Phát triển bền vững với thích ứng biến đổi khí hậu

Những dự báo của các nhà khoa học về biến đổi khí hậu đang là hiện thực. Biến đổi khí hậu gây nước biển dâng, sa mạc hoá, tan chảy các dòng sông băng, tăng hiện tượng thời tiết cực đoan… Hiện tượng thời tiết cực đoan đã và đang tác động đến sự phát triển kinh tế của nước ta như mưa lũ bất thường, kéo dài dẫn đến lũ quét, lũ bùn đá, trượt lở đất ở miền núi, gây ngập lụt ở thành phố; nhiều nơi thì hạn hán không theo qui luật. Các nhà khoa học cho rằng: sự tác động đó sẽ giảm nếu chúng ta biết thích ứng, biết lồng ghép với phát triển bền vững; sự lồng ghép càng sớm thì càng ít phải trả giá về môi trường.

Tác động của biến đổi khí hậu rõ nét nhất là thiên tai. Thiên tai do biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt. Vì vậy muốn đảm bảo phát triển bền vững, cần xem xét tác động của biến đổi khí hậu với thiên tai. Ngành nông nghiệp nước ta sẽ chịu tác động mạnh nhất của biến đổi khí hậu. Hiện nay Bộ tài nguyên và Môi trường đã xây dựng kịch bản nước biển dâng tại Việt Nam theo 2 mức: mức thấp là mực nước biển sẽ tăng 0,7m trong 100 năm tới; còn mức cao sẽ là 1,15m. Một tính toán cho thấy: giả sử nước biển dâng theo phương án thấp thì trong 100 năm tới đồng bằng sông Cửu Long có thể mất 20% diện tích, xấp xỉ 80.000 ha do ngập. Đây là mất mát rất lớn về lương thực không chỉ cho Việt Nam mà với cả thế giới. Vấn đề đặt ra là ngành nông nghiệp sẽ ứng phó với biến đổi khí hậu như thế nào để đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững? Theo ông Đào Xuân Học - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trưởng ban chỉ đạo ứng phó với biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Ảnh hưởng lớn nhất của biến đổi khí hậu là tác động của thiên tai. Do vậy muốn phát triển bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu hiện nay thì phải có biện pháp giảm thiểu tác động của thiên tai; bằng việc nghiên cứu về ngập lụt, hạn hán rồi đưa ra phương án phòng tránh hiệu quả. Ngoài ra nghiên cứu tạo ra giống lúa chịu mặn, chịu úng ngập, chịu hạn hán. Cải tạo giống thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ đảm bảo sản xuất bền vững hơn.

Ngày 2/12/2008, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định 158/2008/QĐ-TTg về Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu. Theo đó các nguyên tắc cơ bản của Việt Nam trong ứng phó với biến đổi khí hậu là “Ứng phó trên nguyên tắc phát triển bền vững, đảm bảo tính hệ thống, tổng hợp ngành, vùng, bình đẳng về giới, xoá đói giảm nghèo”. Các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu là ứng phó với những tác động cấp bách trước mắt và những tác động tiềm tàng lâu dài. Đầu tư cho ứng phó với biến đổi khí hậu phải được thể hiện trong chiến lược, chương trình, qui hoạch, kế hoạch phát triển. Thực tế nhiều năm qua, lựa chọn giữa ưu tiên phát triển hay phát triển bền vững là bài toán khó đối với nhiều địa phương, nhưng dù muốn hay không thì thách thức phía trước đòi hỏi phải có sự lựa chọn dài hơi, nghĩa là tất cả các dự án, các công trình khi lập kế hoạch phải đặt trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Chương trình mục tiêu quốc gia về ứng phó với biến đổi khí hậu đã khẳng định nguyên tắc phát triển bền vững là tổng hợp liên ngành, liên vùng, kết hợp giữa quản lý nhà nước, nâng cao năng lực, nhận thức, trách nhiệm và sự tham gia của toàn xã hội. Việc lồng ghép vấn đề biến đổi khí hậu trong các chính sách, chiến lược cần một tầm nhìn xa. Để thực hiện mục tiêu đó, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về ứng phó với biến đổi khí hậu. Một trong những nội dung quan trọng và cấp bách nhất của chương trình là xây dựng và cập nhật kịch bản biến đổi khí hậu theo từng cấp độ.

Thực tế, con người vừa là nạn nhân, vừa là tác nhân gây biến đổi khí hậu. Vì vậy, muốn ứng phó với biến đổi khí hậu con người phải chủ động ngăn chặn, bằng việc giảm thiểu chất gây hiệu ứng nhà kính. Mỗi người trong công việc của mình có ý thức đảm bảo vệ sinh môi trường; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; trồng cây gây rừng phủ xanh đất trống đồi núi trọc; không lạm dụng sử dụng phân bón hoá học và thuốc trừ sâu... GS. TSKH Phạm Ngọc Đăng, người có nhiều quan tâm nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu với phát triển bền vững đô thị cho rằng: Các ngành kinh tế cũng như các địa phương đều có thể lồng ghép biến đổi khí hậu vào kế hoạch phát triển bền vững. Đặc biệt với khí hậu gây ra như thiếu nước ngọt do xâm thực mặn. Giao thông gặp khó khăn do xâm thực mặn. Giao thông gặp khó khăn do biển lấn, gây sạt lở đường... Nếu ngay từ bây giờ chúng ta biết lồng ghép biến đổi khí hậu vào kế hoạch phát triển ngành, phát triển đô thị thì chúng ta sẽ chủ động đối phó với biến đổi khí hậu và biến thách thức thành lợi thế trên đường phát triển.

Biến đổi khí hậu đã thực sự ảnh hưởng đến kế hoạch phát triển của nước ta. Nhưng hiện nay các số liệu về biến đổi khí hậu thường chưa được tính tới trong các quyết định đầu tư. Chúng ta không thể đánh đổi bất cứ vấn đề gì làm ảnh hưởng tới biến đổi khí hậu. Lợi thế hay thách thức của biến đổi khí hậu cần được xem xét lồng ghép với phát triển bền vững ngay từ khi lập kế hoạch ở tất cả các bộ, các địa phương là giải pháp đối phó từ xa với biến đổi khí hậu, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững.