Sản xuất rau an toàn tại Hải Dương

Phát triển cây rau màu theo hướng sản xuất hàng hóa là một trong những thế mạnh của nông nghiệp Hải Dương. Nằm ở vị trí trung tâm các thành phố Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, tỉnh Hải Dương có thị trường tiêu thụ nông sản lớn với yêu cầu chất lượng cao. Đó là một động lực thúc đẩy sản xuất cây rau màu.  Hải Dương cũng là nơi có truyền thống và kinh nghiệm thâm canh trong sản xuất  rau quả thực phẩm, với việc hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa chuyên canh như các vung: Vùng rau Gia Lộc; hành tỏi Kinh Môn; cà rốt Cẩm Giàng; củ đậu Kim Thành … Trên thực tế, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm tại tỉnh Hải Dương cũng đã và đang được tỉnh quan tâm. Điều này được hiện thực hóa bằng những quy định về sản xuất, chế biến, bảo quản và tiêu thụ nông sản thực phẩm. Cụ thể, ngoài quan tâm chỉ đạo xây dựng các mô hình sản xuất an toàn, hiệu quả . . . tỉnh đã tích cự chỉ đạo hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu hàng hóa cho các vùng rau an toàn, góp phần xúc tiến thương mại để tiêu thụ sản phẩm. UBND tỉnh cũng đã có quyết định quy định danh mục thuốc bảo vệ thực vật sử dụng cho cây rau trên địa bàn toàn tỉnh. Nhiều huyện đã tích cực hỗ trợ nông dân trong xây dựng cơ sở hạ tầng (huyện Gia Lộc), thiết bị nhà lưới (huyện Kinh Môn) … để xây dựng mô hình vùng rau an toàn.

Mô hình sản xuất rau an toàn tại Hải Dương được bắt đầu thực hiện từ năm 2003, đã đem lại những kết quả khả quan. Năm 2006 - 2008, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) Hải Dương xây dựng mô hình sản xuất rau an toàn ở Phạm Kha (huyện Thanh Miện) nhằm hướng dẫn kỹ thuật, chuyển giao khoa học cho bà con nông dân áp dụng vào trong sản xuất góp phần tăng năng suất, đảm bảo chất lượng cây rau màu. Các loại rau được trồng phổ biến ở đây gồm cải bắp, cà chua, cải dưa, các loại rau ăn lá, su hào, súp lơ, các loại rau gia vị… Năm 2007, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp chứng nhận thương hiệu rau an toàn cho sản phẩm rau của xã. Đây là thương hiệu rau an toàn đầu tiên cho  tỉnh Hải Dương. Để có được thương hiệu đó, người trồng rau ở Phạm Kha đã phải thực hiện theo 6 bước quy trình đã đề ra, trong đó quan trọng nhất là dùng các chế phẩm sinh học để thay thế việc sử dụng thuốc trừ sâu, phân hoá học cho rau, đảm bảo thời gian cách ly thuốc trước khi thu hoạch 10 ngày. Năm 2009, Viện Nghiên cứu rau quả trung ương cũng đã cấp giấy chứng nhận tiêu chuẩn an toàn thực phẩm đối với sản phẩm rau cải ngọt tại trang trại của anh Phạm Văn Hát (xã Ngọc Kỳ, huyện Tứ Kỳ) với quy mô sản xuất 0,5 ha và sản lượng đạt 7 tấn/năm. Đó là trang trại đầu tiên của Hải Dương có sản phẩm được cấp giấy chứng nhận sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP.

Mặc dù vậy, vấn đề chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm đối với sản phẩm rau quả của Hải Dương vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Trên thị trường hiện nay chưa có nhiều sản phẩm rau quả có chất lượng đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm; sản lượng và giá trị hàng hóa của loại rau quả này chiếm tỷ trọng rất thấp. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên. Sản xuất rau an toàn tốn kém và vất vả hơn nhiều so với trồng rau bình thường. Các yếu tố đất đai, nguồn nước tưới, giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật phải tuân thủ theo một quy trình nghiêm ngặt; nông dân phải thuê cán bộ kỹ thuật chuyên ngành giám sát quá trình sản xuất đảm bảo theo tiêu chuẩn VietGAP. Trong khi đó, giá bán rau sản xuất theo tiêu chuẩn rau an toàn đem bán ở chợ cũng chỉ ngang bằng với giá bán rau trồng không tuân theo tiêu chuẩn an toàn. Như vậy, nông dân phải đầu tư nhiều vốn để áp dụng khoa học kỹ thuật vào trồng rau an toàn mà không thu được lợi ích kinh tế, thậm chí còn thua lỗ đã khiến người sản xuất nản lòng. Mô hình sản xuất rau theo VietGAP của trang trại anh Phạm Văn Hát (Ngọc Kỳ - Tứ Kỳ) là một ví dụ: Từ khi sản xuất đến khi có được tấm giấy chứng nhận sản phẩm an toàn, anh Hát đã lỗ hàng trăm triệu đồng do chi phí sản xuất, giám sát và kiểm định chất lượng. Có nghĩa là, lợi ích mà người trồng rau an toàn được hưởng trong trường hợp này vẫn chưa tương xứng với sự nhiệt tình áp dụng tiến bộ khoa học cũng như vốn đầu tư và công sức mà họ bỏ ra.

Về phía người tiêu dùng, không ít người tiêu dùng sẵn sàng mua rau an toàn với mức giá cao hơn giá rau thông thường để đảm bảo sức khỏe. Vấn đề người tiêu dùng luôn quan tâm, rất cần lời giải đáp từ các nhà quản lý là: rau như thế nào là rau an toàn và rau như thế nào là rau không an toàn; muốn mua  rau an toàn thì mua ở đâu? cơ quan nào chứng nhận loại rau quả này đảm bảo an toàn thực phẩm?

Hiện tại, ở Hải Dương chưa có cơ quan nào thực hiện nhiệm vụ quản lý và kiểm soát quá trình sản xuất đối với chất lượng sản phẩm an toàn; chưa có cửa hàng nào để giới thiệu và bán sản phẩm đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Thế nên, người nông dân trồng được rau an toàn, người tiêu dùng cũng có nhu cầu mua, nhưng không có khâu trung gian để kết nối họ với nhau. Đó là vấn đề của xúc tiến thương mại nông sản. Cũng tại xã Phạm Kha, từ khi mô hình sản xuất rau an toàn được phổ biến áp dụng, đến nay người trồng rau tại địa phương vẫn quen với lối tự sản tự tiêu. Rau an toàn được mang tới các chợ bán lẻ, hoặc do tư thương các nơi như Quảng Ninh, Hà Nội, Hải Phòng thu mua như hàng chợ thông thường. Vùng trồng rau an toàn chưa có điểm tập kết, chưa có cơ sở chế biến tại chỗ đối với các vùng rau tập trung, làm ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng và giá trị sản xuất của người trồng rau.

Trong xu hướng thị trường hiện nay, sản xuất rau quả đảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm là một trong những yếu tố then chốt của loại hàng hóa nông sản. Sản xuất rau quả theo hướng an toàn cũng là một vấn đề lớn đang nhận được sự quan tâm của các cấp, các ngành của tỉnh Hải Dương.

TS Lê Đình Sơn, Sở NN&PTNT cho biết: trong những năm tới, tỉnh sẽ triển khai Dự án sản xuất rau an toàn do Bộ NN&PTNT đầu tư, sử dụng nguồn vốn vay của Ngân hàng Phát triển châu Á với số vốn 100 tỷ đồng. Theo đó, dự án sẽ xây dựng những mô hình sản xuất rau an toàn đối với cây rau màu và cây vải tại các huyện có vùng sản xuất rau màu và cây vải tập trung. Mục tiêu của dự án là tăng năng suất, diện tích và sản lượng rau quả, trong đó có rau, quả chất lượng an toàn lên 10.800 tấn/năm. Dự án tạo ra sản phảm rau, quả có chất lượng an toàn có giá bán cao hơn so với rau quả thông thường là 40%. Không chỉ tăng thu nhập cho người trồng, mà còn gia tăng thu nhập cho người chế biến và thu mua nông sản an toàn. Trên cơ sở thực hiện Dự án sẽ góp phần tăng thêm thu nhập cho lao động nông thôn, giảm thiểu tác động của phân bón hóa học, thuốc trừ sâu vốn đang gây tác động xấu tới môi trường…