Trao "giải Nobel" của Toán học năm 2012
Chủ tịch Viện Hàn lâm khoa học Na Uy, Niels Christian Stencet giải thích với các nhà báo, quyết định của Ủy ban xét tặng giải là vì Szemeredi “đã tạo ra một cuộc cáh mạng trong Toán học rời rạc (discrete mathematics)”.
Endre Szemeredi sinh năm 1940 tại Budapest. Ông đến với Toán học khá muộn màng sau khi bỏ dở Trường ĐH Y khoa, ông đi làm công nhân nhà máy rồi ghi tên học Toán tại ĐH Eõtvõs Loránd tại Budapest. Sau khi tốt nghiệp, ông sang Nga học tiếp và bảo vệ luận án Tiến sĩ tại Trường ĐH Tổng hợp Matxcơva mang tên Lomonosov (MGU) năm 1970 với sự hướng dẫn của giáo sư Israel Gelfand. Hiện nay Szemeredi làm việc tại Viện Toán học Alfréd Rényi, thuộc VHLKH Hungari, đồng thời là giáo sư tin học Trường ĐH Rutgers tại New Jersey (Mỹ).
Ông được giới toàn học quốc tế đánh giá rất cao, là “người có những khả năng toán học phi thường” và ảnh hưởng của ông đối với nhiều chuyên ngành toán học khác nhau là rất lớn. Ông mở ra nhiều hướng đi mới cho các chuyên ngành hẹp của Toán học và đặt nền móng cho một số ngành Toán học tương lai.
Năm 2001 chính phủ Na Uy công bố kỷ niệm 200 năm ngày sinh nhà toán học Na Uy Niels Henrik Abel (1802) đánh dấu sự ra đời của một giải thưởng mới cho các nhà toán học, đặt tên là Abel. Mục đích của giải này là để lấp đi sự thiếu vắng giải Nobel trong toán học, mặc dù đôi khi huy chương Fields được xem là mang tính chất tương đương. Giải Abel được đi kèm với số tiền thưởng là 6 triệu tiền kroner Na-Uy, có giá trị (2012) tương đương với 740,000 € hoặc 1.000.000 USD.
Giải Toán học quốc tế Abel Hàng năm Viện hàn lâm khoa học và văn chương Na Uy công bố chủ nhân giải Abel sau một cuộc tuyển chọn do một hội đồng gồm 5 nhà toán học quốc tế tiến hành. Khoản tiền thưởng cùng với giải thường bằng một triệu đôla Mỹ, gần như giải Nobel (trao thưởng ở Thụy Điển và Na Uy nhưng không bao gồm toán học). Na Uy ban đầu cung cấp cho giải 200.000.000 kronerr Na Uy (khoảng 23.000.000 USD) làm quỹ trong năm 2001. Mục đích của giải là phổ biến toán học, làm cho môn khoa học này thêm uy tín, đặc biệt là dành cho những người trẻ tuổi. Sophus Lie là người đầu tiên đề xướng việc thành lập giải Abel khi ông nhận ra kế hoạch của Alfred Nobel cho giải thưởng hàng năm (bắt đầu từ năm 1897), không có giải dành cho toán học. Vua Oscar II hồi đó đã đồng ý tài trợ cho giải thưởng toán học mang tên Abel, và hai nhà toán học Ludwig Sylow và Carl Størmer đã phác thảo những quy chế và luật lệ cho giải. Tuy nhiên sự tan rã của liên hiệp giữa Thụy Điển và Na Uy năm 1905 đã kết thúc cố gắng đầu tiên để thành lập giải thưởng Abel. Tháng 4/ 2003, Jean-Pierre Serre được công bố là ứng viên đầu tiên nhận giải Abel, và đến tháng 6 tiếp đó giải đã được trao thưởng. Trước đó, chính ông cũng đã từng là nhà toán học trẻ nhất từ trước đến nay được nhận giải thưởng Fields khi mới 28 tuổi. |
