Về sự “đánh đổi” thực hiện dự án thủy điện Đồng Nai 6 và Đồng Nai 6A

Hai dự án thủy điện Đồng Nai 6 và Đồng Nai 6A được điều chỉnh tách ra từ Dự án thủy điện Đồng Nai 6 do Tập đoàn Đức Long Gia Lai làm chủ đầu tư, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1483/CP-CN ngày 19/11/2002 và Quyết định số 1208/QĐ-TTg ngày 21/7/2011.

Việc xây dựng dự án thủy điện Đồng Nai 6 và Đồng Nai 6A xuất phát từ yêu cầu bức thiết của sự phát triển, phù hợp với Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia Việt Nam giai đoạn 2011-2020 có xét đến 2030. Tuy vậy, trong vùng Dự án có các đối tượng quan trọng có giá trị quốc tế và quốc gia cần được bảo tồn, nên chúng ta cần thận trọng đánh giá, cân nhắc để “đánh đổi” một cách hợp lý, phục vụ cho phát triển nhưng không gây ảnh hưởng nặng nề đối với sự nghiệp bảo tồn.

Trong vùng Dự án Thủy điện Đồng Nai 6 và Đồng Nai 6A có các đối tượng bảo tồn quan trọng như Vườn quốc gia (VQG) Cát Tiên, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Đồng Nai được UNESCO công nhận trên cơ sở mở rộng tiền thân Khu dự trữ sinh quyển Cát Tiên cũ (công nhận ngày 10/11/2001); Khu Ramsar Bàu Sấu được Ban Thư ký công ước Ramsar công nhận ngày 4/8/2005; Khu bảo tồn loài Tê giác và sinh quyển Bàu Sấu, Rừng phòng hộ Nam Cát Tiên; Khu bảo tồn vùng nước nội địa Trị An-Đồng Nai. Ngoài ra, trong vùng còn có Thánh địa Cát Tiên và có thể có các di chỉ khảo dổ khác.

Việc xây dựng dự án thủy điện Đồng Nai 6 và Đồng Nai 6A sẽ có tác động môi trường ảnh hưởng đến hệ sinh thái, tài nguyên rừng, đa dạng sinh học trong vùng mà trước hết là VQG Cát Tiên, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Đồng Nai, Rừng phòng hộ, Khu Ramsar Bàu Sấu, Khu bảo tồn vùng nước nội địa Trị An-Đồng Nai. Để có thể đánh giá mức độ tác động môi trường đối với các đối tượng bị tác động, có thể phân tích như sau:

Việc xây dựng dự án thủy điện Đồng Nai 6 và Đồng Nai 6A có tác động đối với hệ sinh thái đất ngập nước và hệ sinh thái trên cạn theo chiều hướng khác nhau. Đối với hệ sinh thái trên cạn bị thu hẹp diên tích do bị ngập mất 137 ha; còn hệ sinh thái đất ngập nước được mở rộng tăng diện tích (về lý thuyết) thêm 137 ha. Tuy vậy, trong thực tế, diện tích ngập nước của khu Ramsar Bàu Sấu rộng 3500 ha vào mùa mưa và thu hẹp lại còn 100-150 ha vào mùa khô. Vì vậy, việc mở rộng thêm 137 ha ngập nước có thể có tác động tích cực tạo điều kiện mở rộng phạm vi hoạt động sống cho cá sấu nước ngọt và tê giác một sừng (loài nguy cấp cần được bảo vệ). Ngoài ra, việc mở rộng diện tích ngập nước sẽ tạo điều kiện cho các loài động thực vật phát triển, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các loài chim nước phát triển, tạo điều kiện an toàn hơn cho các loài động vật săn mồi ở dưới nước.

Đối với hệ sinh thái trên cạn diện tích 137 ha bị ngập, chủ yếu là đất rừng trọc, rừng phục hồi sau bị tác động do chiến tranh và do khai thác nên sinh khối thấp, các loài gỗ quý hiếm không còn nhiều, khả năng làm giảm hấp thụ cacbon (CO ₂) không lớn. Hơn thế, khả năng hấp thụ cacbon có thể tăng nhờ giải pháp trồng ừng bù đắp do chủ dự án thực hiện.

Về không gian hoạt động sống của sinh vật trên cạn bị thu hẹp mất 137 ha/31.000 ha ở Cát Lộc chỉ bằng 0,44% là không đáng kể nếu so sánh với diện tích bị ngập vào mùa mưa 3.500 ha thì sự ảnh hưởng đến vùng hoạt động sống của động vật là không lớn. Bên cạnh đó, còn có VQG Cát Tiên, nơi trú ngụ của nhiều loài động vật quý hiếm.

Như vậy, các tác động do thực hiện Dự án đến hệ sinh thái, đến Đa dạng sinh học là không lớn và vì sự phát triển nếu cần có thể “đánh đổi”.

Việc thực hiện dự án làm ngập mất đường tuần tra, mở rộng diện tích ngập nước khó khăn cho việc kiểm tra, giám sát và có nguy cơ đối với an toàn bảo tồn đa dạng sinh học cả khi thi công và cả khi vận hành dự án. Đây là điều dự báo và sự lo ngại hoàn toàn đúng. Tuy vậy, việc này chủ dự án và cơ quan quản lý Khu bảo tồn bảo đảm thực hiện tốt bằng các giải pháp như: Đầu tư làm lại đường tuần tra mới to, đẹp hơn, có biện pháp kiểm tra, kiểm soát nghiêm ngặt trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học và xử lý nghiêm ngặt đối với các hành vi lợi dụng làm tổn hại đến đa dạng sinh học trong khi thực hiện dự án; chủ đầu tư bảo đảm cung cấp kinh phí thường xuyên hỗ trợ nâng cao năng lực kiểm tra, kiểm soát bảo tồn đa dạng sinh học; chủ đầu tư bảo đảm đầu tư trồng lại rừng bị mất và mở rộng diện tích rừng.

Với những thông tin đề cập ở trên cho thấy dự án Thủy điện Đồng Nai 6 và Đồng Nai 6A có gây tác động đến đa dạng sinh học, môi trường khu vực VQG Cát Tiên nhưng không lớn và so sánh đánh giá được-mất thì nên cho phép Dự án được triển khai thực hiện. Các khả năng và giải pháp cải thiện để giảm thiểu tác động tiêu cực đến mức chấp nhận là có điều kiện khả thi. Chủ dự án xem xét thực hiện các giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực và nâng cấp chất lượng báo cáo đánh giá tác động môi trường./.