“Thần dược” không phải lúc nào cũng tốt

Theo tìm hiểu, hiện chưa có công trình khoa học nào chính thức công bố về cây thuốc này. Mặc dù vậy, trong dư luận vẫn xôn xao chuyện cây lược vàng; những tài liệu về công dụng, cách sử dụng vẫn được photo và truyền tay từ người này sang người khác. Thậm chí, trên mạng internet thỉnh thoảng bắt gặp một số trang web quảng cáo cần hợp tác mua bán cây lược vàng dùng làm thuốc và liệt kê tới hơn 90 bệnh mà cây này có thể chữa khỏi.

Nhìn qua một số tài liệu photo cho thấy chủ yếu là từ các bài báo, đôi khi có những tài liệu viết mà không có tên tác giả, tên cơ quan y học và dẫn chứng thì lại hết sức vu vơ, huyền bí. Theo một vài bài báo thì cây lược vàng có nguồn gốc ở Mexico, được di thực sang nước Nga, rồi đến Việt Nam (đầu tiên là tỉnh Thanh Hóa).

Nay đã phát triển ra nhiều tỉnh khác, đặc biệt là Hà Nội. Thoạt đầu, cây lược vàng được coi là một loại cây cảnh như cây thiết mộc lan, vạn niên thanh. Về công dụng, cách dùng và liều lượng của cây được coi là "thần dược" chỉ để tham khảo, cần được các nhà khoa học nghiên cứu, chứng minh cụ thể.

Nhiều gia đình đã tự chế biến để sử dụng dạng tươi và khô nấu nước để uống hàng ngày... nhưng khi chúng tôi hỏi về bệnh tình có thuyên giảm hay không thì nhiều người không dám chắc chắn. Hãy cẩn trọng về tác dụng của cây lược vàng khi làm thuốc, theo các bác sĩ chuyên môn, cây có thể chữa được một số bệnh, công hiệu của nó là có thật, nhưng vẫn cần được nghiên cứu và hướng dẫn sử dụng rộng rãi.

Bác sĩ chuyên khoa I, Chủ tịch Hội Đông y Bình Dương, Lương Tấn Thông chia sẻ: Mọi người hãy nên thận trọng khi dùng cây lược vàng. Từ nhiều năm nay, cây lược vàng  bắt đầu được người dân phía Nam sử dụng, theo người dân cho biết thì thảo dược này chữa được nhiều bệnh dùng dưới dạng lá tươi hoặc ngâm rượu để chữa các chứng cảm mạo, mỏi gối, đau răng, đau khớp, viêm phế quản, viêm họng, tiểu đường, ưng thư...

Thậm chí tại Hội nghị cây thuốc hay bài thuốc quý của Hội Đông y huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương có người đã đứng lên thử nghiệm về tính độc hại của cây lược vàng, họ dùng 1-2 lá tươi nhai nuốt nhưng không có cảm giác gì lạ, không đắng, không chua, không ngọt, không mặn dùng để trị chứng viêm họng, có người còn dùng cây lược vàng từ 7-9 vòi của cây ngâm 2 lít rượu trong 30 ngày thì dùng có cảm giác đỡ mệt mỏi, chữa đau lưng, đau khớp.

Theo nhiều chuyên gia, hiện nay tại Bình Dương chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu và đưa ra khẳng định chắc chắn về vấn đề: thảo dược lược vàng chữa bách bệnh. Nhưng theo kinh nghiệm của nhiều người đã sử dụng thành công, thì cây lược vàng có tác dụng phục hồi sức khỏe sau khi bị suy sụp.

Những thông tin về cây lược vàng chữa bệnh ưng thư, dạ dày, ung bướu, đại tràng, sỏi thận… cần có sự nghiên cứu của các hội đồng chuyên ngành mới khẳng định một cách chắc chắn, và "chúng ta" không nên lạm dụng dùng thảo dược lược vàng để chữa bệnh.

Theo TS Nguyễn Minh Khởi, Viện trưởng Viện Dược liệu cho biết, một nhóm các nhà khoa học của Viện đã tiến hành nghiên cứu về cây lược vàng. Kết quả cho thấy: cây này không có tác dụng chống viêm cấp trên mô hình gây viêm cấp thực nghiệm bằng caragenin, mà còn gây chết súc vật thí nghiệm ở liều uống cao.

Theo nhóm nghiên cứu, trên thế giới có rất ít các công bố khoa học về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của cây lược vàng. Tại Việt Nam, cây lược vàng chưa được người dân sử dụng lá và thân cây để chữa viêm đường hô hấp, viêm đường tiêu hóa, viêm tiết niệu, viêm khớp, đến các bệnh tim mạch, huyết áp, ung bướu.

Tuy nhiên, các kết quả thử tác dụng chống viêm cấp trên thực nghiệm của nhóm nghiên cứu với liều dùng tương đương với 50g dược liệu tươi/kg thể trọng cho thấy cây lược vàng không có tác dụng chống viêm, thậm chí cao chiết cồn 50% từ thân cây lược vàng còn tăng phản ứng viêm.

Về khả năng kháng khuẩn, trong 3 chủng vi khuẩn thường gặp, cao chiết của lá và thân lược vàng có tác dụng kháng khuẩn đối với Staphylococus aureus, nhưng phải ở nồng độ rất cao so với kháng sinh tham chiếu là azithromycin. Ngoài ra, kết quả đánh giá độc tính cấp (liều gây chết ngay) cho thấy lược vàng có thể gây chết súc vật thí nghiệm ở liều uống cao.

TS Nguyễn Duy Thuần, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu, Bộ Y tế cho biết, không thể có một loại thuốc nào có thể chữa bách bệnh. Trong Đông y, cách sử dụng thuốc cũng không bao giờ giống nhau, việc gia giảm là khác nhau đối với từng thể trạng. Vì vậy, sẽ rất nguy hại nếu người dân chữa bệnh theo lời đồn. Hiện nhóm nghiên cứu chưa thể khẳng định với cách sử dụng như người dân vẫn thường "mách nhau"  là 5 - 6 lá/ngày có bị ảnh hưởng đến sức khỏe hay không.

Các kết quả nghiên cứu dược lý ban đầu chưa làm sáng tỏ tác dụng chữa bệnh của cây lược vàng nhưng cũng đã cho thấy, cây lược vàng phải chứa các thành phần có hoạt tính sinh học mạnh thì mới có ảnh hưởng rõ rệt đến chuột thực nghiệm.

Được biết, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục thực nghiệm về kháng khuẩn, chống viêm trên mô hình khác (gây viêm bằng các tác nhân mới), thử tác dụng hạ đường huyết và tăng khả năng trên hệ miễn dịch xem có dấu hiệu kích thích hệ miễn dịch hay không. Đặc biệt, sẽ tiến hành thử nghiệm trên động vật trong thời gian dài. Sau đó làm xét nghiệm sinh hóa kiểm tra trên tế bào gan, thận, xem có ảnh hưởng đến chức năng sinh lý của cơ thể không.

Đồng quan điểm với TS Thuần, PGS.TS Trần Công Khánh, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu cây thuốc Việt Nam cho biết, trong các sách về hệ thực vật cũng như sách về cây thuốc Việt Nam không tìm thấy tên cây lược vàng. Trước những thông tin về cây lược vàng chữa được bách bệnh, Viện Dược liệu (Bộ Y tế) đã đưa ra cảnh báo: Tác dụng chữa bệnh của cây lược vàng chưa được chứng minh và có thể gây độc cho cơ thể nếu sử dụng không đúng cách.

Việc người dân, đặc biệt là những bệnh nhân nghèo có niềm tin mù quáng vào khả năng trị được bách bệnh của cây lược vàng cần được tuyên truyền giải thích một cách thấu đáo và cụ thể. Bởi cây lược vàng có thể trị được vài bệnh cảm mạo thông thường, nhưng không có nghĩa là sẽ trị được bệnh nan y. Trong suy nghĩ của một bộ phận không nhỏ người dân thì cây lược vàng được ví như nhân sâm. Song việc điều trị nếu không sử dụng đúng cách đôi khi nhân sâm cũng trở thành độc dược chứ đừng nói là cây lược vàng.

Vì thế, trong khi chờ đợi lời giải thích khoa học từ những chuyên gia đầu ngành, những cơ quan có trách nhiệm thì người dân không nên tự mang mình thành "vật thí nghiệm" đối với cây lược vàng.

Tại Bắc Giang từng xảy ra trường hợp quá tin vào khả năng trị bệnh của cây lược vàng nên nằng nặc đòi ra viện để về nhà tự điều trị. Nhưng chỉ một thời gian sau khi điều trị tại gia thì gia đình đã phải đưa bệnh nhân trở lại viện cấp cứu vì bệnh tình trở nên trầm trọng. Do được sơ cứu kịp thời và nhanh chóng chuyển lên tuyến trên để điều trị tích cực bệnh nhân này mới "giữ" được tính mạng.

Khi được hỏi về cách "tự" điều trị của mình, bệnh nhân đã thành thật trả lời vì trót nghe theo lời người quen nói về tính năng cũng như công hiệu của cây lược vàng nên anh đã thử dùng, không ngờ lợi bất cập hại.

"Không hiểu loại cây đó có lợi đến đâu và có lợi với ai, nhưng tôi chỉ dùng có 3 lần mà cảm thấy không thể chịu nổi, may mà được cấp cứu kịp thời, nếu không thì tôi đã không còn được nhìn mặt vợ, con nữa…", bệnh nhân may mắn thoát chết sau khi sử dụng cây lược vàng hồi tưởng lại.

Có thể khẳng định là công dụng của cây lược vàng cần có sự kiểm định, xác minh lại, nếu như đây thực sự là một loại thảo dược quý thì cần có biện pháp nhân giống, chế  thành thuốc để chữa bệnh. Còn nếu những tính năng của loại cây này chưa đến mức như những lời đồn thổi thì cũng cần có biện pháp tuyên truyền tới người dân, tránh những sự việc đáng tiếc xảy ra chỉ vì thiếu kiến thức…