Tình trạng sức khoẻ thế giới

Ở các nước giàu, số người sống đến 100 tuổi và khoẻ mạnh, không ngừng tăng trong 25 năm qua. Người ta thường cho rằng đây là sự lão hoá dân số, nhưng đó cũng là sự trẻ hoá vì những người cao tuổi có khả năng sinh hoạt, tự lo cho mình được, ngày càng nhiều.

Tiến bộ trong phòng chống ung thư và ghép tạng

Các tiến bộ về kỹ thuật chẩn đoán bằng hình ảnh giúp phát hiện sớm một số ung thư. Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ đã được xác định. Nhờ vậy, có thể theo dõi và phòng ngừa bệnh. Phẫu thuật, hoá trị liệu, xạ trị đã được áp dụng rộng rãi; nhưng ung thư vẫn còn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở nhiều quốc gia.

Việc ghép tạng phát triển, nhờ đó trong 30 năm qua, nhiều bệnh nhân đã sống sót dù mắc các bệnh có thể gây chết người.

Phát hiện phức hệ tương hợp về mô (hệ thống HLA) vào năm 1960, góp phần rất lớn trong sự thành công các ca ghép. HLA có vai trò quan trọng trong sự đào thải các bộ phận ghép bởi hệ miễn dịch.

Vào năm 1980, đã có các dược phẩm mới ức chế miễn dịch hữu hiệu như ciclosporin. Nhờ vậy, có thể thực hiện nhiều ca ghép thận, tuỷ xương, tim, phổi, gan… kéo dài và cải thiện được sự sống cho người nhận ghép. Ghép tuỷ xương đã cứu sống được nhiều bệnh nhân ung thư máu, bệnh bạch cầu. Đây là phương pháp điều trị tái tạo, thực hiện với các tế bào gốc trưởng thành. Tuỷ xương chứa các tế bào gốc có khả năng phát triển trong bệnh nhân và tạo ra các tế bào máu. Máu dây rốn, nước ối thu sau khi sinh, cũng có chứa tế bào gốc.

Các tế bào gốc là những vật liệu nghiên cứu đem lại nhiều áp dụng. Giải Nobel y học 2007, đã đề cao công trình nghiên cứu về tế bào gốc.

Các bệnh nhiễm khuẩn còn là một gánh nặng cho xã hội

Bệnh bò điên là một bệnh nhiễm do prion.

Bệnh AIDS là bệnh của thế kỷ, có xu hướng lan rộng rất nhanh ra cộng đồng. Ở các nước giàu, nhờ có dược phẩm kháng retrovirus (ARV) số ca tử vong do AIDS có giảm; nhưng ở các nước nghèo, bệnh AIDS lan truyền và gây tổn thất nặng nề về nhiều mặt.

Theo Jean Luc Angot, Phó Giám đốc Tổ chức Y tế thú y thế giới, trong 20 năm gần đây, có cả 30 bệnh nhiễm mới xuất hiện ở người, 75% các bệnh này được súc vật lây sang như bệnh Ebola, Marburg, bệnh virus West Nile.

Các bệnh nhiễm khuẩn thường do điều kiện sinh sống khó khăn, hoàn cảnh bấp bênh tồn tại lâu dài.

Bệnh laodo vi khuẩn Koch, hằng năm gây tử vong 2 triệu người trên toàn cầu, là bệnh của sự nghèo đói: ăn uống thiếu thốn, lao động quá sức, sống trong điều kiện không hợp vệ sinh, dễ dàng dẫn đến lao.

Dịch cúm gia cầmtồn tại dễ dàng ở các nước nghèo vì biện pháp phòng ngừa không thể triệt để (thiếu nhân viên y tế, thú y, thuốc men).

Đói nghèo tấn công mạnh nhất vào trẻ em nghèo, suy dinh dưỡng. Hơn 200 triệu trẻ em ở các nước nghèo mắc nhiều bệnh liên quan đến sự phát triển thể chất và tâm thần gây chết 10 triệu trẻ em dưới 5 tuổi mỗi năm. Ở các nước giàu, cũng còn nhiều trẻ em còn phải sống dưới mức nghèo.

Didier Sicard, Chủ tịch Uỷ ban tư vấn về đạo đức (Pháp) nhấn mạnh: “Cần phải lưu ý đến khía cạnh xã hội mới loại trừ bệnh lao, chớ không phải chỉ với thuốc chủng và dược phẩm chống lao”.

Cách đây 150 năm,Rudolph Wirchow, nhà sinh học nổi tiếng, đã phát biểu: “Các bác sĩ là người chữa bệnh, đồng thời phải là luật sư của người nghèo”.

Nghèo đói vẫn là nguyên nhân chính của nhiều bệnh và tử vong. Đẩy lùi nghèo khó là một thách thức lớn cho thế kỷ XXI. Sự nghèo khó là một mối đe doạ cho sức khoẻ. Theo báo cáo của WHO vào năm 2002, có 170 triệu trẻ em ở các nước nghèo thiếu cân và hơn 3 triệu tử vong/ năm vì quá ốm yếu, trong lúc 1 tỷ người lớn trên thế giới thừa cân và 300 triệu người bị béo phì.

Theo tuyên ngôn nhân quyền, sức khoẻ là một quyền, một tài sản của công chúng toàn thế giới. Vậy mà, trên toàn cầu có 2 tỷ người thiếu ăn và không tiếp cận được nước sạch. Một trong các mục tiêu của y tế, trong thế kỷ XXI là sử dụng các tiến bộ của nghiên cứu sinh học, khoa học nhân văn và xã hội để mọi người đều có quyền được phòng chống bệnh và bảo vệ sức khoẻ. WHO đã xác định sức khoẻ là tình trạng thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội.