Phát triển các khu nông nghiệp công nghệ cao – Xu thế hội nhập kinh tế thế giới

Xây dựng khu nông nghiệp công nghệ cao – bước đi cần thiết

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp, nông nghiệp cũng đã có những bước tiến mới, có tính cạnh tranh cao cả về chất lượng và giá cả. Bên cạnh các nước tiên tiến như Mỹ, Anh, Phần Lan… nhiều nước và khu vực lãnh thổ ở châu Á cũng đã chuyển nền nông nghiệp theo hướng số lượng là chủ yếu sang nền nông nghiệp chất lượng, ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ tự động hóa… để tạo ra sản phẩm có chất lượng cao, an toàn, hiệu quả. Những mô hình nông nghiệp công nghệ cao đã được triển khai thành công tại Israel , Trung Quốc và Đài Loan. Trung Quốc hiện đã có khoảng 500 khu nông nghiệp công nghệ cao và trên 4.000 mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại các vùng sinh thái khác nhau. Những khu này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nền nông nghiệp hiện đại của Trung Quốc: Tăng nhanh được năng suất cây trồng, vật nuôi; tạo được giống lúa cao sản (lúa siêu năng suất 12 tấn/ha) có mang gen kháng sâu bệnh; tạo các giống cà chua năng suất 140 tấn/ha, rau cải đỏ ngọt năng suất 60 tấn/ha… với chất lượng cao và đồng nhất.

Việc ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp đã đem lại nhiều thành công: Hàng loạt giống cây trồng mới được tạo ra, đặc biệt là các giống kháng sâu, bệnh, chịu han… Đối với mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, các lĩnh vực công nghệ thường được ứng dụng là tạo giống bằng công nghệ nuôi cấy mô (hoa, cây ăn quả), lai tạo giống cây năng suất cao, chất lượng tốt, sạch bệnh, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng; phương pháp canh tác hữu cơ bảo đảm sạch bệnh và an toàn vệ sinh thực phẩm; kỹ thuật trồng cây trong nhà kính từ hiện đại đến đơn giản (có hệ thống điều khiển tự động hoặc bán tự động đối với các yếu tố: Nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, phân bón, nước tưới) nhằm giảm bớt sự lệ thuộc vào điều kiện tự nhiên; sử dụng vật liệu mới như nilon che phủ để chống cỏ dại, giữ ẩm đất, có thể tự phân hủy khi cây lớn, sử dụng các phế liệu nông nghiệp như trấu, mùn cưa… làm giá để trồng cây, đảm bảo vô trùng, thoáng khí, giữ ẩm tốt; tự động hóa, cơ giới hóa trong các quá trình sản xuất, vận chuyển sản phẩm, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản, chế biến nông sản.

Sự xuất hiện của khu nông nghiệp công nghệ cao sẽ tạo ra môi trường thích hợp cho những sáng tạo khoa học và công nghệ đào tạo nhân lực cho ngành sản xuất nông nghiệp công nghệ cao mới, thuận tiện cho việc chuyển hóa tri thức thành sức sản xuất, thành ưu thế thị trường, tạo cơ hội việc làm và đem lại lợi ích cho đất nước. Phát triển khu nông nghiệp công nghệ cao góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa nông nghiệp, công trường hóa các trang trại nông nghiệp, hình thành lớp nông dân công nghiệp, tay nghề cao, làm chủ được công nghệ mới.

Thời gian qua, sản xuất nông nghiệp ở nước ta phát triển khá nhanh với những thành tựu trong các lĩnh vực chọn tạo giống, kỹ thuật canh tác… tạo ra khối lượng sản phẩm, hàng hóa đáng kể góp phần thúc đẩy tăng trưởng nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, nền nông nghiệp nước ta vẫn còn manh mún, quy mô sản xuất nhỏ, phương thức và công cụ sản xuất lạc hậu, kỹ thuật áp dụng không đồng đều dẫn đến năng suất thấp, giá thành cao, chất lượng sản phẩn không ổn định. Sản phẩm lại chưa được chế biến dẫn đến khả năng cạnh tranh kém. Ngay cả trái cây, rau quả và hoa cảnh là những mặt hàng có lợi thế về điều kiện tự nhiên cũng khó có chỗ đứng trên thị trường thế giới và ngay cả thị trường trong nước. Vì vậy, để thúc đẩy xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, thu hẹp khoảng cách so với các nước tiên tiến, đặc biệt là trong xu thế hội nhập hiện nay, việc xây dựng các khu nông nghiệp công nghệ cao là cần thiết. Khu nông nghiệp công nghệ cao đóng vai trò “đầu tàu” mở đường cho việc đưa nhanh tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp và chuyển đổi nền nông nghiệp truyền thống, thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn hướng nhanh tới hiện đại hóa. Khu nông nghiệp công nghệ cao sẽ đáp ứng mục tiêu dài hạn trong việc phát triển nông nghiệp của nước ta là xây dựng một nền nông nghiệp hàng hóa mạnh, có sức cạnh tranh cao trên thị trường nội địa và xuất khẩu, dựa trên cơ sở phát huy các lợi thế về nguồn nhân lực và tài nguyên thiên nhiên kết hợp với việc áp dụng các thành tựu khoa học và công nghệ nông nghiệp tiên tiến.

Nhiều mô hình thành công

Đến nay, nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao mang lại hiệu quả kinh tế cao đã hình thành. Điển hình là tại Đà Lạt (Lâm Đồng) với các mô hình trồng hoa trong nhà có mái che plastic đạt giá trị sản lượng 605 triệu đồng/ha, trồng rau an toàn đạt 150 triệu đồng/ha. Đà Lạt đang đi theo hướng chuyên môn hóa cao trong sản xuất hoa và rau. Việc sản xuất cây giống bằng phương pháp nuôi cấy mô phát triển khá nhanh, với gần 40 phòng nuôi cấy mô tư nhân đang hoạt động có hiệu quả. Cây giống rau và hoa đã được sản xuất công nghiệp để cung cấp cho người trồng.

Tại Hà Nội cũng xuất hiện mô hình trồng rau, hoa-cây cảnh công nghệ cao, đem lại giá trị sản lượng gấp 5 đến 10 lần so với phương thức canh tác khác. Tại Hà Nội và Hải Phòng, mô hình trồng rau và hoa ứng dụng công nghệ cao trong nhà kính đã được triển khai với việc nhập nhà kính có hệ thống điều khiển tự động, mở ra một hướng mới trong sản xuất nông nghiệp.

Thành phố Hồ Chí Minh là nơi có nhiều mô hình ứng dụng công nghệ cao. Đã có 1.663 ha trồng rau an toàn ứng dụng công nghệ cao, sản lượng đạt 30.000 tấn/năm, đặc biệt là diện tích rau sản xuất trong nhà lưới cho giá trị sản lượng 120-150 triệu đồng/ha; hơn 700 ha trồng hoa-cây cảnh, các hộ đã áp dụng công nghệ cao trong sản xuất hoa cảnh đem lại thu nhập 600 triệu đến 1 tỷ đồng/ha/năm. Để tạo động lực thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng công nghệ cao, Thành phố Hồ Chí Minh đã có dự án đầu tư xây dựng khu nông nghiệp công nghệ cao với quy mô 88,17 ha. Đây là mô hình thử nghiệm đầu tiên của nước ta về một khu nông nghiệp công nghệ cao đa chức năng để nghiên cứu hoàn thiện công nghệ, trình diễn công nghệ mới và chuyển giao công nghệ. Khu nông nghiệp công nghệ cao là trung tâm, từ đó lan tỏa công nghệ, hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở phía Nam .

Mô hình trồng hoa trong nhà lưới

Tuy nhiên, việc tổ chức sản xuất và áp dụng công nghệ hiện nay còn dựa nhiều vào kinh nghiệm và tự học hỏi. Hàng loạt vấn đề như phòng chống dịch bệnh, chọn tạo giống mới, tiêu thụ… người nông dân chưa giải quyết được. Trong khi đó, nhu cầu học tập công nghệ mới của nông dân rất cao, nhiều nông dân đã tự bỏ kinh phí đi nước ngoài để học công nghệ sản xuất.

Giải pháp đẩy mạnh xây dựng và phát triển các khu nông nghiệp công nghệ cao

Đối với các trung tâm kinh tế lớn, nên xây dựng khu nông nghiệp công nghệ cao đa chức năng như là là một trung tâm nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ. Vì vậy, khi xây dựng cần xác định:

Khu nông nghiệp công nghệ cao là điểm mẫu, là nơi nghiên cứu hoàn thiện mô hình, đào tạo, chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp, trang trại và cho hộ nông dân. Có thể làm đầu mối cung cấp vật tư sản xuất, môi giới tiêu thụ sản phẩm. Khu nông nghiệp công nghệ cao không phải là nơi sản xuất sản phẩm hàng hóa thương mại thông thường. Như vậy, khu nông nghiệp công nghệ cao mới là tác nhân thúc đẩy, làm vai trò “đầu tàu” để phát triển kinh tế địa phương, giúp sản xuất khối lượng lớn hàng hóa chất lượng cao, đủ sức cạnh tranh.

Phải dựa vào điều kiện tự nhiên và thế mạnh của địa phương để đưa ra mô hình phù hợp.

Về công nghệ phải lựa chọn công nghệ mới, giống mới để tạo ra những sản phẩm có hàm lượng khoa học cao, nhưng dễ áp dụng, phù hợp với trình độ dân trí và điều kiện kinh tế của người dân.

Đối với các địa phương xa các trường đại học, cơ quan nghiên cứu, nên xây dựng khu nông nghiệp công nghệ cao đơn ngành với một hoặc hai đối tượng cây trồng (hoặc vật nuôi), chủ yếu là trình diễn công nghệ.

Để có thể đẩy nhanh việc hình thành khu nông nghiệp công nghệ cao thì Nhà nước phải có những chính sách ưu đãi hơn đối với các khu nông nghiệp công nghệ cao. Các bộ, ngành liên quan cần đưa ra tiêu chí công nghệ cao trong nông nghiệp làm cơ sở cho kêu gọi đầu tư. Các địa phương cần tạo các điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư như giải phóng mặt bằng, xây dựng hạ tầng kỹ thuật…./.

 –2: