Thúc đẩy phát triển thị trường công nghệ
Trước đây, các kết quả nghiên cứu sau khi nghiệm thu được chuyển giao vào sản xuất mang tính tự phát, Chủ đề tài nghiên cứu phải tự tìm kiếm nơi áp dụng kết quả nghiên cứu của mình. Thực tế này đã làm cho kết quả nghiên cứu không được ứng dụng thực tiễn nhiều, không được khu vực sản xuất kiểm chứng để các chủ nhiệm đề tài hoàn thiện hơn, thực tế và giá trị hóa kết quả nghiên cứu đó. Ngược lại, các doanh nghiệp gặp khó khăn khi giải quyết các vấn đề về kỹ thuật vì phải mất nhiều thời gian mới tìm thấy công nghệ thích hợp.
Thị trường công nghệ dù đã có nhưng còn tự phát, nên vẫn là một lĩnh vực mới mẻ với bên cung và cầu công nghệ. Bên cung là những tổ chức nghiên cứu KH và CN không có thói quen tiếp thị, chau chuốt hàng hóa chất xám của mình. Bên cầu rất lúng túng trong việc lựa chọn công nghệ thích hợp cho mình vì không có thói quen tìm kiếm thông tin trước khi quyết định, không biết cách đánh giá, định giá công nghệ cần mua. Hầu hết công nghệ, thiết bị sử dụng trong các ngành ở Việt Nam có xuất xứ từ nhập khẩu máy móc thiết bị nước ngoài. Tri thức công nghệ được chuyển giao thông qua kênh này thường chỉ là các kỹ năng vận hành hệ thống sản xuất để làm ra những sản phẩm đạt năng suất, chất lượng, chi phí ở mức hợp lý. Thiết bị, công nghệ nội sinh thường ở quy mô nhỏ, hầu hết từ các kết quả của đề tài nghiên cứu. Việc mua bán, dịch vụ kỹ thuật cũng mới chỉ xuất hiện trong lĩnh vực xây dụng hạ tầng. Dịch vụ kỹ thuật trong các lĩnh vực khác, đặc biệt ở khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ, khu vực nông nghiệp - nông thôn hầu như chưa phát triển. Dịch vụ R&D (nghiên cứu và triển khai) theo đặt hàng của doanh nghiệp, của khu vực nhà nước tuy đã xuất hiện, nhưng còn rất hạn chế.
Hệ quả là hoạt động tư vấn, dịch vụ giám định, đánh giá công nghệ chưa phát triển. Chưa có tổ chức nào được công nhận rộng rãi, có uy tín. Dịch vụ của nước ngoài đòi hỏi chi phí cao, không phù hợp với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (chiếm 96% tổng số doanh nghiệp của cả nước). Việc chuyển giao công nghệ, đặc biệt chuyển giao công nghệ gắn với sáng chế, giải pháp hữu ích còn ít. Nội dung chủ yếu là truyền đạt kỹ năng vận hành hệ thống sản xuất, kỹ năng giám sát chất lượng...
Ðáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế khi Việt Nam sắp gia nhập WTO, nhiều hoạt động xúc tiến phát triển thị trường công nghệ đã được triển khai. Ðáng chú ý nhất phải kể đến Chợ công nghệ và thiết bị (gọi tắt là Techmart). Techmart được tổ chức trên cơ sở tiến hành xác lập thông tin về cung cầu công nghệ của các tổ chức, cá nhân tham gia giao dịch mua bán công nghệ. Ðây được xem là một trong những giải pháp cần thiết để tạo môi trường gắn kết nhà khoa học (viện, trường, trung tâm nghiên cứu-phát triển), nhà quản lý (các bộ, ngành, ủy ban nhân dân các cấp) với nhà kinh doanh, sản xuất, trong đó cơ quan quản lý nhà nước giữ vai trò hỗ trợ tạo lập và thúc đẩy phát triển thị trường công nghệ.
Do đáp ứng được nhu cầu thực tiễn, chợ công nghệ và thiết bị được phát triển không ngừng về tổ chức, quy mô và phạm vi hoạt động. Từ 1999 đến nay, đã có gần 30 kỳ Techmart được tổ chức, thu hút sự tham dự của hàng nghìn công nghệ thiết bị, giải pháp phần mềm, dịch vụ công nghệ, với tổng giá trị đã ký kết mua bán lên tới hàng nghìn tỷ đồng.
Đồng thời xuất hiện chợ công nghệ và thiết bị trên mạng (Techmart ảo). Chợ hoạt động dựa trên sự hỗ trợ của các phương tiện công nghệ thông tin và truyền thông hiện đại cho phép mở rộng giới hạn về không gian và thời gian giao dịch. Ðây là một công cụ hữu hiệu nhằm xúc tiến chuyển giao công nghệ, các kết quả nghiên cứu cho doanh nghiệp và quảng bá, tuyên truyền các thành quả KH-CN. Việc sử dụng Techmart ảo giúp giảm đáng kể chi phí quảng cáo, tiếp thị và giao dịch công nghệ. Các tổ chức, cá nhân có thể nắm bắt kịp thời những thông tin mới nhất, tìm đối tác và bạn hàng một cách nhanh chóng, tăng cường khả năng lựa chọn công nghệ thích hợp để đổi mới công nghệ, hoàn thiện các kết quả nghiên cứu và công nghệ.
Chỉ tính riêng trong năm 2005, đã có hơn 1,8 triệu lượt người truy cập Techmart ảo, trong đó có 2.500 lượt tìm mua và đã kết nối hơn 1.500 trường hợp cung và cầu.
Tuy nhiên, các chợ công nghệ thường chỉ diễn ra trong 3 - 4 ngày, không thể tổ chức thường xuyên và khắp mọi nơi được, còn Techmart ảo thì không phải ai cũng có điều kiện lên mạng. Chính vì vậy, tháng sáu vừa qua, Trung tâm giao dịch công nghệ đã được tổ chức nhằm hình thành một nơi giao dịch công nghệ cố định, thường xuyên mà vẫn hội tụ được tất cả các công việc cần phải chuẩn bị cho Techmart mà không bị hạn chế về không gian và thời gian. Trung tâm là sự lồng ghép của cả ba chức năng: là nơi trưng bày giới thiệu sản phẩm công nghệ, thiết bị; nơi truy cập vào Techmart ảo; cung là nơi tư vấn, hỗ trợ các doanh nghiệp giao dịch, đàm phán, ký kết hợp đồng công nghệ...
Trung tâm giao dịch công nghệ mới đưa vào hoạt động, nhưng chỉ trong tháng bảy tại đây đã có hơn 50 lượt kết nối cung và cầu trực tiếp và hơn 100 lượt được kết nối qua Techmart ảo.
Thời gian tới, tại trung tâm giao dịch quốc gia này sẽ lần lượt giới thiệu định kỳ các công nghệ và thiết bị có tính chất tiêu biểu, mang tính chất lan tỏa. Tùy theo nhu cầu, Trung tâm cũng có thể tổ chức các hội nghị tư vấn cho doanh nghiệp, chẳng hạn về lựa chọn công nghệ thích hợp, vấn đề vượt qua rào cản kỹ thuật trong thương mại, vấn đề sở hữu trí tuệ, xây dựng và phát triển thương hiệu...
Hiện nay, Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đang ráo riết chuẩn bị thủ tục để sớm mở các trung tâm tương tự. Tiếp đến là Ðà Nẵng, Hải Phòng và một số thành phố lớn. Ðó sẽ là điểm "giao dịch công nghệ đầu mối", giúp người dân các vùng miền dễ tiếp cận nhất đến các sản phẩm khoa học và công nghệ.
Thực tế triển khai đã cho thấy Chợ Công nghệ và Thiết bị là hoạt động hết sức thiết thực, linh hoạt và hiệu quả trong việc gắn kết khoa học và công nghệ với phát triển kinh tế-xã hội; thúc đẩy ứng dụng mạnh mẽ các thành tựu khoa học và công nghệ vào sản xuất, đời sống, đồng thời khẩn trương hình thành và phát triển thị trường công nghệ ở nước ta. Techmart là hoạt động xúc tiến thương mại hóa sản phẩm KH-CN rất hiệu quả và là sự thể hiện sinh động việc đưa vào cuộc sống chủ trương quan trọng của Ðảng và Nhà nước về tạo lập và phát triển thị trường công nghệ ở nước ta. Thành công của Chợ chứng tỏ sự quan tâm của xã hội đối với KH-CN là rất lớn. Nhu cầu của xã hội về sự liên kết giữa các nhà khoa học với sản xuất thật sự cần thiết thể hiện ở chỗ rất nhiều nhà khoa học đã thành lập doanh nghiệp KH-CN và chính họ là chủ công nghệ, hoặc liên doanh với doanh nghiệp với phương thức góp vốn bằng công nghệ.
Tuy nhiên, để Techmart hoạt động hiệu quả và phát triển phong phú hơn nữa, cần có chính sách đầu tư đồng bộ, bao gồm đầu tư về nhân lực (đội ngũ các nhóm chuyên gia), về cơ sở vật chất và trang thiết bị kỹ thuật (địa điểm tổ chức chợ, cơ sở hạ tầng thông tin về hệ thống các trang thiết bị khác) và nguồn tài chính hợp lý bảo đảm triển khai Techmart một cách chủ động... Ðể kích cả cung lẫn cầu, cần thực hiện cơ chế hỗ trợ tài chính cho cả bên cung và bên cầu khi tham gia ký kết hợp đồng kinh tế tại Techmart. Thí dụ: bên cầu nên được hỗ trợ 20% - 30% tổng giá trị hợp đồng ký kết tại Techmart. Ở các nước, tùy theo từng thời kỳ, nhà nước khuyến khích cung hay cầu. Ở Hàn Quốc, để khuyến khích cầu, người mua công nghệ nội sinh được nhà nước hỗ trợ không quá 30% tổng giá trị hợp đồng. Như vậy chính sách này đã hỗ trợ cho cả hai bên cung và cầu.
Hiện nay, ở Việt Nam cần có biện pháp kích cầu, có cầu lập tức sẽ có cung đáp ứng, cung phải hoàn thiện để đáp ứng cầu. Chính cơ chế hỗ trợ này sẽ khuyến khích được cả ba nhà dễ dàng liên kết với nhau và nhất là phát huy được chức năng "bà đỡ" của Nhà nước trong quá trình tạo lập và thúc đẩy phát triển thị trường công nghệ. Về môi trường pháp lý phải xây dựng và hoàn thiện vấn đề quản lý KH-CN, thi hành luật sở hữu trí tuệ nhất là vấn đề bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả; sớm ban hành luật chuyển giao công nghệ...
Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Ðề án phát triển thị trường công nghệ đến năm 2010 nhằm xây dựng và hoàn thiện các thể chế cơ bản của thị trường công nghệ, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, đồng thời góp phần thúc đẩy và hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, tăng nhanh số lượng và chất lượng các giao dịch mua bán công nghệ, phấn đấu mức tăng trưởng giá trị giao dịch mua bán công nghệ tăng bình quân 10%/năm giai đoạn 2006-2010. Ðề án gồm năm nhiệm vụ chủ yếu với bốn nhóm giải pháp hoàn thiện môi trường pháp lý cho phát triển thị trường công nghệ, kích cầu công nghệ, thúc đẩy nghiên cứu phát triển công nghệ, các loại hình dịch vụ KH-CN và xúc tiến mua bán, chuyển giao công nghệ.
Cùng với Luật Sở hữu trí tuệ được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ VIII và Luật Chuyển giao công nghệ (dự kiến sẽ được thông qua vào cuối năm 2006), đây sẽ là điều kiện thúc đẩy thị trường KH-CN phát triển.
Nguồn: Nhân dân, toquoc.gov.vn, 09/08/2006
