Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam: Báo trước một thảm họa môi trường

Đồng Nai-những căn bệnh lạ

Khi đến xã Tam An, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai, đập vào mắt chúng tôi là hàng loạt vườn cây ăn trái-nguồn thu nhập chính của hàng trăm hộ nông dân chân lấm tay bùn-đang lâm vào cảnh xác xơ, héo rũ. Sự sống nơi đây dường như đang gánh chịu sự tàn phá ghê gớm của môi trường ô nhiễm. Chị Ngô Thị Mỹ Châu, ở tổ 38, ấp 5 cho chúng tôi biết: "Khổ quá anh ạ! Hơn một năm nay, cả nhà tôi từ lớn đến bé đều mắc bệnh ho, cay trong cuống họng và hốc mũi. Nguy hiểm hơn, nó còn xông lên đầu gây nhức và choáng váng kéo dài, da cứ xanh nhợt không hiểu nguyên do làm sao?".

Tại ấp 2-nơi bị ô nhiễm nặng nhất-hàng trăm hộ gia đình đang hàng ngày, hàng giờ gánh chịu những căn bệnh lạ. Ông Chín Bảo, một lão nông đã hơn 80 tuổi, đang phải vật lộn với căn bệnh lở loét hai bàn chân chỉ vì một lần vô tình... lội mương. Chị Thạnh (con ông Chín) cho biết: "Tội cho ông quá! Chân tay ngứa ngáy, đau nhức suốt mấy tháng nay rồi, xức thuốc hoài mà vẫn chưa khỏi! Rồi gia đình bà Sáu Ù, ở tổ 1 ấp 2, cả gia đình vài lần phải... nhập viện khẩn cấp. Đứa cháu gái bà Sáu, năm nay mới 2 tuổi đã phải chịu cảnh toàn thân đầy sẹo lở loét, da xanh xao và liên tục bị tiêu chảy kéo dài. Bà Sáu nói trong nước mắt: "Nhà nghèo quá, thu nhập từ vườn trái cây chẳng còn là bao nên tôi và mẹ nó vẫn phải chở cháu ra chùa Thập Phương, cách nhà gần chục cây số để xin các thầy cho thuốc uống...!".

Nỗi lo thường trực của người dân ấp 2 và ấp 5, xã Tam An, là nguồn nước thải từ KCN Long Thành chủ yếu thoát ra mương Tràm và cống số 4 nằm gọn trong hai ấp này. Ông Nguyễn Văn Măng-Trưởng ấp 5 bức xúc: "Trong những lần tiếp xúc cử tri, bà con chúng tôi thắc mắc thì nhận được câu trả lời vòng vo: Xã chuyển đơn khiếu nại của dân lên huyện rồi. Đến khi hỏi huyện thì huyện bảo đã báo cáo tỉnh. Hỏi ông tỉnh thì tỉnh hứa sẽ tập trung giải quyết. Thế là suốt hai năm nay tình trạng ô nhiễm càng trầm trọng hơn, mùa mưa nước hôi dềnh lên mặt vườn, tràn vào giếng nước ăn, cây chết hàng loạt, người dân thì lội nước như lội trong... a-xít. Nhiều lần bà con quá tức giận đã hô hào mỗi người đóng góp một bao xi măng để... lấp mấy cái mương xả nước thải lại. Mỗi lần như thế, tôi lại phải vất vả khuyên nhủ mọi người bình tĩnh hơn. Thật khổ...!".

Hiện KCN Long Thành, rộng 510ha, đang có 31/40 dự án đã đi vào hoạt động. Trong đó, phân khu có mức độ ô nhiễm nặng gồm ngành dệt, nhuộm hóa chất... Với 11 dự án đã được lấp kín. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi, hệ thống cống nước thải chính của KCN này vẫn chưa hoàn thành vì vướng đền bù giải tỏa(?!). Thế nên người ta cứ thản nhiên đưa nước thải trút xuống khu dân cư phía dưới theo đường mương Tràm, cống số 4 và từ đó lan khắp các xã mà không cần biết đến hậu quả. Ông Phạm Tuấn Anh-Giám đốc kinh doanh Công ty Sonadezi Long Thành, đơn vị trực tiếp đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng KCN khẳng định: "Sở Tài nguyên-Môi trường Đồng Nai đã lấy mẫu nước thải từ KCN Long Thành để phân tích, kết quả đạt tiêu chuẩn loại B, nằm trong giới hạn cho phép(?!).

Câu trả lời trên cũng đã phần nào lý giải tại sao, trong suốt hai năm qua, tiếng kêu oan ức của người dân chưa thấu đến các đơn vị, cơ quan chức năng. Hơn 260 hộ gia đình với hàng ngàn nhân khẩu đang phải vật lộn với sự biến đổi môi trường sống quá bi đát khi cơn lốc "công nghiệp hóa" tràn về vùng quê vốn thanh bình này...

Thảm họa môi trường được báo trước

Với 17 KCN đồ sộ, Đồng Nai trở thành một trong những tỉnh dẫn đầu cả nước về tốc độ phát triển công nghiệp. Tuy nhiên, một sự thật đáng báo động về vi phạm môi trường vừa được Sở Tài nguyên-Môi trường Đồng Nai phơi bày: Trong 17KCN thì chỉ có 3 KCN có nhà máy xử lý nước thải (Biên Hòa 2, Amata, Loteco). Nước thải từ các KCN, với lưu lượng lớn và thành phần ô nhiễm đa dạng, phức tạp đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nước các mặt sông, suối trong khu vực. Ngay cả 3 KCN Biên Hòa 2, Amata và Loteco được coi là hiện đại và nghiêm túc nhất trong vấn đề xử lý nước thải thì các thông số mất an toàn vẫn vượt xa TCVN 5945:1995, nhất là về lượng Coliform. Cụ thể: Amata vượt 1,1 đến... 640 lần! Loteco vượt 4,8 đến 86 lần! Trong khi đó, số liệu thống kê của Sở Tài nguyên-Môi trường Đồng Nai cho thấy: Tỷ lệ đăng ký quản lý chất thải của chủ nguồn thải hiện đang rất thấp: Chỉ đạt 10% (chưa kể 6.000 cơ sở sản xuất quy mô nhỏ chưa đăng ký).

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, kết luận mới đây của Bộ Tài nguyên-Môi trường đã thực sự gây cú "sốc" cho dư luận: Có tới 90% doanh nghiệp (DN) bị kiểm tra vi phạm Luật Bảo vệ môi trường! Với mục đích giảm giá thành sản phẩm, tăng sức cạnh tranh, đa số DN cố tình kéo dài thời gian đầu tư hệ thống xử lý nước thải hoặc đã đầu tư nhưng... không vận hành(?!). Tại KCN Lê Minh Xuân, theo thiết kế thì nhà máy xử lý nước thải sẽ đạt 2.000m ³/ngày đêm, nhưng thực tế công suất vận hành chỉ đạt hơn 1.000m ³/ngày đêm. Đồng thời, trong KCN này còn có tới 51 đơn vị không chịu đấu nối nước thải vào hệ thống xử lý tập trung mà cứ thản nhiên thải ra xung quanh. Một nghiên cứu của Trung tâm phân tích thí nghiệm Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy: lượng benzen trong không khí của thành phố đã lên mức báo động với nồng độ trung bình là 33,6 microgam/m ³, cao gấp... 6,72 lần tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (5 microgam/m ³). Vì thế, dân sống tại Thành phố Hồ Chí Minh có nguy cơ mắc bệnh bạch cầu gấp 5,4 lần và nguy cơ mắc bệnh ung thư luôn rất cao so với người dân sống ở những vùng khác.

Tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương cũng xảy ra tình trạng chất thải từ các KCN-KCX hết sức nghiêm trọng. Theo bà Trần Thị Kim Vân-Phó chủ tịch UBND tỉnh Bình Dương: Khó khăn lớn nhất của tỉnh hiện nay là còn một số công ty, nhà máy, xưởng sản xuất vẫn nằm ngoài KCN. Đặc biệt, những đơn vị này nằm sát hoặc nằm trong khu dân cư nhưng chưa làm tốt công tác xử lý nước thải, bảo vệ môi trường.

Mặc dù tình trạng khẩn cấp là thế, nhưng chu kỳ kiểm tra các đơn vị sản xuất công nghiệp ở hầu khắp các tỉnh đều mỏng (từ 1 đến 2 lần/năm) và xử phạt mới chỉ mang tính "răn đe" (từ 500.000 đến 30.000.000 đồng) nên hiệu quả còn rất thấp. Khi có đoàn kiểm tra thì họ đồng loạt vận hành tối đa nhà máy xử lý nước thải, nhưng khi đoàn đi thì lập tức cúp cầu dao ngừng mọi hoạt động!

Các nhà khoa học đã cảnh báo: Các dòng thải nếu không được kiểm soát và quản lý tốt, không lâu nữa, chắc chắn sẽ gây nên thảm họa về môi trường cho vùng kinh tế lớn nhất nước này! Hy vọng các cơ quan chức năng cần có biện pháp căn cơ lâu dài về tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại đây.

Nguồn: quandoinhandan.com.vn