Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 04/06/2009 16:53 (GMT+7)

Những điều chưa biết về vi trùng

Bạn còn nhớ tơi nụ hôn đầu tiên? Hẳn là là bạn đã tin chắc rằng chỉ có bạn với người đó mà thôi. Nhưng không, cùng hưởng niềm hạnh phúc này còn có sự tham gia của 250 loại vi trùng khác nhau dịch chuyển từ khoang miệng người này sang người kia.

Rất nhiều người cho rằng nên tránh xa vi trùng.Từ những năm thơ ấu, câu nói: ”Hãy rửa tay sau khi đi vệ sinh!” đã luôn vang lên bên tai mỗi chúng ta. Nhưng dù muốn hay không, vi trùng vẫn bám theo mỗi bước chân của chúng ta, từ lúc chào đời cho tới ngày trút hơi thở cuối cùng.

Nhà di truyền học người Pháp Doushqau Erlihs nói: ”Mỗi chúng ta mang trong mình khoảng 2kg vi trùng, nếu chúng tập trung một chỗ, sẽ có khối lượng nặng hơn bộ não của mỗi người". Với số lượng lớn như vậy, chúng tác động thế nào tới cơ thể con người?

Câu hỏi trên sẽ được trả lời bởi dự án Microbiom, được Mỹ và EU tài trợ với sự tham gia của các nhà khoa học trên khắp thế giới. Mục đích của sự hợp tác này là nhằm tìm ra chất liệu di truyền, còn gọi là microbiom, của 200 loại vi trùng đang thường trú trên da, trong miệng và ruột con người.

Trong mỗi chúng ta đều đang có một số lượng lớn vi trùng và nấm cộng sinh, phần lớn trong ADN của chúng ta đều có chứa đựng những chất liệu di truyền lạ, chính yếu tố này đã khiến chúng ta hình dung sai lệch về sự độc lập của bản thân.

”Con người là một tập hợp những chất liệu khác biệt nhau”, nhà sinh vật học học Mỹ Brwus Bearun đã nhận xét như vậy. Ông còn đi xa hơn khi nói rằng vi trùng có thể thay đổi tâm trạng và hành vi của chúng ta. Rất nhiều nhà khoa học cũng có chung quan điểm là chúng ta không phải là ông chủ duy nhất trong ngôi nhà của mình, mà còn có cả hằng hà sa số các vi sinh vật nữa. Đặc biệt ta đều hiểu số lượng của chúng luôn phát triển, có thể nói mỗi tế bào trong người chúng ta chứa khoảng 10 con vi trùng.

Chất bài tiết qua kính hiển vi điện. Có thể thấy 50% (màu hồng) là vi trùng

Các nhà khoa học còn khẳng định, có một sự di chuyển ADN của một số loại vi trùng sang các loài động vật. Nghiên cứu ADN của loài ong ruồi, các nhà khoa học phát hiện rằng chúng chứa đầy gene di truyền của loại vi trùng Wolbaci. Gene của loài vi trùng này tồn tại tới tận các thế hệ sau của loài ong hiếu khách. Có thể khẳng định một thực tế là có sự liên kết bền vững giữa vi trùng và loài ong ruồi. Không loại trừ khả năng hiện tượng này còn xuất hiện ở các loài sinh vật sống dưới nước và loài có vú.

Từ phát hiện trên, các nhà nghiên cứu đã có quan điểm mới về vật chất di truyền ở con người. Cho tới gần đây, ADN vi trùng trong cơ thể người vẫn được coi là “ thứ rác rưởi” thì nay đa số đều thống nhất rằng đó là một bộ phận trong di truyền của mỗi chúng ta. Nghĩa là trong thực tế, ta phải phân biệt giữa vật thể di truyền của vi trùng với vật thể di truyền của con người.

Phần lớn di truyền của của mỗi người là từ cha và mẹ mình, nhưng với vi trùng thì lại là khác.”Phần lớn vi trùng có trong ta là do thừa hưởng từ người mẹ” - nhà sinh-hóa học Richar Robert, ngườiđoạt giải Nobel về y học - đã kết luận như vậy.

Quá trình ra đời của đứa trẻ đồng thời cũng là quá trình chuyển giao vi trùng giữa mẹ và con. Những nghiên cứu với các cặp song sinh và anh chị em ruột đã chứng minh nhận định này. Cho dù sau này chúng sinh sống ở các địa bàn khác nhau, chúng vẫn cùng mang trong mình những loại vi trùng cùng hệ sinh học với vi trùng thừa hưởng từ người mẹ của mình.

Hòa bình thay cho chiến tranh

Nhà khoa học Richar Robert còn khẳng định” vi trùng được sinh ra là để bảo đảm sự tồn tại trong môi trường tối ưu của con người”. Theo ông, động cơ tiến hóa của vi trùng không phải là sự chống đối giữa các loài, như học thuyết Darwin từng khẳng định, mà là sự sao chép và phát triển.

Ông nói: ”Chúng ta biết là vi trùng đã xuất hiện cách đây 3,5 triệu năm, còn vật thể đa bào là 650 triệu năm. Chúng xuất hiện là do sự liên kết giữa các tế bào đơn lẻ với gen di truyền. Với vi trùng cũng vậy. Khi liên kết với nhau, chúng tạo ra môi trường thuận lợi để các vi trùng khác phát triển”.

Học thuyết về sự hợp tác giữa các loại vi trùng trong cơ thể chúng ta và sự hợp nhất của chúng trong một thực thể ”cơ quan vi trùng phức hợp” cũng được Hawller Bloom, nhà vi sinh vật khẳng định. Cũng như Rober, ông cho rằng sự trao đổi gene giữa các vi trùng đã xuất hiện cùng lúc với sự xuất hiện sự sống trên trái đất, tương tự như nó đang xảy ra ngày nay.

Theo lý thuyết này thì tất cả bắt đầu từ” cụ tổ của vi trùng” Sulfolobus acidocaldarius, được tìm ra bởi phòng thí nghiệm sinh học phân tử châu Âu ở Haidelberg. Các nhà khoa học đã tạo ra một cây phả hệ của sự sống khi sử dụng gene của 191 vật thể sống, từ vi trùng tới con người. Từ đây đã thấy rõ là cụ tổ của vi trùng, nguồn gốc của mọi vật thể sống, có thể thích ứng với nhiệt độ cao như trong núi lửa trên đất liền hay dưới biển. Giả thuyết sự sống bắt đầu từ môi trường nóng là có thể chấp nhận.

Chất bài tiết qua kính hiển vi điện. Có thể thấy 50% (màu hồng) là vi trùng
Vi khuẩn Heliobacter liên quan tới sự phát triển của bệnh ung thư dạ dày. Tuy nhiên cùng lúc nó lại bảo vệ cho dạ dày không bị viêm loét và dị ứng
Vi khuẩn Heliobacter liên quan tới sự phát triển của bệnh ung thư dạ dày. Tuy nhiên cùng lúc nó lại bảo vệ cho dạ dày không bị viêm loét và dị ứng
Tại những nơi này, 500 năm sau khi trái đất hoàn chỉnh hình dạng như hiện nay, những dải đan xen đầu tiên đã hình thành để tạo ra một tấm mạng khổng lồ từ vi trùng. Theo Bloom, đó là một tập hợp các thông tin và sự nhận biết được tăng lên nhanh chóng. Về sau, các tế bào đã học được cách tạo ra những dạng tế bào tập thể mới chứa hàng triệu tế bào: sinh vật, động vật và con người. Do đó mà ngày nay chúng ta luôn mang trong người cả một ngân hàng dữ liệu ra đời từ ”bộ não tập thể của vi trùng”.

Lý thuyết này dẫn tới nhận định:”chúng ta sẽ chẳng là gì nếu không có vi trùng” và nếu như chúng ta không quan tâm chăm sóc chúng thì chí ít cũng đừng đánh đồng chúng với các loài ma quỉ. Tuy nhiên, trong thực tế chúng ta lại làm hết sức mình chỉ để nhằm thoát khỏi vi trùng. Sự phong phú của các loại vi trùng đang hiện diện trong cơ thể chúng ta đang bị suy giảm do các loại thuốc kháng sinh và sự bài trừ chúng trong môi trường thiên nhiên.

Cuộc chiến với vi trùng

Sự truy sát vi trùng trong cơ thể con người sẽ dẫn tới thảm họa. Đó là cảnh báo của nhà vi sinh vật Mỹ Martin Bleaizer khi so sánh sự biến đổi hệ vi thực vật và biến đổi của khí hậu.

Ví dụ điển hình là Helicobacter pylori.Loại vi trùng này đã cùng song hành với chúng ta từ 60.000 năm trước. Cùng với con người, chúng cũng di cư tới khắp mọi vùng trên trái đất. Và tuy cùng có chung lợi ích, nhưng thoạt đầu con người hầu như chẳng quan tâm.

Ai cũng biết rõ Helicobacter pylorigây ra chứng viêm loét dạ dày, nên phải dùng các loại thuốc để loại trừ nó. Nhưng Martin Blaeizer lại khẳng định: ”Những ai có Helicobacter pyloricó 40% cơ hội để không bị loét dạ dày”. Vi trùng này giữ cho đường tiêu hóa không bị nhiễm bệnh và dị ứng. Liên tục trong 10.000 năm trở lại đây, vi trùng này luôn chiếm ưu thế trong dạ dày con người. "Nếu điều này là có hại thì nó đã không thể tồn tại lâu đến như vậy", Blaeizer khẳng định.

Ví dụ như tại châu Phi có tới 90% trẻ em mang loại vi trùng này trong dạ dày, ở Mỹ tỷ lệ này là 5%. Những nghiên cứu cho thấy ở đâu loại vi trùng này càng ít thì tỷ lệ người bị bệnh viêm loét dạ dày, dị ứng và ung thư đường tiêu hóa càng cao.

Helicobacter pylorichỉ là một ví dụ về sự cộng sinh chặt chẽ giữa con người và vi trùng. Sự cộng sinh phát triển tới đâu thì nó biểu dương ảnh hưởng to lớn của mình lên con người tới đó, như với loại ký sinh trùng Toxoplasma gondii.

Loại vi khuẩn đơn bào này có trong cơ thể các loại động vật, bám vào thực vật, nhưng khi lây sang người thì nó là tác nhân gây nên các bệnh về não. Rất khó nhận biết ngay khi bị nhiễm loại vi khuẩn này và nó đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ đang mang thai. Các thí nghiệm cho thấy nó còn ảnh hưởng lớn đến hành vi của con người, từ những sự khuất phục nhỏ nhặt tới bệnh tâm thần phân lập. Đã có điều tra thống kê về tỷ lệ nhiễm loại vi khuẩn này ở 39 quốc gia và cho thấy ảnh hưởng của nó lên một số nền văn hóa.

Xem Thêm

Thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý năng lượng - Giải pháp then chốt giảm phát thải nhà kính
Ngày 17/12, tại phường Bà Rịa, thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Sở Công Thương TP.HCM, Trung tâm Chứng nhận Chất lượng và Phát triển Doanh nghiệp và Công ty Cổ phần Tập đoàn Vira tổ chức Hội thảo khoa học “Giải pháp thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý, sử dụng năng lượng hiệu quả nhằm giảm phát thải khí nhà kính”.
Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách
Trong hai ngày 12-13/11, tại tỉnh Cao Bằng, Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) và Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Cao Bằng tổ chức Chương trình chia sẻ “Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách”.
Thúc đẩy ứng dụng thực tiễn của vật liệu tiên tiến trong sản xuất năng lượng sạch
Ngày 24/10, tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Hội Khoa học Công nghệ Xúc tác và Hấp phụ Việt Nam (VNACA) tổ chức Hội thảo khoa học “Vật liệu tiên tiến ứng dụng trong sản xuất nhiên liệu tái tạo và giảm phát thải khí nhà kính”.
Dựa vào thiên nhiên để phát triển bền vững vùng núi phía Bắc
Đó là chủ đề của hội thảo "Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía Bắc" diễn ra trong ngày 21/10, tại Thái Nguyên do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Vusta) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PANNATURE) phối hợp tổ chức.
Muốn công tác quy hoạch hiệu quả, công nghệ phải là cốt lõi
Phát triển đô thị là một quá trình, đô thị hoá là tất yếu khách quan, là một động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững. Trong kỷ nguyên vươn mình, quá trình đô thị hoá không thể tách rời quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước...
Hội thảo quốc tế về máy móc, năng lượng và số hóa lần đầu tiên được tổ chức tại Vĩnh Long
Ngày 20/9, tại Vĩnh Long đã diễn ra Hội thảo quốc tế về Máy móc, năng lượng và số hóa hướng đến phát triển bền vững (IMEDS 2025). Sự kiện do Hội Nghiên cứu Biên tập Công trình Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASE) - hội thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long (VLUTE) tổ chức.
Ứng dụng công nghệ số toàn diện là nhiệm vụ trọng tâm của VUSTA giai đoạn tới
Ứng dụng công nghệ số toàn diện, xây dựng hệ sinh thái số là bước đi cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và phát huy sức mạnh đội ngũ trí thức của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA). Qua đó cho thấy, VUSTA không chỉ bắt kịp xu thế công nghệ mà còn chủ động kiến tạo những giá trị mới, khẳng định vai trò tiên phong của đội ngũ trí thức trong thời đại số.

Tin mới

Liên hiệp Hội Việt Nam chủ trì tổ chức họp các đoàn dự Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI
Căn cứ Thông tri số 10/TT-MTTQ-UB của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam về việc triệu tập đại biểu dự Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, với vai trò là Trưởng các Đoàn của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức Liên hiệp, Liên hiệp Hội Việt Nam đã chủ trì tổ chức họp các đoàn để triển khai thực hiện thông tri của MTTQ Việt Nam.
Thủ tướng Lê Minh Hưng lên đường tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Philippines
Nhận lời mời của Tổng thống nước Cộng hòa Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr, Chủ tịch ASEAN năm 2026, ngày 7/5, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Lê Minh Hưng dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam lên đường tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu, Philippines từ ngày 7 đến 8/5/2026.
Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam: Điểm tựa khoa học công nghệ gắn với chuyển đổi số quốc gia
Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam với gần 40 năm phát triển đang thể hiện rõ vai trò tổ tổ chức xã hội - nghề nghiệp uy tín trong lĩnh vực vô tuyến, điện tử, viễn thông, công nghệ thông tin đồng thời đóng góp thực chất vào tiến trình chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Đầu tư khoa học công nghệ giải quyết điểm nghẽn của ngành Thủy sản Việt Nam
Phát biểu tại Hội nghị khoa học công nghệ thủy sản và kiểm ngư toàn quốc năm 2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đã nhấn mạnh sự cần thiết của đổi mới sáng tạo khoa học công nghệ trong giải quyết điểm nghẽn về logistics, môi trường, nâng cao sức cạnh tranh của ngành Thủy sản trong nước.
Chủ tịch VUSTA Phan Xuân Dũng nhận danh hiệu Giáo sư danh dự Đại học Năng lượng Moskva, Liên bang Nga
Sáng 30/4/2026, tại Trường Đại học Năng lượng Moskva, Liên bang Nga (MPEI), TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch VUSTA đã vinh dự đón nhận danh hiệu Giáo sư danh dự của MPEI. Chủ tịch VUSTA Phan Xuân Dũng là công dân đầu tiên của Việt Nam được trao tặng danh hiệu Giáo sư tại MPEI, đứng trong bảng danh dự cùng với các nhà khoa học nổi tiếng trên thế giới.
51 năm thống nhất đất nước: Khơi thông nguồn lực tri thức trong kỷ nguyên mới
Thông tấn xã Việt Nam giới thiệu bài phỏng vấn với Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) về vai trò của lực lượng trí thức và những giải pháp đột phá để hiện thực hóa khát vọng hùng cường vào năm 2030 và 2045.