Về chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài trong quản lý nhân sự công
1. Ý nghĩa của chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài trong quản lý nhân sự công đáp ứng quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Một là, chọn người tài và sử dụng vào đúng vị trí là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của công tác quản lý nhân sự công trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Yếu tố con người, đặc biệt là những người tài năng và đức độ trong bộ máy nhà nước đóng góp vai trò quyết định đối với sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Muốn công việc tiến triển tốt đẹp thì phải biết sử dụng nhân tài. Nhà lãnh đạo, quản lý nhân sự giỏi phải hiểu người và giỏi dùng nường. Quản lý nhân sự hiện đại chú trọng việc phân cấp quản lý và phải đặt người tài vào các vị trí lãnh đạo chủ chốt. Chọn nhân tài trong bộ máy nhà nước và trọng dụng họ là sự bảo đảm về mặt tổ chức thực hiện quyết sách khoa học trong quản lý nhân sự công.
Bất kỳ một công tác tổ chức nhân sự nào đều cần chế định và chấp hành đường lối, phương châm, chính sách nhất định. Muốn thực hiện được mục tiêu của đường lối chính trị, cần phải có đường lối về tổ chức, đặc biệt là tổ chức nhân sự công. Vấn đề cơ bản của đường lối tổ chức là biết lựa chọn nhân tài và sử dụng họ. Đảng ta cho rằng, vấn đề cán bộ là nhiệm vụ trung tâm của Đảng, là nhân tố quyết định sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Chính vì vậy, Đảng ta luôn đặt công tác tổ chức cán bộ ở vị trí quan trọng và có những chính sách bồi dưỡng cán bộ ưu tú có đức, có tài, cùng với nhân dân đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Tuy nhiên, trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, việc sử dụng người tài trong bộ máy nhà nước còn có những hạn chế. Hiện nay, do sự phát triển của nền kinh tế thị trường, tiền lương của khu vực từ thường cao hơn, đây là một trong những nguyên nhân khiến cho nhiều người có tài năng không muốn làm việc cho khu vực công.
Thực tiễn đã chứng minh rằng, giải quyết đúng hay không đúng vấn đề lựa chọn nhân sự liên quan trực tiếp đến sự phát triển hay thụt lùi hoạt động của từng tổ chức cũng như sự phát triển của cả đất nước.
Hai là, xem xét tính chất quan trọng của vấn đề nhân tài trong mối quan hệ giữa tri thức hiện đại với công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ta hiện nay.
Trong quản lý nhân sự công cần đặc biệt chú trọng đến vấn đề tri thức hiện đại, đây là yếu tố quan trọng để thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Muốn có được điều này cần nhanh chóng phát hiện và bồi dưỡng nhân tài trong bộ máy nhà nước.
Tri thức hóa đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước có thể thực hiện bằng cách rà soát, tổ chức đào tạo và đào tạo lại. Muốn nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả công việc, cần phải có đội ngũ cán bộ, công chức giàu tri thức, đủ phẩm chất phục vụ trong bộ máy nhà nước. Vì vậy, bồi dưỡng nhân tài cho nhà nước không chỉ làm một lần, mà cần phải có một quá trình mở và liên tục. Học tập suốt đời và không ngừng đổi mới đã trở thành nhu cầu khách quan trong quản lý nhân sự công.
Ba là, nhân tài và việc trọng dụng nhân tài có ý nghĩa đặc biệt trong công tác quản lý nhân sự hiện đại.
Nhà quản lý nhân sự nếu biết sử dụng hết tài năng của mọi người trong tổ chức thì công việc dễ dẫn đến thành công. Trong thời đại ngày nay, sự phát triển của một xã hội phụ thuộc vào khoa học và công nghệ phát triển nhanh chóng và trình độ quản lý ngày càng nâng cao không ngừng. Điều này chứng tỏ, muốn hiện đại hóa đất nước cần lý sự phát triển về tri thức, năng lực và phẩm chất của con người làm tiêu chí. Đặc biệt, công cuộc cải cách hành chính hiện nay có thành công hay không phụ thuộc rất lớn vào năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nhà nước. Tính chất quan trọng của nhân tài ngày càng được nhiều quốc gia đang phát triển nhận thức đầy đủ. Kinh nghiệm ở một số nước đã phát triển cho thấy, thành công trong phát triển có phần đóng góp rất lớn từ việc phát hiện nhân tài và sử dụng nhân tài. Ví dụ, ở một số nước, việc sắp xếp, bố trí công chức không theo quá trình công tác, mà theo nguyên tắc người nào có đủ tiêu chuẩn sẽ được sử dụng, tạo ra một chuẩn mực đạo đức là tôn trọng nhân tài.
2.Nội dung và phẩm chất của nhân tài trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Một là, nội dung và đặc điểm của nhân tài trong hệ thống nhân sự công.
Tính xã hội của nhân tài: xã hội hóa nhân tài, có nghĩa là nhân tài phải được tìm kiếm, phát hiện, thu hút, trọng dụng, đay là trách nhiệm của toàn xã hội, đặc biệt là trách nhiệm của toàn xã hội, đặc biệt là trách nhiệm của những người đứng đầu trong các tổ chức nhà nước. Mục đích là tìm kiếm nhân tài phục vụ cho một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.
Tính rộng rãi của nhân tài: đổi mới và cải cách là môi trường thuận lợi cho nhân tài ngày càng phát triển. Việc nhân rộng nhân tài cần phải có nhiều người tài để nhìn ra nhân tài, cần có môi trường cởi mở và có văn hóa cao để nhân tài được nhân ra diện rộng.
Tính tầng lớp của nhân tài: nhà quản lý nhân sự cần sử dụng nhân tài ở tất cả các ngành nghề khác nhau; cả nhân tài đã bộc lộ hay còn đang tiềm ẩn do chưa được phát hiện hoặc chưa được đào tạo.
Tính chuyên nghiệp của nhân tài: khi đào tạo nhân sự, dùng người tài, cần căn cứ vào thực tế, vào điều kiện để tạo nên ưu thế, sử dụng chỗ mạnh, tránh chỗ yếu, tránh xem xét một cách phiến diện hoặc quá quá cầu toàn.
Tính tiến bộ của nhân tài: cần xem xét nhân tài dưới góc độ vừa có tài, vừa có đức. Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta, khi xem xét nhân tài cần nhìn dưới góc độ: tích cực đóng góp cho sự nghiệp xây dựng đất nước, mang lại hạnh phúc cho nhân dân, cho sự phát triển và phồn vinh của đất nước.
Tính biến động của nhân tài: nhân tài trong các giai đoạn phát triển khác nhau của đất nước bộc lộ ở những dạng khác nhau. Có thể người này là nhân tài trong lĩnh vực quân sự phục vụ trong chiến đấu nhưng lại không bộc lộ trong xây dựng kinh tế. Đôi khi nhân tài có thể chuyển hóa thành chính diện hay phản diện, ở vị trí trên hay dưới.
Hai là, nắm vững phẩm chất cơ bản của nhân tài để phục vụ cho mục tiêu chung.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “có tài mà không có đức là người vô dụng. Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”. Do vậy, phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn, bản lĩnh chính trị là những nhân tố quyết định phẩm chất nhân tài. Các nhà quản lý nhân sự công cần quan tâm đến một số vấn đề sau để nắm vững phẩm chất của nhân tài:
- Biết dùng người có tầm nhìn xa, hiểu rộng: tuân theo quy luật khác quan, xác định mục tiêu đúng đắn, phân tích một cách khoa học điều kiện chủ quan và khác quan, có tầm nhìn chiến lược, hiểu biết, có kiến thức quản lý sâu rộng sẽ đạt được hiệu quả cao trong công việc.
- Chân tài thực học: vừa cần có sở trường, vừa cần có các mặt kiến thức rộng và có trí năng vững vàng.
- Tác phong tốt đẹp: thông qua việc kiểm soát tư tưởng, công tác và cuộc sống của cán bộ, công chức.
- Thể chất và tinh thần lành mạnh: biết nuôi dưỡng, chăm lo sức khỏe, tinh thần luôn hướng thiện, hướng tới cái hay, cái đẹp.
3. Nguyên tắc và phương pháp chọn lọc nhân tài trong tổ chức nhân sự công
Một là, nguyên tắc phân biệt, chọn lọc trong chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài.
Trong công tác quản lý nhân sự, cần tạo môi trường tổ chức tốt cho nhân tài trưởng thành, có thái độ đúng đắn, khách quan để phân biệt, chọn lọc, trọng dụng nhân tài theo các nguyên tắc cơ bản sau:
- Đặt người theo vị trí việc làm, cất nhắc người theo tài năng;
- Phát huy mặt mạnh, tránh mặt yếu, phát huy khả năng của cán bộ, công chức;
- Giao quyền với chức trách rõ ràng, tin tưởng họ;
- Trọng dụng nhân tài, vừa sử dụng vừa bồi dưỡng nhân tài;
- Tiến cử và giới thiệu người vừa có tài, vừa có đức vào các trọng trách;
- Tin tưởng vào sự tồn tại khách quan của nhân tài;
- Tránh chủ quan, phiến diện một chiều, cần phân biệt tốt- xấu, hiểu ưu điểm và khuyết điểm;
- Xem xét trong cả quá trình, chứ không chỉ vì một hành vi nhỏ để đánh giá nhân tài;
- Có tinh thần trách nhiệm cao, không đại khái trong chọn lựa nhân tài;
- Có biện pháp khoa học đúng đắn, tránh dối trá, thủ đoạn;
- có văn bản kết luận phù hợp với thực tế;
- Kết hợp xem xét hồ sơ nhân sự với kiểm tra công tác hàng ngày;
- Kết hợp giữa kiểm tra trực tiếp với dư luận quần chúng;
- Kết hợp giữa chế độ ủy nhiệm với chế độ sát hạch, tuyển dụng;
- Chế độ mời nhận công tác và chế độ lựa chọn bổ nhiệm;
- Áp dụng chế độ kiểm tra thường xuyên để thưởng và phạt.
Hai là, xác định mục tiêu của tổ chức căn cứ vào yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và sự thành công của tiến trình cải cách hành chính nhà nước.
Công cuộc cải cách luôn tạo ra hoàn cảnh và kêu gọi nhân tài, là một sự biến đổi toàn diện hướng tới cái tốt đẹp hơn, hiệu quả hơn, vì vậy, rất cần trí tuệ của người có tài và nhân cách của người có đức. Chỉ những người có tài và nhân cách của người có đức. Chỉ những người có thực tài mới có khả năng dẫn dắt, thúc đẩy sự thay đổi và có tư duy mới có lợi cho nhà nước. Sự phát triển của xã hội nói chung cho thấy, chỉ những người có tầm, có tâm, có tài mới có khả năng góp phần cải tạo được hoàn cảnh, tập hợp được quần chúng, tạo uy tiens cho nhà nước, đem lại hiệu lực, hiệu quả và thành công cho sự nghiệp xây dựng đất nước. Vì vậy, việc thu hút và trọng dụng nhân tài cần căn cứ vào yêu cầu, quy hoạch cụ thể mục tiêu của tổ chức, nhằm khích lệ nhân tài phục vụ cho công cuộc cải cách, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Ba là, nghiên cứu, áp dụng cơ chế cạnh tranh nhân tài vào việc bổ nhiệm các vị trí lãnh đạo.
Tổ chức các cuộc thi sát hạch khi nâng ngạch, bậc một cách minh bạch, nghiêm túc và khách quan; thi để đánh giá trình độ chuyên môn, trình độ quản lý, lãnh đạo. Cạnh tranh lành mạnh vào các vị trí việc làm có thể giúp cho mọi người tích cực học tập, phấn đấu. Việc thi vào các vị trí việc làm của cán bộ, công chức và chức vụ lãnh đạo cần phải được thực hiện thường xuyên nhằm xóa bỏ nếp cũ “sống lâu lên lão làng hay “văn hóa thu mình” hoặc những biểu hiện “đi tắt, đi cửa sau”, thiếu công khai, minh bạch. Cần khuyến khích cơ chế nhân tài tự thể hiện, tự ứng cử, coi đó là nếp sống đẹp, trở thành thới quen, nếp nghĩ mang tính văn hóa tiên tiến, giúp các nhân tài có cơ hội được thể hiện, dám thể hiện, dám làm, dám chịu. Đồng thời, có quy chế khen thưởng, kỷ luật mang tính khoa học và tính thực tiễn cao, góp phần tìm ra tối ưu giá trị tài năng của con người.
Bốn là, kiên trì dựa vào tiêu chuẩn khoa học để chọn lựa, khuyến khích và trọng dụng nhân tài.
Trong quản lý nhân sự công cần có bản mô tả công việc và xây dựng được bản tiêu chuẩn công việc mang tính khoa học cao, lựa chọn đúng tiêu chuẩn để lụa chọn nhân tài. Vì vậy, cần quan tâm một số vấn đề sau:
- Tránh sử dụng người chỉ vì quan hệ thân thuộc, sử dụng người chỉ vì sự phục tùng, vì yêu cầu toàn diện hoặc dựa theo quá trình hay vì lợi ích cá nhân của nhà quản lý; bởi vì điều này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự nghiệp chung của đơn vị hoặc chèn ép nhân tài, không tạo điều kiện cho họ phát triển tài năng của mình.
- Sử dụng mặt mạnh của nhân tài, tạo điều kiện cho nhân tài phát triển tài năng; tránh ghen ghét tài năng của nhân tài, đồng thời, phát huy mặt mạnh, khắc phục mặt yếu của họ…
- Khuyến khích và tôn trọng nhân tài:1) Về tinh thần: khuyến khích nhân tài cống hiến tài năng của mình vì công việc chung của đơn vị và vì sự nghiệp phát triển đất nước; 2) Về vật chất: trang bị điều kiện làm việc và cung cấp lợi ích nhất định cho cá nhân, có cơ chế khen thưởng thích đáng cho nhân tài, tránh cào bằng, dẫn đến hiện tượng “chảy máu chất xám” ở khu vực công; 3) Về danh dự: khen thưởng và động viên kịp thời đối với những sáng kiến, cải tiến… của những người tài để họ phấn khởi và tự hào với kết quả đạt được.
Nhân tài là tài sản vô giá của nhà nước. Trong quản lý nhân sự công, nếu không biết tìm kiếm, chọn lọc, thu hút, trọng dụng, sử dụng nhân tài cho bộ máy nhà nước cũng như không có cơ chế đãi ngộ thích hợp thì bất kỳ nhà nước nào cũng khó có thể tồn tại và phát triển. Quá trình cải cách hành chính, công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của hầu hết các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam đang đứng trước nhiều vận hội, thời cơ và thách thức. Trong xu thế toàn cầu hóa, giá trị cá nhân ngày càng được khẳng định; giá trị chung được chia sẻ; thế giới hiện đại quan tâm nhiều hơn đến tính hiệu quả, sự sáng tạo, sự giải phóng con người, giải phóng sức lao động và thủ tiêu mọi sự kìm hãm; nhân tài ngày càng nở rộ. Tuy nhiên, sự xuống cấp của đạo đức, tham ô, lãng phí; sự chưa phù hợp của chính sách, pháp luật; sự ô nhiễm môi trường, bệnh tật phát triển… là những thách thức mà một trong những nguyên nhân của nó là thiếu nhân tài để giải quyết các vấn đề này. Trong đó, có thách thức lớn nhất là thiếu nhân tài để nhìn ra nhân tài.
