Vitamin D

- Bằng cách chiếu xạ men bia với tia cực tím, người ta đã sản xuất được vitamin D đầu tiên ở trạng thái tinh khiết. Tuy nhiên, đến năm 1969, người ta phát hiện dạng D1 này chỉ có tác động đến bệnh còi xương, sau khi được biến đổi ở gan thành hormon hoạt động.

- Vitamin D2 hay ergocalciferol được tổng hợp ở phòng thí nghiệm và được dùng trong điều trị.

- Vitamin D3 hay cholecalciferol, dạng tự nhiên, chiết xuất từ dầu gan cá hay do sự nội tổng hợp trong da, dưới tác dụng của tia tử ngoại ánh sáng mặt trời.

Cơ thể con người tiếp nhận vitamin D từ hai nguồn: qua thực phẩm và qua sự nội tổng hợp.

- Nguồn từ thực phẩm: Nói chung, thực phẩm nhất là thực vật chứa ít vitamin D. Những thức ăn giàu vitamin D là dầu cá, gan động vật, cá béo. Vitamin D tích lũy trong gan cá do cá biển ăn phiêu sinh vật ở bề mặt nước biển (phiêu sinh vật rất giàu vitamin D).

- Nguồn từ mặt trời: Đây là nguồn vitamin D quan trọng nhất. Dưới tác động của tia tử ngoại (UV), tế bào da tổng hợp vitamin D3.

Chukỳ của vitamin D

Calciferol từ nguồn thực phẩm được hấp thu ở ruột non, chuyển sang bạch huyết và đi vào hệ tuần hoàn. Trong máu, vitamin D kết hợp với protein, nên không bị oxy hóa. Vitamin D được tích trữ trong gan, nhưng cũng có trong cơ và trong mô mỡ. Nó được bài tiết qua nước tiểu và phân.

Vai trò của vitamin D

Vitamin D là một tiền hormon. Sau khi đưa vào cơ thể, vitamin D biến đổi thành một hoạt chất như một hormon và chuyển đến các mô đích: xương, ruột.

Ở ruột, nó tăng cường sự hấp thu canxi và photpho, dẫn đến tăng tỷ lệ các chất này trong máu và xương, giúp cho sự kháng hóa xương. Đồng thời, sự gia tăng canxi huyết kìm hãm sự bài tiết hormon cận giáp của các tuyến cận giáp trạng, hạn chế sự hòa tan photphat canxi của xương.

Các công trình nghiên cứu mới đây cho thấy vitamin D có vai trò trong sự điều hòa hoạt động tế bào và hệ miễn dịch.

Một nghiên cứu mới đây xác đinh: nếu bổ sung hàng ngày 400UI (10mcg) vitamin D cho người trên 65 tuổi giảm nguy cơ gãy xương rõ rệt. Năm 2001, Cục Quản lý An toàn Vệ sinh Thực phẩm (Afssa) cũng đã khuyến cao bổ sung 10mcg/ngày (400UI) cho người cao tuổi).

Đối với trường hợp loãng xương, khi dùng vitamin D liều cao, có cần kèm theo canxi không?

Về mặt sinh lý, hai chất dinh dưỡng vitamin D và canxi là cần thiết cho sự tạo xương. Vitamin D điều hòa tỷ lệ canxi trong máu, gia tăng sự hấp thu canxi ở hệ tiêu hóa và sự tái hấp thu ở thận. Ở người được điều trị bằng vitamin D, vitamin D đảm bảo sự tích lũy canxi, nên không cần thiết bổ sung canxi.

Tính độc của vitamin D

Vitamin D có thể trở nên độc, nếu dùng liều quá lớn:

- Chất canxi tích tụ trong các mô mềm như thận, động mạch, tim, phổi.

- Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ rất nhạy cảm với sự thừa vitamin D. Trẻ nhỏ bị ngộ độc vitamin D sẽ biếng ăn, buồn nôn và ói mửa. Trẻ luôn luôn khát nước và tiểu nhiều. Ngộ độc vitamin D ở trẻ thường là do cha mẹ tùy tiện cho uống dài ngày các loại thuốc bổ sung vitamin và chất khoáng, trong đó có chứa vitamin D liều cao, hoặc cho trẻ uống cùng lúc các loại thuốc có chứa vitamin D. Nên phòng ngừa thiếu vitamin D cho trẻ bằng cách phơi nắng, với các dạng vitamin uống, liều cao, chỉ được dùng khi có sự chỉ định của thầy thuốc.