Thực phẩm động vật biến đổi gen có an toàn?

An toàn sinh học là vấn đề thuần tuý khoa học. Chỉ có những bằng chứng khoa học mới có thể kết luận GMO có phải là thực phẩm biến đổi gen nguy hại hay không?

Các câu hỏi thường gặp:

Hỏi: Thế nào là sinh vật biến đổi gen (GMO) và thực phẩm biến đổi gen?

Sinh vật biến đổi gen có thể được định nghĩa là sinh vật mà trong đó các yếu tố di truyền (AND) được thay thế không phải bằng phương pháp tự nhiên. Công nghệ này thường được gọi là “công nghệ sinh học hiện đại” hay "công nghệ gen", đôi khi cũng được gọi là "công nghệ AND tái kết hợp" hay "kỹ thuật gen". Công nghệ này cho phép các gen riêng biệt đã chọn lọc được chuyển từ một cơ thể này sang một cơ thể khác cũng như giữa các loài không có liên quan với nhau.

Hỏi: Sử dụng thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp có an toàn không?

CÓ.Thực tế mà nói thì các quá trình của công nghệ ADN tái tổ hợp còn chính xác và dễ dự đoán hơn so với công nghệ lai tạo giống với kỹ thuật “cổ truyền” (conventional). Việc chuyển một hoặc vài gen đã được nghiên cứu đặc tính kỹ lưỡng thường có ít rủi ro hơn so với phương pháp lai tạo giống “cổ truyền”. Ở phương pháp cổ truyền, hàng trăm nghìn gen của mỗi cây tương tác lẫn nhau và tạo nên hàng loạt tái tổ hợp ngẫu nhiên. Ngoài ra, tất cả các thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp đều được kiểm tra nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi đưa ra thương mại hoá. Nhiều tổ chức khoa học quốc tế đã nghiên cứu và đưa ra kết luận rằng “Sử dụng thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp là hoàn toàn an toàn”

Hỏi: Sử dụng thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp có làm biến đổi ADN của người sử dụng không?

KHÔNG.ADN bị phân cắt hoàn toàn và rất nhanh trong quá trình tiêu hoá.

Hỏi: Trong trường hợp sử dụng thực phẩm chuyển gen thì người tiêu dùng có ăn một lượng lớn ADN tái tổ hợp không?

KHÔNG.Các gen chuyển sử dụng kỹ thuật ADN tái tổ hợp chỉ chiếm 1/250.000 trên tổng số ADN của thực phẩm đó. Không có bằng chứng nào cho thấy có xảy ra sự chuyển gen từ ADN của thực phẩm “cổ truyền” sang sinh vật hay người tiêu dùng, nguy cơ xảy ra chuyển gen từ thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp còn thấp hơn rất nhiều lần so với ADN từ thực phẩm “cổ truyền”

Hỏi: Đã có trường hợp nào mà tiêu thụ thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp gây ảnh hưởng đến sức khoẻ chưa?

CHƯA.Cho đến nay chưa có báo cáo nào về vấn đề này. Tuy nhiên cũng có những trường hợp báo cáo không chính xác. Cụ thể vào năm 1980, đã có báo cáo về 1.500 người bị ngộ độc và 37 người chết do sử dụng L-tryptophan sản xuất bởi sinh vật có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp. Tuy nhiên, các nghiên cứu sau đó đã cho thấy rằng, đồng thời với việc đưa vi sinh vật có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp vào sản xuất Tryptophan, nhà sản xuất này đã bỏ bớt một bước quan trọng trong quá trình tinh sạch, vì thế lượng carbon hoạt hoá còn lại trong sản phẩm rất cao. Đây là nguyên nhân dẫn đến trường hợp trên.

Hỏi: Hiện nay những yếu tố nào được sử dụng trong việc đánh giá an toàn thực phẩm?

An toàn thực phẩm được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố, trong đó bao gồm: vi sinh vật, độc tố, chất gây dị ứng, và thành phần dinh dưỡng. Để đánh giá độ an toàn của gen được chuyển, các nhà khoa học còn quan tâm đến nguồn gốc của gen. Gen phải có nguồn gốc an toàn đối với người tiêu thụ (VD: gen bắt nguồn từ một thực phẩm khác). Độc tố và chất gây dị ứng đều được nghiên cứu trên các đối tượng chuyển gen trước khi đưa ra thương mại hoá. Ngoài ra, sự tương tác giữa protein của gen chuyển và protein của vật chủ cũng được nghiên cứu nhằm loại bỏ những trường hợp tương tác gây thay đổi đặc tính sản phẩm của gen chuyển. Cuối cùng, thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp còn được đánh giá, so sánh với thực phẩm “cổ truyền” cùng loại.

Hỏi: Tổ chức y tế thế giới (WHO) đang làm gì để thúc đẩy việc đánh giá thực phẩm biến đổi gen?

WHO sẽ giữ vai trò tích cực đối với thực phẩm GM, chủ yếu do hai lý do sau: một là sức khoẻ của cộng đồng có thể vô cùng có lợi từ tiềm năng của công nghệ sinh học, ví dụ, từ việc tăng hàm lượng dinh dưỡng có trong thực phẩm, giảm tính gây dị ứng và sản xuất thực phẩm có hiệu quả hơn; và hai là căn cứ trên nhu cầu kiểm tra các ảnh hưởng tiêu cực tiềm tàng đối với sức khoẻ nhân loại trong việc tiêu dùng thực phẩm biến đổi gen, cũng ở mức độ toàn cầu.

Hỏi: Tại sao sản xuất thực phẩm biến đổi gen?

Thực phẩm biến đổi gen được phát triển và bán trên thị trường vì nhà sản xuất và người tiêu dùng thấy được những lợi thế của các loại thực phẩm này. Đối với sản phẩm, những lợi thế này được hiểu là mức giá thấp hơn, lợi ích cao hơn (về thời gian sử dụng dài hơn hay giá trị dinh dưỡng cao hơn) hoặc cả hai. Những người phát triển hạt giống biến đổi gen ban đầu muốn các sản phẩm của họ được các nhà sản xuất chấp nhận nên đã tập trung vào những cải tiến mà được người trồng (và ngành công nghiệp thực phẩm nói chung) đánh giá cao.

Hỏi: Có sự khác biệt trong việc đánh giá thực phẩm biến đổi gen và thực phẩm truyền thống không?

Về nguyên tắc là không. Vì việc kiểm tra an toàn thực phẩm (không phân biệt chuyển gen hay không) trên toàn thế giới nói chung các tiêu chuẩn như nhau. Tuy nhiên, với thực phẩm chuyển gen, trong một số trường hợp cụ thể, có thể có những tiêu chí bổ sung.

Nhìn chung người tiêu dùng cho rằng thực phẩm truyền thống (loại thực phẩm mà chúng ta đã tiêu dùng hàng ngàn năm qua) là an toàn. Khi những loại thực phẩm mới được phát triển bằng các biện pháp tự nhiên, một số đặc tính hiện tại của thực phẩm có thể bị thay thế, người ta có thể yêu cầu các cơ quan quản lý thực phẩm của quốc gia kiểm tra các loại thực phẩm truyền thống này theo hướng tích cực hay không tích cực, nhưng đối với trường hợp thực phẩm truyền thống thì không phải lúc nào cũng tiến hành kiểm tra.

Hỏi: Những vấn đề chủ yếu nào có liên quan tới sức khoẻ con người?

Trong khi những bàn luận về mặt lý thuyết đề cập tới một loạt các khía cạnh thì có ba vấn đề mấu chốt được bàn tới đó là xu hướng gây ra phản ứng dị ứng (tính dị ứng), tính kháng sinh và sự chuyển gen chuyển sang con người.

Hỏi: Thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp an toàn như vậy, tại sao vẫn có một nhóm người không ủng hộ?

Đây quả thật là một câu hỏi khó trả lời, mỗi người nhìn nhận sản phẩm mới, công nghệ mới dựa trên nhiều yếu tố khác nhau như, khoa học, an toàn, giá thành, độ thuận tiện, tính phổ biến, v.v… và “what’s in it for me?”. Thậm chí những công nghệ mới trong y học chữa bệnh cũng còn cần trải qua nhiều năm mới được công nhận hoàn toàn. Đối với thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp, nhiều vấn đề do người tiêu dùng thể hiện đều không có những bằng chứng khoa học ủng hộ.

Hiểu biết đầy đủ về công nghệ ADN tái tổ hợp là cần thiết để hiểu biết đúng về an toàn của thực phẩm có nguồn gốc từ ADN tái tổ hợp.