“Thuốc vâng lời” - Thần dược hay quỷ dược?
Sự lựa chọn số một cho những “siêu quậy”
Theo ghi nhận của những nhà tâm thần học thì so với châu Âu, châu Á vẫn còn thua xa trong lĩnh vực điều trị bệnh tâm thần cho trẻ em. Bởi mãi đến gần đây, các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc mới biết đến cái gọi là “thuốc vâng lời” trong khi từ lâu, những viên thuốc quen thuộc như ritalin, metadate, focalin, adderall... đã “làm mưa làm gió” ở khu vực bên kia bán cầu. Đó là những loại thuốc gốc methylphenidate hoặc amphetamine thường được các bác sĩ ở Mỹ và châu Âu chỉ định cho những đứa trẻ mắc ADHD, nhằm làm cho tính khí của đứa trẻ dịu lại, bớt hiếu động, bớt nghịch phá và có khả năng tập trung nhiều hơn vào học tập. Nhờ những viên thuốc này, thay vì “cứng đầu cứng cổ”, chúng trở nên dễ bảo hơn và có thể nhạy cảm hơn, biết buồn, biết xấu hổ khi bị la mắng.
Hai vợ chồng Robert và Lysa ở New York có cậu con trai Denis rất nghịch, không bao giờ vâng lời cha mẹ, đập phá tất cả những gì rơi vào tay. Khi Denis lên 6 tuổi, cô giáo đã yêu cầu bố cậu dẫn con đến bác sĩ thần kinh. Như nhiều đứa trẻ tại Mỹ, Denis được chẩn đoán là bị hội chứng ADHD và phải điều trị bằng “thuốc vâng lời”. ADHD vốn được xem là “bệnh khó chữa”. Cuối thập niên 1980, ADHD đã được mô tả như là một chứng rối loạn thần kinh. Những đứa trẻ mắc phải chứng này thường nghịch như quỷ sứ và vô cùng bướng bỉnh. Ở Mỹ khi ấy có một nguyên tắc lạ lùng là: những gì đã thuộc về thần kinh hay tâm lý đều phải dùng thuốc! Kết quả là thế hệ trẻ em của những thập niên cuối thế kỷ 20, nhiều đứa bị nhồi nhét “thuốc vâng lời”, mặc cho các loại thuốc này đã được xếp vào “đội quân” thuốc gây nghiện có tác dụng kích thích như heroin hay cocain! Một trong những thuốc thắng đậm trong thời gian này chính là ritalin của Công ty Chiba – Geigy. Những đứa trẻ sau khi uống ritalin đều tỏ ra ngoan hẳn, không hung hăng hay quậy phá nữa. Chính vì vậy mà ritalin được xem là thần dược của Mỹ, chuyên dùng trong việc “bảo đảm an toàn học đường”! Cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA) cho biết, có khoảng 4 triệu trẻ em Mỹ mắc phải hội chứng ADHA và có tới hơn 1 triệu trẻ trong số đó bị buộc phải dùng đến ritalin, với lý do “nó quậy phá không thể nào chịu nổi”. Có những em uống ritalin hằng ngày, mỗi ngày 4 – 5 viên! Đáng chú ý là số trẻ dùng loại thuốc này ngày càng nhỏ về độ tuổi. Chẳng hạn có những em mới 2 tuổi đã dùng ritalin như... ăn kẹo.
Cùng với sự phát triển của xã hội, số trẻ mắc chứng ADHD ngày càng tăng cao. Và câu chuyện về “thuốc vâng lời” không còn là chuyện riêng ở nước Mỹ. Đến những năm đầu thế kỷ này, các loại “thuốc vâng lời” đã được sử dụng rộng rãi ở nhiều châu lục khi người ta nhận thấy rằng tại những nơi như Michigan, Bắc Carolina hay Virginia có tỷ lệ trẻ em dùng thuốc vâng lời cao khủng khiếp mà không thấy ai phàn nàn gì. Chỉ có một điều lạ lùng là, mặc dù châu Âu và châu Á đã tỏ ra khá thận trọng khi tham khảo các thông tin từ Mỹ trước khi nhập loại thuốc này, nhưng lại không ai quan tâm tới tác dụng phụ của thuốc. Báo chí và dư luận dường như cũng “say sưa” với những gì mà ritalin làm được, chỉ biết đua nhau ca ngợi sản phẩm này.
“Quỷ sứ” bắt đầu lộ diện
Nhưng không phải lúc nào cũng thế. Chỉ sau đó ít lâu, làn sóng “phản chiến” ritalin đã dâng cao tại một số nơi. Philadelphia chẳng hạn. Tại đây, nhiều thầy cô đã yêu cầu phụ huynh phải cho con uống ritalin vì “nó quậy phá quá”. Nhưng không phải vị phụ huynh nào cũng dễ dàng đồng ý với đề nghị này khi họ bắt đầu nhận được những thông tin xấu về tác dụng phụ của thuốc từ chính những nhân chứng sống. Thế là cuộc chiến giữa thầy cô giáo và phụ huynh với đủ các kiểu phản đối và kiện cáo om sòm đã làm cả xã hội sôi sục. Tại Georgia , dưới sức ép của nhiều hội phụ huynh, chính quyền phải yêu cầu các trường tiểu học tìm cách khác thay vì bắt học sinh uống “thuốc vâng lời”.
Một trong những nhân chứng sống là cậu bé Kasey – 10 tuổi, cậu uống “thuốc vâng lời” đã được 5 năm, Kasey trở nên “hiền” hẳn, nhưng sau đó cậu tỏ ra ù lì, đặt đâu ngồi đấy, mọi khả năng sáng tạo hay giải trí của Kasey bị hủy hoại nhanh chóng. Bà Donna mẹ cậu lập tức cho ngưng thuốc nhưng khi đó đã quá muộn. Kasey đã bị lệ thuộc hoàn toàn vào thuốc vâng lời: cậu không thể bình tĩnh nếu thiếu nó. Sự kiện ngày càng gây hoảng loạn tại Wisconsin và Đại học California đã phải vào cuộc nhằm tìm ra những tác hại nguy hiểm của “thuốc vâng lời”. Người ta tiến hành thử máu, làm mọi xét nghiệm để kết luận rằng bắt trẻ em uống “thuốc vâng lời” là phi lý. Chính phủ Mỹ cũng đã phê duyệt khoản ngân sách 6 triệu đô-la để tìm cho ra tác dụng phụ của “thuốc vâng lời”. Thế nhưng sự việc còn được đẩy lên mức độ nghiêm trọng khi một đạo luật đã xếp ADHD vào hàng ngũ “bệnh học đường nguy hiểm”. Những học sinh siêu quậy bị xem như người tàn tật, phải học phụ đạo tại những lớp học đặc biệt và sau đó bắt buộc phải được điều trị bằng “thuốc vâng lời” nếu muốn tiếp tục hòa nhập vào cộng đồng. “Thuốc vâng lời” vì thế mà vẫn tiếp tục lên ngôi!
Cùng với thực phẩm chuyển gen, “thuốc vâng lời” đã tạo ra một bầu không khí vô cùng căng thẳng trong một thời gian dài ở Mỹ. Nhiều nhà khoa học chân chính cho rằng, nước Mỹ đã phát rồ khi tuyên chiến rầm rộ với ma túy nhưng lại buộc trẻ em dùng “thuốc vâng lời” với thành phần chính là amphetamine. TS. Glen Elliot, Giám đốc Viện tâm thần Langley Porter thuộc Đại học California cũng thừa nhận rằng: “Chúng ta đã cho sử dụng thuốc với cường độ vượt quá sự hiểu biết của mình. Thực tế là chúng ta đang tìm hiểu về mục tiêu sử dụng của các loại thuốc này và đang lấy trẻ làm vật thí nghiệm”.
Trong khi FDA còn đang vất vả với vụ bê bối này thì Cơ quan bài trừ ma túy của Mỹ (DEA) tiếp tục vào cuộc, với lập luận “thuốc vâng lời là ma túy”, DEA cho rằng những dược phẩm được gọi là “thuốc vâng lời” này có thể có nhiều tác dụng phụ trên tâm thần hơn người ta nghĩ, bao gồm cả một số tác dụng phụ chưa được ghi trong hướng dẫn sử dụng, như ý tưởng tự sát, hoang tưởng, hành vi bạo lực... Rõ ràng câu chuyện đã trở nên rất nghiêm trọng nhưng bản thân cha đẻ của “thuốc vâng lời” thì vẫn bình chân như vại. Các công ty dược phẩm vẫn sản xuất đều đều, tung “thuốc vâng lời” ra khắp nơi với những lời quảng cáo có cánh và các hợp đồng béo bở trải khắp các châu lục bất chấp cả cái chết của một bé gái 11 tuổi tại Ohio đã qua đời vì trụy tim sau vài năm dùng ritalin. Phẫu thuật pháp y cho thấy các mạch máu của em có dấu hiệu y như mạch máu của các con nghiện cocain vừa diễn ra mới đây dường như vẫn chưa đủ để cảnh tỉnh những người đã “chót” coi “thuốc vâng lời” như là một cứu cánh!
