Phòng bệnh và chữa bệnh điều quan trọng là thay đổi lối sống

Một khi con người có bệnh vấn đề chính là phải tìm rõ nguyên nhân mới chữa khỏi được bệnh, mà nguyên nhân đôi khi lại rất khó phát hiện, càng khó hơn là giải quyết các nguyên nhân đó. Ví dụ: cũng là đau đầu, mất ngủ nhưng nếu do sâu răng hay viêm xoang sẽ dễ dàng chữa khỏi; còn nếu nguyên nhân là do bất hoà trong gia đình, mâu thuẫn với xóm giềng, hay môi trường bị ô nhiễm thì sẽ không có thuốc nào hay dụng cụ y khoa tối tân nào chữa được mà phải nhờ đến chính quyền, toà án hoặc thậm chí phải di chuyển đi nơi khác (chuyển vùng khí hậu) mới hết bệnh! Tóm lại, việc tìm căn bệnh thường phụ thuộc vào nhiều yếu tố cần có sự chặt chẽ giữa thầy thuốc với người bệnh và thân nhân... Điều đó cũng còn phụ thuộc ở trình độ dân trí, trình độ khoa học và nhiều điều phức tạp khác nữa. Song, đa số các nhà y học hiện đại đều nhất trí rằng: “Đại đa số bệnh tật là do lối sống của con người tạo ra và muốn chữa khỏi thì phải thay đổi lối sống bất lợi thành có lợi cho sức khoẻ”. Khoa học giúp chuyển đổi hành vi đó của con người gọi là giáo dục sức khoẻ.

Vậy, xin nêu một số dẫn chứng trong hàng trăm ví dụ thực tiễn sinh động từ những bệnh thông thường.

+ Bệnh mắt hột cùng các biến chứng của nó như lông quặm, màng có thể dẫn tới mù loà là do việc sử dụng nước bẩn, bởi nếp sống lạc hậu. Nếu chữa khỏi mà không muốn bị tái mắc với biến chứng nặng thì phải tập thói quen dùng nước sạch, có khăn mặt riêng, không bơi lội trong ao hồ dơ bẩn...

+ Bệnh sốt rét, sốt xuất huyết là do muỗi truyền, nếu đã chữa khỏi mà vẫn giữ thói quen cũ như: ngủ không màn, để nhà ở tối tăm ẩm thấp, sân vườn đọng nước tạo nơi muỗi trú, muỗi đẻ trứng và cho muỗi đốt người thì chắc chắn bệnh sẽ tái phát cùng nhiều biến chứng nguy hiểm có thể dẫn tới tử vong.

- Dân ta ở miền Nam thường có tỷ lệ sâu răng cao hơn so với miền Bắc, nhiều người chưa già đã móm! Có người cho rằng do nước ở miền Nam thiếu chất Fluo, song đó không phải là nguyên nhân chính, vì ta có thể bù Fluo vào nước máy hay cho học sinh tiểu học súc miệng dung dịch Fluo 0,2%, nguyên nhân chính là do lối sống như: luôn thích ăn, uống ngọt mà sau đó ít súc miệng, chải răng kỹ, và suốt ngày uống nước lạnh (đá). Vì vậy muốn giảm bệnh răng phải tập thói quen chải răng đúng cách, nhất là sau khi ăn, uống ngọt. Tránh dùng nhiều thức ăn đồ uống lạnh như hiện nay.

- Ai cũng biết nghiện hút thuốc lá là nguyên nhân gây bệnh viêm phế quản mạn tính, rồi lao và ung thư phổi cùng rất nhiều bệnh khác mà tổ chức y tế thế giới đã cảnh báo. Muốn phòng chống bệnh này và không sợ mắc lại, cần tập thói quen không hút thuốc lá, đã trót mắc nghiện rồi thì kiên quyết cai hẳn. Tạo lập gia đình, nơi công cộng không có khói thuốc vì người thường xuyên bị ngửi phải khói thuốc cũng bị hại như chủ động hút thuốc vậy.

+ Béo phì thì dù nam hay nữ cũng không thể đẹp. Béo do nguyên nhân di truyền thì chỉ là số ít mà chủ yếu là do cách làm việc, lối sống không khoa học. Người làm việc trí óc mà không có vận động cơ bắp thích hợp thì dễ sinh chậm chạp, tuổi càng lớn càng ít muốn hoạt động cơ thể, và khi trọng lượng tăng quá mức trung bình thì lại thích ngồi và nằm. Người lao động cơ bắp nếu không biết ăn uống hợp lý cũng có thể bị béo phì. Tóm lại cần có sự điều hoà giữa hoạt động trí óc và vận động cơ bắp. Theo điều tra thì việc ăn uống là nguyên nhân chính gây nên béo phì vì thích ăn nhiều, ăn vô tổ chức và ngại vận động, ít ưa thích thể thao. Tuy đôi khi có tập thể dục đi bộ hay chạy bộ nhưng thất thường. Có thể đó là một lối sống ưa hưởng thụ và thiếu cân đối. Vậy nếu tập một lối sống khoa học biết điều chỉnh lại ăn uống theo giờ cố định, không ăn vặt, giảm các chất ngọt, béo, tăng cường ăn các chất bột đúng lượng... Cân đối lại thời gian làm việc sao cho trong ngày có cả hoạt động trí óc và hoạt động cơ bắp. Cố gắng ngày tập 15-20’ thể dục, thể thao và đơn giản nhất là đi bộ ngoài trời nơi không khí trong lành.

+ Bệnh HIV/AIDS là một bệnh dịch thế kỷ hiện vẫn chưa có thuốc chữa. Đây cũng chính là bệnh do lối sống lạc hậu như: tiêm chích, xì ke, ma tuý, quan hệ tình dục bừa bãi, không dùng bao cao su khi cần, hay không đảm bảo vô trùng tuyệt đối khi tiêm chích, truyền máu... Nếu tập lối sống lành mạnh vệ sinh khoa học, chắc là sẽ khó có thể mắc bệnh này được.

Vậy tóm lại, muốn phòng chống bệnh tật, điều quan trọng là phải thay đổi lối sống, thay đổi hành vi từ lạc hậu tới tiến bộ mà ở trên đã nêu.

Việc thay đổi lối sống tuy là những việc đơn giản trong cuộc sống nhưng thường rất khó khăn vì nó đã thành thói quen. Vậy mỗi người tự thấy lợi ích cần thiết mà tự mình rèn luyện một cách quyết tâm và kiên trì. Song, cũng cần coi trọng công tác tuyên truyền giáo dục sức khoẻ mà đối tượng hàng đầu là tuổi trẻ học đường, tạo nên thói quen lối sống mới khoa học và lành mạnh cho các em.

Thiết tưởng trong Đông y, người xưa có nêu lên ba nguyên nhân cơ bản gây bệnh là: ngoại nhân, nội nhân và bất nội ngoại nhân, thì với lối sống lạc hậu, buông thả cũng có thể là một nguyên nhân cực kỳ quan trọng. Cho nên sự chuyển đối lối sống từ bất lợi sang có lợi cho sức khoẻ vẫn mãi mãi là điều căn bản trong việc phòng và chữa bệnh cho cá nhân và toàn xã hội và do đó việc giáo dục sức khoẻ cho cộng đồng là rất cần thiết và rất quan trọng.