Rác và vấn đề xử lý nước rỉ rác ở Hà Nội
Nam Sơn là bãi chôn lấp rác được thiết kế, xây dựng, vận hành và kiểm soát chôn lấp theo đúng quy phạm của Bộ Xây Dựng và quy chế quản lý của Bộ Y tế. Với 9 ô chôn, lấp rác rộng 5 ha, đào sâu 9m so với mặt đường, được đầm nén đúng tiêu chuẩn kỹ thuật như những cái bể khổng lồ nếu có chứa nước cũng hạn chế thấm xuống đất làm ảnh hưởng tới môi trường. Đó là chưa kể đáy các hố chôn rác được trải một lớp vải địa kỹ thuật, trên phủ một lớp đất sét dày nửa mét được đầm nén, gạt phẳng và trên cùng là lớp cát, sỏi nhằm lọc kỹ hơn nước rỉ rác trước khi chảy ra hồ lưu chứa.
Hiện nay, ngoài bãi rác Nam Sơn, Hà Nội còn có bãi rác Xuân Sơn (tại thành phố Sơn Tây) và các bãi rác nhỏ như: Tả Thanh Oai, Kiêu Kỵ, Hữu Bằng, Núi Thông… Trong tổng số khoảng 6.000 tấn rác thải sinh hoạt thu gom trên dịa bàn Hà Nội mỗi ngày, bãi rác Nam Sơn chôn lấp khoảng 4-5.000 tấn, làm cho quỹ đất chôn lấp phải thu hẹp dần, có khả năng hết năm 2012 không còn diện tích chứa rác. Hiện tại, bãi rác Nam Sơn chỉ còn lại chưa đầy 9ha, mặc dù các hố chôn lấp rác đã tiến hành hạ cốt nền và chất rác cao lên 35m so với mặt đất.
Cái khó của việc chôn lấp rác hợp vệ sinh không chỉ là tốn quỹ đất mà còn đặt ra vấn đề xử lý nước rỉ rác tránh gây ô nhiễm môi trường. Cứ 10 tấn rác được chôn lấp, không bị thấm nước mưa mỗi ngày đêm rỉ ra 1m3 nước rác, có độ ô nhiễm gấp 300 lần nước thải sinh hoạt. Nước rỉ rác có thành phần BOD, COD, N-NH3 và thành phần kim loại nặng rất cao. Ở bãi rác Nam Sơn, trung bình hàng ngày cần xử lý hơn 1.000 m3 nước rỉ rác có các thông số ô nhiễm rất cao như: COD 32.000 mg/l, BOD 8.000mg/l, N-Nh3 8.000mg/l. Tại bãi rác này đã xây dựng 2 nhà máy xử lý nước rác với công suất 1.500 m3/ngày đêm… Nước rỉ rác được xử lý qua nhiều bước như: xử lý tự nhiên, xử lý sơ bộ, xử lý đặc biệt (xử lý hóa lý để loại bỏ các thành phần kim loại nặng và các hợp chất hữu cơ khó phân hủy), xử lý sinh học… Tại đây, nước rỉ rác từ bể điều hòa qua cụm xử lý nitơ, qua bể phản ứng sinh học hiếu khí, bể lắng thứ cấp, bể phân hủy bùn sinh học và khử trùng nước thải sau xử lý. Sau nhiều năm hoạt động, các nhà máy xử lý nước rác đã đem lại hiệu quả cao bảo đảm loại bỏ được hơn 90% các chất khó phân hủy sinh học, COD (>95%) và N-Nh3 (>96%). Chất lượng nước rỉ rác sau khi xử lý đạt tiêu chuẩn môi trường TCNV 5945-1995, TCVN 5945-2005. Tuy nhiên, theo các nhà khoa học về môi trường, hiện nay các nhà máy xử lý nước rác cần phải tính kỹ lưu lượng và nồng độ nước rác khi trời mưa, đặc biệt là khi có trận mưa dầm, mưa lớn làm cho nước rác nhiều thêm, nồng độ các chất ô nhiễm cao, khiến cho việc xử lý nước rác gặp rất nhiều khó khăn.
Để giải quyết việc quá tải ở các bãi rác trong thành phố, Hà Nội đã lập dự án mở rộng các bãi rác. Dự án giai đoạn 2 bãi rác Nam Sơn đã được phê duyệt với diện tích 140 ha, dự án mở rộng bãi rác Xuân Sơn mở rộng thêm 13 ha nữa và còn xây thêm lò đốt rác công nghiệp. Tháng 9/2010, Hà Nội đã khởi công xây dựng nhà máy xử lý rác thải với công suất 2.000 tấn rác/ngày tại Nam Sơn. Đây là nhà máy lớn nhất trong cả nước với tổng vốn đầu tư lên tới 140 triệu USD, với mục tiêu là sản xuất chế biến 90% rác thành sản phẩm như phân compost, các vật liệu tái chế sử dụng được, vật liệu san lấp. Cùng với những cố gắng trên, Hà Nội đang khẩn trương mở rộng việc phân loại rác từ nguồn từ nhà dân đến các nhà máy, xí nghiệp… phân loại rác hữu cơ, vô cơ để thuận lợi cho việc tái sử dụng, tái chế rác thải và giảm thiểu rác (gọi là 3R). Nếu thực hiện 3R trên toàn thành phố, Hà Nội sẽ tiết kiệm được mỗi năm 50 tỷ đồng tiền chôn lấp rác và giảm được một nửa diện tích bãi chôn lấp. Các loại rác vô cơ không cần chôn để sản xuất phân compost, sản phẩm chăn nuôi sẽ tiết kiệm được 3 USD cho 1 tấn rác như thu gom hiện nay.
