Tiến bộ trong chẩn đoán sớm ung thư đường mật

Biểu hiện lâm sàng của bệnh thường ở giai đoạn trễ

Hệ thống đường mật xuất phát từ các đường mật nhỏ trong gan, chúng tụ lại vào hai ống mật ngoài gan (ống gan phải và ống gan trái), rồi hai ống gan này nối lại tạo thành ống gan chung, khi ống túi mật đổ vào thì trở thành ống mật chủ. Ống mật chủ sẽ đổ ra tá tràng (ruột non), đây cũng là nơi đổ ra của ống tuyến tụy, vị trí này rộng nên được đặt là bóng Vater.

Người ta chia ung thư đường mật thành các loại: ung thư túi mật, ung thư đường mật ngoài gan và ungthư bóng Vater. Đối với ung thư đường mật trong gan thì người ta xem đó là ung thư gan nguyên phát. Tuy nhiên, gần đây các chuyên gia lại xếp theo một cách mới: ung thư đường mậtchỉ tất cả ung thư xuất phát từ đường mật cả trong gan lẫn ngoài gan và loại trừ ung thư túi mật hay ung thư bóng Vater. Vì về mặt biểu hiện thì ung thư túi mật hay bóngVater có một tiến trình bệnh riêng biệt vì nó chỉ làm tắc một phần hệ thống dẫn lưu mật. Ung thư đường mật về mặt mô học là sự loạn sản của các tế bào thượng mô củađường mật (tức lớp tế bào lót mật trong).

Trong phần lớn các trường hợp thì ung thư đường mật không có triệu chứng gì khi khối u chưa làm tắc dẫn lưu của hệ thống mật, khi có gây tắc nghẽn đường mật sẽ biểu hiện vàng da nhưng không đau. Như vậy, triệu chứng của ung thư đường mật là tình trạng tắc mật giống như trong sỏi mật, trong một số trường hợp thì khó mà phân biệt nếu không có các xét nghiệm hỗ trợ. Theo các chuyên gia, triệu chứng phổ biến nhất của ung thư đường mật là ngứa (chiếm 66% các trường hợp), đau bụng (30 – 50% các trường hợp), sụt cân (30 - 50%) và sốt (20%). Đau được ghi nhận ở vị trí một phần tư trên phía bên phải bụng. Viêm đường mật ít khi hiện diện cùng tổn thương ung thư, nếu ung thư đường mật xuất hiện trên đường mật viêm xơ hóa thì tình trạng tắc mật sẽ nhiều hơn nhưng triệu chứng toàn thân thì ít có. Phân bạc màu và nước tiểu sậm màu là những triệu chứng của tình trạng tắc mật. Khi người bệnh đến bác sĩ thì bệnh thường đã ở giai đoạn muộn, người ta ghi nhận được triệu chứng vàng da (90% các trường hợp), gan to (25 - 40%), khối u ở hạ một phần tư trên bên phải (10%), có thể sờ được túi mật (do tắc đường mật ở đoạn sau ống túi mật đổ vào ống mật chủ). Trong trường hợp ung thư đường mật trong gan biểu hiện hoàn toàn khác biệt, người bệnh ít khi vàng da mà là bệnh sử đau bụng ở hạ sườn phải và sụt cân kèm theo tăng lượng phophatase kiềm trong máu.

Xét nghiệm giúp chẩn đoán ung thư đường mật

Về mặt lâm sàng người ta sử dụng tam chứng (ba triệu chứng): tắc mật, đau bụng và sụt cân để nghingờ một trường hợp bệnh lý ác tính của hệ gan mật hay tụy tạng. Tuy nhiên, việc chẩn đoán phân biệt với bệnh khác rất khó khăn như: sỏi đường mật, hẹp đường mật lànhtính (thường là sau phẫu thuật), viêm đường mật xơ hóa hoặc ung thư tụy tạng, viêm tụy mạn gây chèn ép ống mật chủ. Ước tính khoảng một phần ba trường hợp nghi ngờ ung thưđường mật là không phải mà là ung thư từ nơi khác di căn đến hoặc tình trạng bệnh xơ hóa lành tính. Dùng các xét nghiệm sinh hóa gan thì không thể phân biệt được các tìnhtrạng trên do tất cả đều có tăng phosphatase kiềm và tắc mật (tăng bilirubin).

Để chẩn đoán được bệnh, người ta phải phối hợp các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh với các chấtđánh dấu ung thư trong máu. Cho đến nay, nhờ hiểu biết nhiều hơn về các chất đánh dấu ung thư nên việc chẩn đoán có nhiều thuận lợi hơn và các chất đánh dấu ung thư nàyngày càng dài ra.

Về mặt chuyên môn, để có thể xác định chắc chắn là ung thư, phải làm các xét nghiệm mô học, để kết luận qua kính hiển vi đây là trường hợp lành tính hay ác tính.