Viêm gan siêu vi B khi nào phải điều trị?

Virus viêm gan B có cấu tạo phần vỏ ngoài có chứa kháng nguyên s gọi là HbsAg, và phần lõi bên trong là axit nhân của virus gọi là HBV - DNA. Một người khi bị nhiễm virus viêm gan B (xét nghiệm HbsAg sẽ dương tính [+]) thường cơ thể sẽ sản xuất ra kháng thể để chống lại và tiêu diệt virus viêm gan B. Ở đa số người hệ thống kháng thể đủ mạnh để bảo vệ nên không bị phát bệnh, khi đó xét nghiệm máu sẽ cho kết quả Anti - HbsAg (+). Tuy nhiên, có một số ít người hệ miễn dịch không đủ mạnh để bảo vệ nên không loại bỏ hết được virus. Nhưng những người này cũng không mắc bệnh viêm gan mạn tính vì hệ miễn dịch vẫn còn đủ khả năng kiềm hãm không cho virus nhân bản thành những virus hoàn chỉnh nên xét nghiệm máu lúc nào cũng có kết quả HbsAg (+), còn xét nghiệm tìm các virus hoàn chỉnh có khả năng gây bệnh sẽ không có hay rất thấp HBV - DNA dưới 10 ⁵bản/ ml. Lúc này họ được gọi là người lành mang virus, không có triệu chứng, những người này có nguy cơ lây lan virus cho người khác. Khoảng 10 - 20% bệnh nhân còn lại, do hệ miễn dịch suy yếu, virus phát triển nhiều trong tế bào gan dưới dạng hoàn chỉnh rồi phóng thích vào máu, lúc này thử máu sẽ có HbsAg (+) với số lượng trên 10 ⁵bản/ ml. Lúc này cần làm xét nghiệm xem người bệnh có bị viêm gan tổn thương không? Nếu tế bào gan bị tổn thương qua xét nghiệm men gan AST và ALT tăng gấp đôi bình thường trở lên thì bệnh nhân này cần phải được điều trị bằng thuốc diệt virus. Nếu xét nghiệm men gan bình thường thì cần làm tiếp xét nghiệm về hình thái tế bào gan như sinh thiết gan hay fibroscan, AFP. Nếu kết quả cho thấy có tổn thương thì những người này cũng được coi là bị viêm gan mạn và cần được điều trị đặc hiệu. Nếu một bệnh nhân đã được chẩn đoán là viêm gan do virus sẽ phát triển làm tổn thương tế bào gan lâu dài gây xơ gan rồi dần dần dẫn đến xơ gan cổ trướng và tử vong hay từ xơ gan rồi dẫn đến ung thư gan mà không hề trải qua giai đoạn xơ gan.

Sau khi được điều trị 3 tháng bệnh nhân sẽ được làm các xét nghiệm xem việc điều trị có hiệu quả không bằng cách lấy máu xét nghiệm số lượng virus trong máu. Nếu thuốc có tác dụng tốt thì xét nghiệm định lượng HBV - DNA giảm trên 100 so với trước khi điều trị. Sau đó, bệnh nhân sẽ tiếp tục được xét nghiệm máu mỗi 3 tháng 1 lần cho đến khi xét nghiệm định lượng HBV - DNA cho kết quả dưới ngưỡng phát hiện. Kể từ lúc này bệnh nhân sẽ được làm các xét nghiệm định tính mà không cần xét nghiệm định lượng nữa cứ mỗi 3 tháng 1 lần để xem bệnh có tái phát không. Quá trình điều trị kéo dài trong nhiều năm vì hiện tại y học chỉ có thể giúp khống chế virus không cho nhân bản, chứ rất khó đạt được việc loại trừ virus hoàn toàn vì virus có khả năng tồn tại trong tế bào gan dưới dạng đặc biệt mà thuốc kháng virus không thể tiêu diệt được. Ở một số bệnh nhân ngay từ trước khi điều trị hay trong quá trình điều trị mà virus đột biến thì bệnh nhân sẽ có nguy cơ bị xơ gan hay ung thư gan rất cao nên những bệnh nhân này cần phải được điều trị đặc hiệu suốt đời.

Nếu trong quá trình điều trị mà virus không bị tiêu diệt và vẫn tiếp tục được nhân bản chúng sẽ phóng thích ra kháng nguyên e, lúc đó xét nghiệm bạn có HbeAg (+). Trong trường hợp này nếu hệ thống miễn dịch của bệnh nhân thắng thế virus sẽ ngưng phát triển đồng thời trong máu bệnh nhân sẽ xuất hiện kháng thể chống kháng nguyên e, tức xét nghiệm sẽ có Anti - HbeAg (+), xét nghiệm HbeAg trở nên (-) và HBV - DNA không phát hiện được hay có số lượng rất thấp. Hiện tượng này được gọi là chuyển đổi huyết thanh và bệnh nhân được xem xét ngưng điều trị sau một thời gian điều trị mà bác sỹ cho là cần thiết. Tuy nhiên, trong quá trình này, virus có thể đột biến sẽ không tạo ra được kháng nguyên HbeAg (+) và HBV - DNA (+) với số lượng cao, đồng thời men gan lại tăng trở lại chứng tỏ hệ miễn dịch không đủ sức ngăn cản được sự nhân bản và phá hủy tế bào gan của virus. Theo lý thuyết thì khi kháng thể Anti - HbeAg (+) cơ thể bệnh nhân đủ mạnh để diệt virus thì kháng nguyên HbeAg (-) virus không nhân bản được, nhưng ở đây HBV - DNA vẫn (+) chứng tỏ virus đã đột biến. Để phát hiện đột biến bệnh nhân sẽ được làm xét nghiệm gọi là phát hiện đột biến precore. Nếu là do đột biến bệnh nhân phải được điều trị suốt đời.

Do điều trị thuốc lâu dài nên virus có khả năng đột biến và trở nên kháng thuốc. Nếu trong quá trình điều trị mà xét nghiệm theo dõi virus HBV - DNA trở nên dương tính và tăng dần về số lượng thì có khả năng virus đề kháng lại thuốc. Nếu thật sự xảy ra điều đó thì bạn sẽ được đổi thuốc khác.

Viêm gan cấp do virus viêm gan B biểu hiện thường rầm rộ với vàng da rất nặng nhưng diễn tiến có thể khả quan, phục hồi hoàn toàn. Ngược lại ở những bệnh nhân có khởi phát âm thầm, triệu chứng ban đầu thường nhẹ, vàng da ít, mệt mỏi kéo dài nhưng rất dễ rơi vào mạn tính. Ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch, dùng corticoid, suy thận, ghép thận, ung thư, nguy cơ đưa đến mạn tính rất cao. Phần lớn những bệnh nhân bị viêm gan mạn hoạt động không có triệu chứng lâm sàng, họ đến bệnh viện vì xét nghiệm có HbsAg (+).

Những người có điều kiện tiếp xúc nhiều lần với HBV như nhân viên y tế, người làm xét nghiệm, người chích xì ke, bệnh nhân được truyền máu nhiều lần, nam đồng tính luyến ái…. Đều rất dễ bị viêm gan mạn tính.

Theo một nghiên cứu tại Việt Nam, tỷ lệ nhiễm viêm gan siêu vi B khá cao, dao động từ 11 - 15%. Đặc biệt tỉ lệ cao hơn ở những người phơi nhiễm nhiều. Do đó tốt nhất là nên tự bảo vệ mình bằng cách chích ngừa theo đúng phác đồ để tạo ra kháng thể bảo vệ.