Văn hóa an toàn điện hạt nhân
Thế nào là văn hóa an toàn?
Khái niệm về văn hóa an toàn bắt đầu “phôi thai” sau sự cố Nhà máy điện hạt nhân Three Miles Island (Mỹ) năm 1979. Thảm họa Chernobyl (Ucraina) năm 1986 lại càng khẳng định sự cần thiết của văn hóa an toàn sử dụng trong công nghệ hạt nhân từ khâu thiết kế, xây dựng, khai thác cho đến kiểm tra, quản lý, vận hành…
Trong rất nhiều yếu tố đóng góp cho an toàn của nhà máy điện hạt nhân, văn hóa an toàn là yếu tố nền tảng, thể hiện nhận thức và cam kết về an toàn từ lãnh đạo cấp cao nhất đến người công nhân. Từ đó, văn hóa an toàn được vun đắp, đúc kết mang tính cộng đồng cao và phải trải qua một quá trình lâu dài, là trung tâm sự sống để toàn bộ các thành viên trong tập thể hướng đến mục đích an toàn trong nhà máy điện hạt nhân.
Tại “khóa đào tạo quốc gia về hệ thống quản trị tích hợp và văn hóa an toàn cho dự án Điện hạt nhân”, ông Jeannot P. Boogaard-Chuyên gia của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) lấy dẫn chứng: “Thông thường, ở các tập đoàn lớn, nhân viên luôn có khoảng cách với người lãnh đạo, nhưng nếu thực hiện văn hóa an toàn sẽ khác. Khi thấy vấn đề không đúng có thể tìm đến thẳng người quản lý để nói rõ việc này đúng, việc này sai, việc đó phải làm như thế nào. Ngược lại, khi mắc sai sót, người chỉ dẫn chỉ nên hướng dẫn lại mà không mắng mỏ hay quy trách nhiệm, đây là biểu hiện rõ nhất trong văn hóa an toàn, còn gọi là văn hóa không đổ lỗi”.
Cũng theo ông Boogaard, điện hạt nhân có vai trò quan trọng cho sự phát triển của nhân loại nhưng cũng tiềm ẩn những tai nạn ảnh hưởng lớn đến đời sống. Sau mỗi tai nạn là một lần rút kinh nghiệm và bài học đầu tiên là an toàn. Vì vậy, “Một nhà máy điện hạt nhân vận hành an toàn là nhà máy hiệu quả nhất”-Ông Boogaard nhấn mạnh
Bước đột phá của Việt Nam
Việt Nam đã tham gia vào chương trình hợp tác về văn hóa an toàn hạt nhân của 9 nước trong khu vực, bao gồm: Úc, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Malaisia, Indonesia, Philippine, Thái Lan và Việt Nam. Trong 5 năm (1997-2001) với 5 kỳ hội thảo, Việt Nam tham gia với mục tiêu chủ yếu là tiếp nhận thông tin, học tập kinh nghiệm của các nước đi trước, trong khu vực và từng bước triển khai áp dụng cho hoạt động thực tiễn của Việt Nam. Từ giữa năm 2002, khi các nước trong khu vực chọn Việt Nam là nước đăng cai tổ chức Hội thảo lần thứ VI về văn hóa an toàn điện hạt nhân, cùng lúc với việc xúc tiến Chương trình nghiên cứu tiền khả thi đưa điện hạt nhân vào Việt Nam, hoạt động nghiên cứu, xây dựng văn hóa an toàn hạt nhân ở Việt Nam được thúc đẩy và khởi sắc đáng kể.
Cũng từ đây, mối quan hệ hợp tác khoa học giữa các nhà khoa học Việt Nam với các nước trong khu vực và thế giới ngày càng thêm gắn bó. Chuyên gia của các viện nghiên cứu, trung tâm.. của các nước đã trao đổi, chia sẻ với nhau những thông tin có liên quan và cùng tìm thấy mối quan tâm chung về vị trí của con người Việt Nam, nền văn hóa của Việt Nam trước nhiệm vụ đảm bảo an toàn trong sử dụng các công nghệ tinh vi, phức tạp có tiềm ẩn nguy cơ như điện hạt nhân.
Sự tham gia tích cực của đại diện Viện Nghiên cứu con người như một thành viên chính thức của Đoàn Việt Nam tại hội thảo Văn hóa an toàn được tổ chức tại Đà Lạt vào tháng giêng năm 2003 đã gây sự chú ý và được các đại biểu quốc tế nhiệt liệt hoan nghênh, thừa nhận đây là một sáng kiến độc đáo của Việt Nam. Tiếp sau đó, Việt Nam đã cho tổ chức và tiến hành các hội thảo chuyên đề với sự tham gia của các nhà khoa học trong và ngoài ngành, các nhà khoa học tự nhiên và xã hội để trao đổi về các khía cạnh liên quan đến vấn đề đảm bảo an toàn cho nhà máy điện hạt nhân ở Việt Nam từ góc độ văn hóa an toàn. Trên cơ sở phân tích toàn diện các yếu tố nền tảng của văn hóa an toàn, đề xuất các nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu nhằm đảm bảo an toàn cho nhà máy điện hạt nhân ở Việt Nam.
Có thể nói, trong lịch sử xây dựng nền công nghiệp điện hạt nhân của các nước trên thế giới và trong khu vực, chưa có một quốc gia nào đưa ra xem xét các khía cạnh của vấn đề đảm bảo an toàn theo quan điểm toàn diện của văn hóa an toàn từ những bước sơ khai hoạch định chương trình phát triển điện hạt nhân. Vì thế, nhiều chuyên gia cũng nhận định đây chính là bước đột phá của Việt Nam, thể hiện sự nỗ lực của Chính phủ cũng như các ban, ngành, chủ đầu tư trong quá trình phát triển điện hạt nhân vì mục đích hòa bình./.
