Trà sen Tây hồ trong sắc xuân
Sen quý ướp trà
Từ ngàn xưa Thăng Long - Hà Nội vốn nổi tiếng về nghệ thuật ướp trà và lối thưởng ngoạn đậm chất hào hoa, thanh lịch. Người Hà Nội luôn tự hào về văn hóa trà, đặc biệt là trà sen Tây Hồ - báu vật xưa kia vốn chỉ được dành để dâng lên các bậc vua chúa, quyền qúy. Trải qua bao thăng trầm, biến động của lịch sử, vùng đất Hồ Tây ngày nay may mắn vẫn còn một vài gia đình giữ được nghề làm trà sen truyền thống quý báu.
Hoa sen vốn rất dễ trồng, có thể mọcđượcở nhiều nơi, nhưng không đâu có loại sen quý như ở Hồ Tây. Đây là vùng đất của sen, được người dân từ bao đời ngưỡng bộ lập nên cả chùa Kim Liên (Sen Vàng) để tôn thờ. Loại sen này rất đặc biệt có tên là "Sen bách diệp", màu sắc đẹp, hoa to, hương thơm quyến rũ chỉ duy nhất có ở Hồ Tây, nếu dùng để ướp trà thì không đâu sánh bằng.
Hoa sen mọc vào khoảng rằm tháng Tư cho đến hết tháng Bảy Âm lịch, nên vụ làm trà sen cũng chỉ kéo dài ba tháng trong năm. Ba tháng đó là cả một sự kỳ công, vất vả, tốn biết bao công sức của những người làm trà sen. Anh Tiến bảo, hoa sen để ướp trà phải là hoa mới chớm nở, còn thấm đẫm sương đêm và được hái từ sáng sớm tinh mơ thì mới là hoa thơm nhất và tươi lâu nhất. Những bông hoa này sau khi hái về phải được tách lấy nhụy ngay (nhiều người vẫn quen gọi là gạo sen) nếu không sẽ bị héo và giảm bớt hương thơm. Thế nên phần lớn chỉ có những người ở quanh vùng Hồ Tây mới có nghề làm trà sen.
Kỳ công nghề làm trà sen
Làm trà sen gồm khá nhiều công đoạn. Tất cả mọi khâu đều đòi hỏi phải có sự tinh tế, tỷ mỷ, khéo léo. Công đoạn đầu tiên là nhẹ nhàng tách lấy gạo sen. Gạo sen sau khi tách khỏi hoa phải được ướp vào trà ngay. Trà để ướp sen cũng phải là loại trà ngon đặc biệt, vô cùng tinh khiết, không lẫn tạp chất thì mới giữ được hương sen và bảo quản được lâu.Theo kinh nghiệmthường chọn trà Thái Nguyên và trà San Tuyết (cánh có màu hơi trắng trông như tuyết) ở vùng Tây Bắc. Đây là những loại trà ngon nổi tiếng, không quá chát, nước ngọt mà lại rất quyện hương sen.
Ướp trà sen là công đoạn khó nhất, mất nhiều công nhất, đòi hỏi kinh nghiệm và kỹ thuật cao nhất. Cứ một lớp trà sẽ được rải đều lên một lớp gạo sen tươi, sau đó được đem ủ kín trong hai ngày để hương thơm của gạo sen thẩm thấu được vào tận lõi của từng nhánh trà khô. Trà sau khi ủ phải cho vào trong những túi giấy can chuyên dụng để đem đi sấy. Sấy xong, số trà này hôm sau lại được đem ra sàng tách hết gạo sen cũ rồi tiếp tuc ướp, ủ, sấy như ban đầu. Quy trìnhnày cứ thế lặp đi lặp lai khoảng bảy, tám lần, thời gian mất hơn ba tuần. Lứa trà cuối cùng sau khi đã được sàng lọc loại bỏ hoàn toàn gạo sen chính là đặc sản trà sen Tây Hồ, với những cánh trà đã ngót lại bé xíu, giòn tan. Để có một kg trà sen thành phẩm phải tốn chừng 1,5 kg - 1,7 kg gạo sen, tương ứng với khoảng 1.500 bông sen. Mỗi một đợt trà chỉ làm được từ năm đến bảy kg, nên cả vụ gia đình làm trà tối đa cũng chỉ tiêu thụ được khoảng một tạ trà sen thành phẩm. Giá của một cân trà sen Tây Hồ trên thị trường hiện nay dao động vào khoảng năm đến bảy triệu đồng. Có thể ai đó nghe qua sẽ hơi giật mình, nhưng nếu hiểu được những chi phí, cực nhọc của người làm trà đã phải bỏ ra thì mới thấy được hết ý nghĩa, giá trị của nó. Hồ Tây ngày nay và vùng trồng sen ngày càng bị thu hẹp khiến cho những người làm trà và cả những ai yêu mến trà sen Tây Hồ không khỏi chạnh lòng. Suốt bao năm qua, dù nhọc nhằn vất vả, nhưng một số gia đình vẫn gắn bó với cái nghề này, cũng chính là để gìn giữ truyền thống của tổ tiên và mong sao những bản sắc, tinh hoa của Thăng Long - Hà Nội không bị mai một.
Báu vật của trời đất
Người xưa có câu "Bình minh nhất trản trà - Lương y bất đáo gia”. Việt Nam được coi là một trong những chiếc nôi của cây chè với đặc sản chè xanh nổi tiếng thế giới. Cây chè vốn chỉ được trồng ở những vùng núi cao, hấp thụ tinh túy của đất trời. Còn hoa sen được coi là hoa của nhà Phật, mang vẻ đẹp cao sang, thuần khiêt. Cả trả và sen đều là những cây thuốc quý có tác dụng phòng chữa bệnh, mang lại sức khỏe cho con người. Trà sen Tây Hồ chính là báu vật của trời đất, một ấm trà có thể pha được nhiều tuần trà, nước trong rồi mà hương sen vẫn còn thơm ngát. Ai đã từng một lần nếm thử cũng đều tấm tắc khen mãi, không thể nào quên được hương vị ngọt ngào vô cùng đặc biệt.
Người Hà Nội luôn tự hào về văn hóa ẩm thực, và thưởng thức trà đã trở thành nghệ thuật. Có người cầu kỳ còn hứng từng giọt sương sớm đọng trên những lá sen hay những hạt mưa tinh khiết để pha trà sen. Nâng chén trà dậy nức hương thơm mời khách quý, đãi bạn hiền, thưởng ngoạn hoa nở là thú vui tao nhã, thanh lịch của người Thăng Long - Hà Nội từ ngàn xưa. Bên ấm trà sen Tây Hồ chan chứa tình đời, tình người, lòng ta sao thấy thanh thản, nhẹ nhàng như trong cõi mộng. Hà Nội bao năm rồi vẫn thế, vẫn giữ được những nét hào hoa làm say đắm biết bao tâm hồn, khiến cho bất cứ ai đã từng đặt chân tới đây cũng đều không khỏi lưu luyến, mến yêu.
