Sử dụng kiến bảo vệ cây
Gần đây, một số nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long đã phun nước ngọt Cocacola và Pepsi-Cola lên cây và nhận thấy ở những nơi được phun nước ngọt thì sâu hại giảm nhiều. Họ quan sát thấy những nơi được phun nước ngọt kiến tập trung về nhiều để ăn đường và nhân thể gặp sâu chúng ăn luôn cả sâu làm cho mật độ của sâu giảm và tác hại của sâu đối với cây không còn nữa. Một số cán bộ kỹ thuật còn giải thích thêm là khi phun nước ngọt lên cây là đã cung cấp thêm đường cho cây. Cây hút đường từ trong nước ngọt nên phát triển và sinh trưởng tốt hơn và do đó tăng tính chống sâu hại. Cách giải thích này còn cần được khoa học chứng minh. Tuy nhiên, việc kiến tập trung về nhiều ở nơi có phun nước ngọt và sâu bị kiến ăn nên ít đi, là điều có thật đã được nông dân quan sát thấy!
Kiến ăn sâu, nhất là các loại sâu thân mềm như sâu non các loài bướm, là điều mà ai cũng đã từng thấy. Nhưng việc dùng kiến để trừ sâu chưa trở thành một biện pháp có hiệu quả vì trong tự nhiên, kiến thường sinh sống phân tán và việc kiến ăn sâu hại thường mang tính chất ngẫu nhiên, bởi vì ngoài sâu ra kiến còn có nhiều loại thức ăn khác, trong đó có nhiều loại thực vật như hạt cây, củ cây là những loại kiến dễ tìm thấy hơn là sâu luôn di chuyển.
Để có thể sử dụng kiến trong việc tìm diệt sâu hại bảo vệ cây, công việc phải làm là chọn đúng loài kiến có đặc tính lấy sâu hại làm thức ăn chủ yếu. Kiến có nhiều loài và nhiều giống, cho nên việc chọn đúng loài kiến ăn sâu hại rất quan trọng. Vì khi chọn phải loài kiến chỉ ăn sâu một cách ngẫu nhiên thì thường chúng không thành thạo và không tập trung năng lực đi trừ sâu.
Các nhà khoa học Ba Lan dưới sự chủ trì của giáo sư Tađơdơ - Pốtcốpca đã xây dựng ở gần thành phố Prôdơcốp (Ba Lan) một trung tâm nuôi kiến để sử dụng vào việc phòng trừ sâu hại cây. Họ đã chọn được loài kiến Formica polyctena. Loài kiến này có đặc điểm là rất khoẻ và có khả năng sinh sản rất lớn.
Sau một thời gian được nuôi dưỡng và nhân lên ở trung tâm, các đàn kiến được tăng lên về khối lượng và có khả năng tiêu diệt sâu hại rất lớn, nhất là các loài sâu hại rừng. Mỗi khi nhận được tin có những cánh rừng đang bị sâu gây hại, là các đàn kiến được mang đến đó để làm nhiệm vụ tiêu diệt sâu. Số lượng các đàn kiến được mang đi tuỳ thuộc vào diện tích rừng bị hại.
Nếu diện tích rừng bị sâu hại lớn, người ta mang đến một số đàn kiến và đặt ở những vị trí khác nhau trong rừng.
Công việc nuôi nhân kiến với mục đích sử dụng để phòng trừ sâu hại có thể nói gọn lại gồm những việc sau đây:
- Tìm và xác định quần thể kiến tốt: có số lượng cá thể đông, có khả năng hoạt động mạnh, có tính tiêu diệt sâu hại cao. Người ta đã phát hiện được những quần thể kiến lớn. Ở đảo Hôcaiđô (Nhật Bản) có quần thể kiến có số lượng đến 307 triệu con và xây dựng thành 45 tổ kiến lớn liên kết với nhau thành một mạng lưới. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của các nhà khoa học Ba Lan, mỗi tổ kiến chỉ cần có khoảng 2 triệu con là có thể tồn tại độc lập và hoàn thành được nhiệm vụ tiêu diệt sâu hại.
- Sau khi xác định được quần thể kiến tốt, cần đem về nhân lên tạo thành những tổ kiến mới. Để làm việc này rất cần một khối lượng kiến thợ. Các nhà nuôi nhân kiến tìm đến những tổ kiến đang xây dở dang. Họ lấy những cành cây buộc lại thành từng túm như cái chổi rồi đặt lên các tổ kiến đang xây dở. Một thời gian sau các con kiến thợ bu vào những túm chổi cành cây đó. Sau đó họ xén phần trên của tổ kiến đang xây và cho tất cả vào túi nilông. Ở phần trên tổ kiến lúc này đang có nhiều kiến thợ. Sau đó họ lấy một cái ống cứng xuyên xuống tận đáy tổ để lấy một số ấu trùng kiến làm giống tạo kiến chúa để gây đàn mới. Số ấu trùng kiến này được cho vào một cái hộp bằng gỗ hoặc bìa cứng, được chia thành nhiều tầng. Người ta gọi đó là hộp chọn lọc. Theo các nhà khoa học, kiến có tập quán là khi gặp nguy hiểm, những con kiến được giao nhiệm vụ chuyên trách nuôi ấu trúng có nhiệm vụ tự chuyển toàn bộ số ấu trùng xuống tầng dưới cùng, vì chúng cho rằng đó là nơi an toàn nhất trong tổ kiến. Vì vậy, khi đưa vào trong hộp, theo tập quán vốn có, chúng chuyển hết ấu trùng xuống ngăn dưới cùng của hộp, như một phản ứng được hình thành trong quá trình chọn lọc tự nhiên. Sau đó, các nhà nghiên cứu chỉ còn làm một việc là chọn ra con ấu trùng tốt nhất làm kiến chúa và cho giao phối với những con đực được chọn lọc để gây giống.
- Trong quá trình nuôi, tạo đàn kiến mới và nhân đàn kiến lên, cần lưu tâm đến việc tìm hiểu các điều kiện môi trường sinh sống của đàn kiến. Cần nắm được các yếu tố bên ngoài tác động lên quá trình nhân lên, hoạt động và các tập tính của đàn kiến.
Đặc biệt, cần chú ý đến nguồn thức ăn của chúng. Tốt nhất là cho chúng ăn các con sâu, sau này là đối tượng cần diệt trừ.
Công việc không kém phần quan trọng là huấn luyện cho đàn kiến thợ khả năng và tính nhạy bén trong việc phát hiện sâu hại ngay cả ở những nơi ẩn nấp kín đáo nhất.
Khi đàn kiến được đưa đến nơi có sâu hại cần diệt trừ, chúng dành sức xây một tổ mới ở đó, sau đó đàn kiến thợ chia nhau đi tìm diệt sâu hại.
Nguồn: T/c Trái đất xanh, số 7, 1/2005, tr 18
