Về thời điểm ra đời của Quốc Tử Giám

Nhưng xem kỹ lại các sử liệu xưa thì hóa ra không phải thế :Việt sử lược, An Nam chílượckhông ghi chép gì về Quốc Tử Giám. TrongĐại Việt sử ký toàn thư(ĐVSKTT), quyển III, Thánh Tông Hoàng Đế, có đoạn viết:Chọn quan viên văn chức, người nào biết chữ cho vào Quốc Tử Giám” (trang 10a) ĐVSKTT không hề ghi chép sự kiện trọng đại của Quốc Tử Giám khi lần đầu tiên được xây dựng là một điều bất bình thường, đáng suy nghĩ, đoạn văn trên chỉ nhắc đến Quốc Tử Giám như một sự đã rồi, có nghĩa là QTG đã được xây dựng và hoạt động rồi nhưng từ bao giờ , ĐVSKTT không cho biết gì ngoài đoạn văn sau : “Canh Tuất, Thần Vũ năm thứ 2 [1070], (Tống Hy Ninh, năm thứ 3)…Mùa thu, tháng 8, sửa Văn Miếu, đắp tượng Khổng Tử, Chu Công và Tứ phối , vẽ tượng Thất thập nhị hiền, bốn mùa cúng tế. Hoàng thái tử đến học ở đây.” Như vậy ta có thể ngầm hiểu, theo ý tứ của sử thần nhà Lê rằng : Văn Miếu cũng chính là nơi dành cho hoàng thái tử đến học và sau này cũng theo ĐVSKTT , cho cả quan viên văn chức biết chữ vào đây (để giảng dạy, làm việc ) hiểu như thế thì Quốc Tử Giám đã bắt đầu xuất hiện từ năm 1070 chứ không phải là 1076! Có lẽ chính vì thấy ĐVSKTT viết mơ hồ nên đếnKhâm định Việt sử thông giám cương mụcđã viết rõ lại như sau: “Bính Thìn, năm Anh Vũ Chiêu Thắng thứ 1 (1076). (Tống, năm Hi Ninh thứ 9)…Tháng 4, mùa hạ…Lập nhà Quốc Tử Giám; tuyển trong các văn thần lấy những người có văn học, bổ vào đó”. Có thể nói một lần nữa, đây chính là đầu mối dẫn đến định kiến bấy lâu về niên đại ra đời của QTG! Đáng chú ý là vào đời vua Lý Nhân Tông là giai đoạn chiến tranh Tống – Việt thì làm sao vào năm 1076 chính là lúc quân Tống bắt đầu xâm lược Đại Việt thì vua nhà Lý còn đầu óc nào hạ lệnh cho xây cất Quốc Tử Giám làm hao tốn tiền của, nhân lực và thời gian! Nhưng nếu dựa vào bộ sử đời Lê là ĐVSKTT, ta không có cơ sở nào để khẳng định vào năm 1076 QTG lần đầu tiên được tạo lập.

Cách hành văn và cách dùng từ của ĐVSKTT (Chọn quan viên văn chức, người nào biết chữ cho vào Quốc tử giám)đã chứng tỏ vào năm này, Lý Nhân Tông chỉ bổ dụng các quan biết chữ vào Quốc Tử Giám vốn đã có rồi chứ không phải là bắt đầu xây dựng và chẳng qua là nói một chỗ học hành của cung đình, nhà nưóc, chẳng hạn như đã từng nói Văn Miếu cũng là nơi con vua học hành, ở đây ta thấy danh xưng Văn Miếu và Quốc Tử Giám đã đưọc dùng theo kiểu cách thời đại nhà Minh – Lê và thực ra Văn Miếu là nói đến Khổng miếu và Quốc Tử Giám là nói đến nơi hoàng thái tử học chính là Khổng miếu sau khi được trùng tu, do đó có thể đi đến nhận định: Quốc Tử Giám theo ĐVSKTT đã ra đời vào năm 1070 cùng với sự kiện Lý Thánh Tông cho tu sửa lại Khổng Miếu. Về mặt lịch sử, như trên đã chứng minh Văn Miếu đã xuất hiện trước thế kỷ XI, nhà Lý và về Quốc Tử Giám có thể nói cũng vậy, tên gọi Quốc Tử Giám có từ thời nhà Tùy – Đường đến nhà Minh cũng còn dùng và chẳng qua là một cách gọi khác của trường học nhà nước ở kinh thành, đã từng xuất hiện với các triều đại trước như Quan học, Thái Học, Quốc Tử Học,… Hiểu như thế thì Quốc Tử Giám cũng không phải làlần đầu tiên xuất hiện vào năm 1070 nhưng có thể xuất hiện ở các triều đại trước nhà Lý.TrongAn Nam chí lược,Lê Tắcđã ghi chép :“Cuối đời Tây-Hán, Tích Quang cai-trị Giao-chỉ Nhâm-Diên cai trị Cửu-Chân, dựng nhà học-hiệu, dạy dân noi theo nhân nghĩa”.(theo bản dịch Ủy ban phiên dịch sử liệu Việt Nam 1960. NXB Viện Đại học Huế 1961) như thế thì dấu vết xưa nhất về trường học ở Giao chỉ đã xuất hiện từ thời Tây Hán với Tích Quang, Nhâm Diên,nhưng dù vậy, trong bối cảnh thuộc Hán thì ngôi trường đó về hành chính chỉ là của quận huyện Trung Quốc chứkhông phải là một trường học chính thức của nước Việt xưacho nên xét về một quốc gia độc lập thì không thể gọi đó là trường học kinh thành, cung đình (quốc học ) như tên gọi Quốc Tử Giám, đáng tiếc là trong các sử liệu ít ỏi còn lại đến nay vẫn chưa tìm ra chứng cứ xác nhận trường học nhà nước (Quốc học ) đã xuất hiện trong các triều đại trước nhà Lý, dù vậy xét về danh xưng và sự gắn liền theo mô hình kiến trúc Văn Miếu: Miếu + Trường Học thì ta vẫn có thể chovào thời Lý, Quốc Tử Giám bắt đầu xuất hiệnvàonăm 1070khi vua Lý Thánh Tông cho tu sửa đền thờ Khổng và đã mở rộng thành trường học cung đình, nhà nước.

Qua tìm hiểu, khảo sát trên , cùng với Văn Miếu thì Quốc Tử Giám bấy lâu nay đã bị sử học Việt Nam ngộ nhận về niên đại ra đời mà không hay biết. Sự thật theo bộ sử triều Lê làĐại Việt sử ký toàn thư, vào thế kỷ XI, triều Lý, Văn Miếu hiểu như đền thờ Khổng tử đã từng xuất hiện trước dấu mốc năm 1070 vì đã có sự kiện vua Lý Thánh Tông cho tu bổ Khổng Miếu và Quốc Tử Giám chỉ bắt đầu xuất hiện từ khi đền thờ Khổng tử được tu bổ vào năm 1070 , Khổng miếu đã được mở rộng thêm như một trường học nhà nước, cung đình. Nguyên nhân của sự ngộ nhận lớn này chính là xuất phát từ bộ sử triều Nguyễn:Khâm định Việt sử thông giám cương mụcđã cố ý hiểu và sửa lại một cách chủ quan sự kiện lịch sử đã được biên soạn trong bộ sử triều Lê:Đại Việt sử ký toàn thưkhiến cho sử học cận hiện đại đều lệch hướng theo và tạo nên một định kiến sai lầm. Mong rằng với phát hiện mới như tôi đã trình bày ở trên sẽ đóng góp một phần nhỏ vào nền sử học Việt Nam nói chung và nói riêng về vấn đề Văn Miếu và Quốc Tử Giám để đưa ra ánh sáng sự thật về sự kiện lịch sử phù hợp theo tinh thần khoa học.