Pluton không còn là hành tinh thứ 9 của Hệ Mặt trời nữa

Định nghĩa về hành tinh nêu rõ: “Hành tinh là một thiên thể bay trong quỹ đạo quanh Mặt trời, với trọng lượng đủ lớn để tạo ra lực hấp dẫn và quỹ đạo của nó phải tách bạch với các vật thể khác.” Chiếu theo định nghĩa này, con người phải chào tạm biệt sao Diêm Vương như một hành tinh vì quỹ đạo hình êlip dẹt của nó cắt quĩ đạo của sao Hải Vương. Từ nay, thiên thể nhỏ bé và rất xa xôi này sẽ được gọi là “tiểu hành tinh” (dwarf planet). Như thế, 8 hành tinh được phát hiện trước năm 1900 của hệ Mặt trời là sao Thủy, sao Kim, Trái đất, sao Hỏa, sao Mộc, sao Thổ, sao Thiên Vương và sao Hải Vương. Định nghĩa trên cũng đưa các thiên thể như Charon, Ceres và 2003 UB313 được phát hiện gần đây lên vị trí là các tiểu hành tinh. Trước đây, thiên thể Charon được xem là một mặt trăng của sao Diêm Vương, nhưng xét về kích cỡ thì một số chuyên gia coi nó là hành tinh song sinh. Được xem là một thiên thạch, Ceres là vật thể lớn nhất trong vành đai giữa sao Hỏa và sao Thổ, và có hình cầu giống như một hành tinh. Hiệp hội Thiên văn Quốc tế cũng nhất trí với việc tạo một nhóm hành tinh mới Pluton (trong đó có Pluton, Charon và 2003 UB313). Như vậy, Pluton là cơ sở của nhóm hành tinh mới này.

Cuộc tranh cãi xung quanh danh hiệu sao Diêm Vương bắt đầu từ phát hiện của nhà thiên văn Mỹ Clyde Tombaugh năm 1930. Lý do là kích cỡ nhỏ và vị trí quá xa của nó so với tám hành tinh truyền thống của hệ Mặt trời. Thậm chí, thiên thể màu vàng nhạt này (với đường kính 2.360km) còn bé hơn cả một số vệ tinh của các hành tinh khác trong hệ Mặt trời, điển hình là Mặt trăng của Trái đất (đường kính 3.476km). Quĩ đạo của nó cũng nằm nghiêng hơn so với tất cả những hành tinh còn lại. Tranh cãi càng nổi lên khi một thiên thể lớn hơn (đường kính 3.000km), có tên gọi 2003 UB313 (hay Xena), được một nhà thiên văn Mỹ tìm thấy trong vùng ngoài cùng của hệ Mặt trời là vành đai Kuiper. Sao Diêm Vương được đặt theo tên thần Pluton, vị thần cai quản địa ngục trong thần thoại La Mã, giữa một loạt đề cử tên các vị thần khác. Một trong những lý do mà các nhà thiên văn chọn tên  Pluton vì nó bắt đầu bằng “Pl”, hai ký tự viết tắt tên nhà thiên văn học Percival Lowell (năm 1905 ông đưa ra khả năng hiện diện của một hành tinh nằm ngoài sao Hải Vương). Sao Diêm Vương có hai mặt trăng nhỏ tên Nix và Hydra - bán kính khoảng 30-160 km - được phát hiện năm 2005. Đầu năm nay, Mỹ phóng tàu không người lái New Horizons, mong đợi đây sẽ là tàu vũ trụ đầu tiên bay ngang qua tiểu hành tinh Diêm Vương và vành đai Kuiper tháng 7/2015.

Nguồn: Sciences et Avenir,28/08/2006; vista28/8/2006