm nhập vào cơ thể chứ không phải là từ khi xét nghiệm chỉ đi xét nghiệm HIV vì nhiều người chỉ đi xét nghiệm HIV sau khi đã nhiễm một thời gian dài hoặc đã có các biểu hiện lâm sàng.

Khi đã có các nhiễm trùng cơ hội, nếu không được điều trị đầy đủ, bệnh nhân có thể tử vong trong khoảng một năm. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã cho thấy nếu được điều trị dự phòng nhiễm trùng cơ hội như sử dụng Cotrimoxazol thì sẽ hạn chế được sự xuất hiện của các nhiễm trùng cơ hội và kéo dài đáng kể thời gian sống. Thuốc kháng retrovirus nếu sử dụng đúng cách có thể kéo dài và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người nhiễm HIV trong nhiều năm.