Ông vua hay chữ quan tâm đến dân trong ngày Tết

Lần ấy, đi qua một quán bán trầu nước, Lê Thánh Tông thấy quàn hàng nhà cửa vẫn như mọi khi, không hề có không khí đón Tết. Nhà vua liền ghé vào hỏi thăm. Biết gia đình neo đơn, chưa chuẩn bị được gì, ông vua hay chữ ấy đã tự tay viết giúp bà chủ quán đôi câu đối đỏ treo trước cửa hàng:

Nếp giầu quen thói kình cơi, con cháu nương nhờ vì ấm

Việc nước ra tay chuyên bát, Bắc, Namđâu đấy lại hàng.

Câu đối miêu tả một quán bán trầu nước mà ta thường gặp, có đủ giẫu (cau), cơi (trầu), ấm, nước, bát, hàng… nhưng lại mang khẩu khí của bậc đế vương “Việc nước ra tay chuyên bát, Bắc, Nam đâu đấy lại hàng”.

Rời khỏi quán nước, Lê Thánh Tông tiếp tục đi xa ra ngoại thành đến một xóm vắng lúc trời tối. Tuy là xóm vắng thôn dã, nhưng mọi nhà đều nhộn nhịp chuẩn bị Tết, đến khuya đèn đóm vẫn sáng trưng. Duy một nhà khuất ở cuối thôn chỉ leo lét ngọn đèn nhỏ. Nhà vua liền ghé vào hỏi thăm. Gặng hỏi mãi chủ nhà mới ngượng ngùng nói:

- Chả là nhà cháu làm nghề hèn hạ, chuyên đi nhặt phân nên không dám linh đình sắm Tết.

- Thôi được nghề nào cũng là nghề, miễn là có ích cho dân. Tôi là học trò qua đường, xin viết giúp bác một đôi câu đối.

Nói rồi, nhà vua lấy giấy mực của mình ra viết luôn:

Ý nhất nhung y, năng đảm thế gian nan sự

Để tam xích kiếm, tận thu thiên hạ nhân tâm.

Nghĩa là: “Khoác một mảnh nhung y, có thể gánh vác việc khó khăn của thiên hạ; Nâng ba thước kiếm, tận thu lòng dạ thế gian”. Câu đối miêu tả đúng đồ nghề và công việc của gia chủ, nhưng bộc lộ rõ khí phách của bậc anh hùng.

Cho đến lúc sắp giao thừa, về cung rồi, nhưng lòng nhà vua vẫn không yên. Lê Thánh Tông lại cùng mấy cận thần mặc giả thường dân ra phố xem dân gian đón giao thừa ra sao. Thấy một nhà không đèn đóm gì, nhà vua gõ cửa ghé vào hỏi thăm mới biết gia chủ đang có tang, chồng làm thợ nhuộm vừa chết. Lê Thánh Tông an ủi người vợ và bảo cũng nên làm tết vui vẻ cho con cái khỏi tủi thân. Và nhà vua đã lấy giấy bút ra viết cho mẹ con chủ nhà đôi câu đối:

Thiên hạ thanh, hoàng quy ngã thủ

Triều trung chu, tử tống ngô gia

Nghĩa là: “Các thứ xanh, vàng trong thiên hạ đều vào tay ta; các thứ đỏ, tía trong triều cũng đều đưa đến nhà ta”. Câu đối vừa nói lên công việc người thợ nhuộm vừa tỏ chí lớn bao trùm thiên hạ của ông vua hay chữ.

Tuy chưa giúp được gì về vật chất, nhưng những câu đối Tết của Lê Thánh Tông ít nhiều cũng đã chia sẻ và sưởi ấm cho các gia đình neo đơn khó khăn trong lúc Tết đến xuân về. Đó là tấm lòng của ông vua thi sĩ nơi lầu son gác tía mà tâm hồn đã gửi gắm ở chốn nhân gian.

Nguồn: Tạp chí Đông y, số 368, 25/12/2004, tr 10