Thị trấn bệnh tật Minh đức (Hải Phòng): Chưa thể quy lỗi cho môi trường

Bốn bề là nhà máy

Thị trấn Minh Đức có 10 khu dân cư, 3484 hộ gia đình, hơn 10.000 con người sống trong bụi. Ngành nghề chủ yếu của họ là khai thác khoáng sản, làm dịch vụ vật liệu xây dựng. Tứ bề là các công ty, nhà máy công nghiệp, hiện đại có, thủ công có: Đóng tàu Phà Rừng, Hóa chất và đất đèn Tràng Kênh, Xi măng Chinfon... Ngoài ra còn một số dự án sẽ được tiếp tục đầu tư trong giai đoạn tới như Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng, giai đoạn 2 của Công ty xi măng Chinfon, Nhà máy sản xuất đạm Urê... Mỗi ngày đường xá nơi đây bị cày nát bởi hàng trăm chuyến xe trọng tải lớn, trên chở đầy nguyên vật liệu chẳng thèm phủ bạt! Đây là chốn làm ăn của 23 doanh nghiệp kinh doanh vận tải và vô khối đầu nậu! Ở một nơi như vậy mà tỷ lệ mắc bệnh chỉ 5,1% và tỷ lệ chết vì ung thư vẫn được coi là thấp.

Chưa có bằng chứng

Không hẹn, nhưng cả những người làm y tế lẫn người làm môi trường mà chúng tôi gặp đều thống nhất quan điểm như vậy. PGS.TS Phạm Duy Hiển (ảnh), PhóGiám đốc Bệnh viện K phản biện: Ai có thể chứng minh tất cả những ca tử vong kia đều vì ung thư mà chết? Ai dám khẳng định 18 ca ung thư dạ dày, 17 ca ung thư gan (trong thời gian từ năm 2001 đến2006 tại Minh Đức) là do bụi, do nước, do không khí? Kể cả với ung thư phổi, bụi cũng có thể vô can! Ông Vũ Thọ cũng đưa ra những câu hỏi tương tự. Ngay như ở làng ung thư Thạch Sơn (Phú Thọ), câuchuyện đã được xới lên mấy năm nay, nhưng vẫn chẳng đi đến một kết luận nào. Người ta chỉ đặt vấn đề tìm hiểu thực trạng bệnh tật, phân tích yếu tố môi trường..., còn vấn đề chính là những yếu tố đócó phải nguyên nhân gây bệnh ung thư hay không thì vẫn là tham vọng ngoài tầm với. Ý kiến của các thành viên trong hội đồng khoa học nhà nước về vấn đề ở Thạch Sơn đã thể hiện rõ ràng điều đó: “Việcxác định nguyên nhân gây ung thư là rất khó. Nếu đề tài thực hiện nhiệm vụ này là không khả thi. Việc đề xuất các giải pháp xử lý là vội vàng, cần cân nhắc kỹ, vì mối liên quan nguyên nhân bệnh tậtchưa rõ ràng”.

Hệ quả tất yếu

PGS.TS Hiển không hề ngạc nhiên về câu chuyện ở Minh Đức, vì theo ông, mô hình bệnh tật chúng ta đang nói tới là hệ quả tất yếu của một đất nước đang chuyển mình từ nền nông nghiệp lạc hậu sang nền kinh tế công nghiệp phát triển. Nếu chúng ta cứ mắc mãi bệnh giun sán, bệnh đau mắt hột, nghĩa là nước ta mãi nghèo. Khi nền kinh tế phát triển, mô hình bệnh tật cũng khác đi với sự gia tăng của những bệnh không lây nhiễm như tâm thần, stress, nội tiết, ung thư... Tuy chưa thể nói nguyên nhân gì gây nên ung thư, nhưng có thể khẳng định môi trường ô nhiễm làm ảnh hưởng rất xấu đến sức khỏe người dân. Khi mắc các bệnh thông thường, khi hệ miễn dịch bị suy giảm, cơ thể thường xuyên thiếu khỏe mạnh, rất nhiều tác nhân gây bệnh có thể trỗi dậy, tấn công chúng ta. Đó chính là một mối nguy cơ khiến người ta dễ mắc những căn bệnh chết người.

Không đủ năng lực

Ông Lê Sơn (ảnh), trưởng phòng Môi trường (Sở Tài Nguyên và Môi trường Hải Phòng) khẳng định, hiện nay, nhân lực và vật lực cho việc xét nghiệm cácchỉ tiêu liên quan đến môi trường và mối quan hệ của môi trường với sức khỏe con người của Hải Phòng rất hạn chế. Trong khuôn khổ các đợt làm quan trắc trước đây, họ chỉ có thể đo được những thông sốmôi trường thông thường như hàm lượng bụi, một vài chỉ số nước... Riêng những chỉ tiêu kim loại nặng liên quan đến căn bệnh ung thư thì lại chưa thể làm được. Là một người hơn chục năm nay “bám môitrường” địa phương, ông Sơn thừa nhận không thể nói Minh Đức không ô nhiễm. “Trong nhiều đợt kiểm tra, chúng tôi thấy một vấn đề nổi lên. Ruộng không canh tác được, các đầm nuôi trồng thuỷ sản cákhông lớn được. Tôi nghi ngờ khi núi đá bị đào bới tung đã mang nhiều khoáng chất từ trong mỏ trôi ra gây ô nhiễm môi trường nước. Cũng có thể do các vật liệu nổ còn trong đá theo mưa trôi xuống”.Rồi kết thúc bằng câu nói “xưa như đất”: “Nhưng đây chỉ là những phán đoán ban đầu. Kết luận cụ thể như thế nào phải có những kết quả quan trắc và xét nghiệm cụ thể”.

Sức khỏe người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhưng vẫn chẳng thể tìm được bằng chứng để quy cho môi trường. Đơn giản vì chúng ta không đủ năng lực.

Ngày 17/7, Phó chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Nguyễn Văn Thành đã chủ trì cuộc họp tìm giải pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường tại thị trấn Minh Đức. Biện pháp cấp bách được đưa ra là Sở Y tế khẩn trương điều tra thực trạng mắc bệnh ung thư và sức khỏe của người dân trong thị trấn và các địa bàn lân cận. Đồng thời tổ chức kiểm tra trọng điểm sức khỏe cho nhân dân thị trấn báo cáo lên thành phố trong tháng 8/2006. UBND thị trấn Minh Đức phối hợp với công an sớm chấm dứt tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, các phương tiện vận tải vi phạm luật môi trường và giao thông đường bộ. Các doanh nghiệp thường xuyên quan trắc định kỳ theo quy định và gửi kết quả về Sở Tài nguyên và Môi trường trước tháng 8/2006...

Ông Đào Ngọc Hùng, Giám đốc Trung tâm Quan trắc môi trường Hải Phòng cho biết, trong các ngày từ 15-19/7, trung tâm đã lấy mẫu không khí tại 4 điểm, trong 4 ngày đêm (16 mẫu bụi, 16 mẫu khí CO, 16 mẫu khí CO2, 16 mẫu khí N02); mẫu nước (5 mẫu nước kênh, 2 mẫu nước giếng đào, 2 mẫu nước mưa); mẫu đất (1 mẫu với các chỉ tiêu: tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, hàm lượng chì, hàm lượng Mn, hàm lượng Xianua, asen và thủy ngân). Trung tâm cũng đã ký hợp đồng thuê Tổng cục Đo lường chất lượng lấy và kiểm tra các mẫu không khí (8 mẫu asen, 8 mẫu chì, 8 mẫu bụi SiO2); nước (thực hiện phân tích 71 lượt chỉ tiêu về thủy ngân, asen, crom, mangan, xianua, phenol, DDT và tổng hóa chất bảo vệ thực vật). Dự kiến khoảng 21/7 có kết quả.

Nguồn: KH&ĐS Số 59 Thứ Hai 24/7/2006