Phát triển diện tích lúa gieo thẳng: Không còn cảnh "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời"

Biện pháp mang đậm tính nhân văn

Theo nông dân xã Thụy Hương (Chương Mỹ - Hà Nội), trước đây, bà con chỉ quen gieo mạ và cấy lúa, nên cần nhiều lao động. Cách đây 4 vụ, người dân bắt đầu thực hiện biện pháp gieo sạ (vãi tay). Thấy năng suất tăng mà không cần nhiều lao động nên biện pháp này dần được phổ biến trong toàn xã. Vụ xuân vừa qua, được Trung tâm Khuyến nông Hà Nội hỗ trợ công cụ sạ hàng, xã liền thực hiện mô hình thí điểm trên diện tích 70ha. Khi chúng tôi đến đây cũng là lúc diện tích lúa thí điểm đang đà sinh trưởng và phát triển tốt. ông Đỗ Viết Kỷ (thôn Tân An) chia sẻ: “Đây là vụ thứ 4 gia đình tôi gieo sạ rồi. Con cái đi làm ăn xa, nhà chỉ còn 2 vợ chồng già nhưng nhờ gieo sạ mà chúng tôi không phải bỏ đồng ruộng. Lần này được Nhà nước hỗ trợ mua công cụ sạ hàng, giống, thuốc trừ cỏ nên bà con rất phấn khởi. Gieo sạ cho thu nhập cao hơn lúa cấy khoảng 160.000 đồng/sào (1 sào Bắc Bộ = 360m2).

Được biết, vụ xuân năm 2008, Trung tâm Khuyến nông Hà Tây (cũ) đã mua về 500 công cụ sạ hàng phát cho các hợp tác xã (HTX) triển khai mô hình gieo sạ. Diện tích lúa sạ năm 2008 đạt 1.250ha ở 67 HTX của 12 huyện, thành phố. Năng suất trung bình 65, 87 tạ/ha, cao hơn lúa cấy 7 - 10%. Tính ra, gieo sạ cho lợi nhuận cao hơn lúa cấy 6.250.000 đồng/ha. Vụ xuân năm 2009, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội tiếp tục mua 1.000 bộ giàn sạ lúa, 500 đĩa in hướng dẫn quy trình kỹ thuật phát cho các HTX thực hiện mô hình. Hiện nay, diện tích gieo sạ của Hà Nội đạt 3.656ha, tăng gấp 3 lần so với vụ xuân năm 2008.

Ông Nguyễn Thanh Lâm, Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư Quốc gia (Bộ Nông nghiệp và PTNT) cho rằng: “Đưa tiến bộ kỹ thuật gieo sạ vào đồng ruộng thể hiện tính nhân văn sâu sắc. Bởi gieo sạ, ngoài việc hạ giá thành, tăng thu nhập còn góp phần giải phóng sức lao động của người làm nông nghiệp, đặc biệt là phụ nữ”.

Phát triển lúa gieo thẳng bằng công cụ sạ hàng

Ở Việt Nam, phương pháp gieo thẳng lúa bằng công cụ là tiến bộ kỹ thuật được phát triển rộng rãi ở các tỉnh miền Nam, miền Trung, tuy nhiên, ở ĐBSH chủ yếu vẫn canh tác theo tập quán cũ là gieo mạ và cấy lúa. Đến nay, diện tích lúa gieo thẳng mới chỉ phát triển trên diện hẹp tại Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh, Hà Nội, Hà Nam... Hiện có 2 hình thức gieo thẳng, đó là gieo vãi bằng tay và gieo bằng công cụ sạ hàng. Tuy nhiên, gieo sạ bằng công cụ có nhiều ưu điểm như tiết kiệm giống, tăng năng suất, thân cây lúa khỏe nên Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư Quốc gia ưu tiên hỗ trợ phát triển mô hình gieo sạ này.

Năm 2008, diện tích gieo sạ chiếm 5,1% tổng diện tích lúa ở ĐBSH. Năng suất đạt trên 60 tạ/ha vụ xuân và 57 tạ/ha vụ mùa. Theo tính toán, gieo sạ bằng công cụ sẽ tiết kiệm được 36 - 40 công lao động, thời gian sinh trưởng rút ngắn 7 - 10 ngày, năng suất tăng 6 - 15%, giải phóng đất sớm cho cây trồng vụ đông trên chân đất 2 vụ lúa và giảm bớt áp lực về thời vụ. So với cấy, lúa gieo thẳng giảm được 1.795.000 đồng/ha, tổng thu nhập của lúa gieo cao hơn lúa cấy là 1.710.000 đồng/ha, năng suất cao hơn 342kg/ha.

Trong vụ xuân 2009, diện tích lúa gieo sạ ở ĐBSH đạt 45.500ha (chiếm 8% tổng diện tích lúa), tăng 16,6% so với vụ xuân 2008. Hiện, nhiều tỉnh có diện tích gieo thẳng lớn như: Hải Dương 22.000ha, Hưng Yên 8.000ha, Hà Nội 4.000ha... Theo khuyến cáo của Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư Quốc gia, trong thời gian tới, số diện tích gieo sạ cần chú ý đến việc giữ độ ẩm cho ruộng, tiến hành tỉa dặm theo đúng lịch và đề phòng các loại sâu bệnh, dịch hại tấn công...

TS. Nguyễn Trí Ngọc, Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và PTNT) cho biết: “Từ những lợi ích mà gieo sạ mang lại, chủ trương của Bộ là tiếp tục mở rộng và phát triển diện tích trong các vụ tới. Cục sẽ có chính sách khuyến khích, ưu tiên những gia đình, HTX thực hiện biện pháp gieo sạ”.

Theo các chuyên gia của ngành nông nghiệp, đây là mô hình được đánh giá triển khai nhanh nhất trong ngành nông nghiệp. “Nếu nói rằng đưa công cụ gặt đập vào đồng ruộng là bước đột phá ở Đồng bằng sông Cửu Long thì triển khai rộng khắp mô hình gieo thẳng lúa bằng công cụ sạ hàng chính là “cuộc cách mạng” trên đồng ruộng ở ĐBSH”,TS. Tống Khiêm, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư Quốc gia chia sẻ.