Nhân lực điện hạt nhân: Cung chưa đủ cầu

Theo kế hoạch, nhà máy điện hạt nhân của Việt Nam sẽ phát điện vào năm 2020. Hiện các cơ quan chuyên môn đang chuẩn bị các điều kiện xây dựng nhà máy.

PGS. Vương Hữu Tấn, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cho hay, quy trình và quy mô đào tạo nhân lực cho từng giai đoạn phụ thuộc vào việc Việt Nam sẽ lựa chọn công nghệ hạt nhân của nước nào. “Nhưng bù là công nghệ Nga, Nhật hay Mỹ thì tính đến thời điểm này, phải khẩn trương đào tạo nhân lực ngay mới kịp”, ông Tấn nói.

Thiếu khung nhân lực

Dự kiến, năm 2015 Việt Nam sẽ khởi công xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên có công suất 4000 MW tại xã Phước Dinh, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam ước tính, số nhân lực vận hành cho nhà máy này khoảng 800 người, 150 người cho cơ quan quản lý an toàn, 180 – 200 người cho cơ quan nghiên cứu triển khai hỗ trợ kỹ thuật… tổng số khoảng 1200 người có trình độ đại học trở lên.

Theo PGS Tấn, nhân lực có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế, sự an toàn của nhà máy điện hạt nhân. Việc đào tạo hạt nhân đòi hỏi phải theo chuẩn chung của quốc tế. Tuy nhiên, số nhân lực về hạt nhân của Việt Nam hiện nay chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Hầu hết số cán bộ (khoảng 750 người ở Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và hơn 40 người ở Cục An toàn bức xạ hạt nhân) đều chưa qua ứng dụng thực tế trong các nhà máy điện hạt nhân, kiến thức về công nghệ hạt nhân còn hạn chế. Số cán bộ được đào tạo bài bản ở các nước có công nghệ hạt nhân phát triển đều đã quá tuổi lao động.

Mô hình nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam.

Hiện, cả nước có 4 trường đại học có khoa hoặc bộ môn đào tạo về hạt nhân. Nhưng quy trình đào tạo của các trường chưa sát với tiến trình phát triển công nghệ điện hạt nhân, chưa đáp ứng nhu cầu đào tạo về an toàn điện hạt nhân. PGS Tấn cho rằng, các cơ quan chuyên môn của Việt Nam chưa có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực điện hạt nhân. Vì vậy, ta phải dựa trên kinh nghiệm của các nước có điện hạt nhân phát triển để lựa chọn công nghệ, quy trình đào tạo và tính lượng cán bộ phù hợp. “Nhân lực điện hạt nhân rất cần thời gian để học được cách tổ chức quản lý, cách thực thi pháp luật thích ứng với công nghệ cao, đảm bảo an toàn như điện hạt nhân. Song vấn đề khó nhất hiện nay là khâu lựa chọn người đưa ra nước ngoài đào tạo”, ông Tấn nói.

Đưa ra giải pháp cho vấn đề này, PGS Tấn cho rằng, cần sớm quy hoạch nguồn nhân lực hiện có trong lĩnh vực năng lượng nói chung, nguyên tử nói riêng để đưa ra nước ngoài đào tạo lại, đảm bảo cho được 20% cán bộ chuyên sâu về hạt nhân. Đối với lĩnh vực quản lý, đặc biệt những chức danh quan trọng, cần ưu tiên cán bộ có kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực năng lượng, nguyên tử. Số còn lại thuộc các lĩnh vực cơ khí, chế tạo máy, xây dựng… cũng phải bổ túc thêm kiến thức hạt nhân trong quá trình xây dựng nhà máy.

Đào tạo theo chuẩn quốc tế

Điện hạt nhân có công nghệ phức tạp, yêu cầu an toàn cao gần như tuyệt đối. Vì vậy, Tổ chức Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã khuyến cáo, phải tiến hành đào tạo nhân lực trước khi nhà máy điện hạt nhân đi vào hoạt động từ 10 đến 15 năm, hoặc sớm hơn nữa và phải thực hiện ở cấp chính phủ, cấp quốc gia. IAEA cho rằng, các cơ quan quản lý, cơ quan hỗ trợ kỹ thuật về an toàn điện hạt nhân và cơ quan nghiên cứu, triển khai đều phải có đủ số lượng nhân lực cần thiết. Đặc biệt người chủ trì chương trình điện hạt nhân phải là chuyên gia đầu ngành về năng lượng nguyên tử.

Thực tế, mỗi nước có cách thức quản lý nhà máy điện hạt nhân khác nhau nên số nhân lực cũng khác nhau. Theo Chương trình đào tạo cán bộ của trường kỹ thuật MEPHI – Maxcova, Nga đào tạo cán bộ cho ngành năng lượng nguyên tử phải dài hạn và cực kỳ nghiêm túc. Ông O. O. Patarakin, Tập đoàn điện hạt nhân Rosatom – Nga cho hay, một nhà máy điện hạt nhân có khoảng 0,4% là đào tạo lãnh đạo; 6% lãnh đạo cấp thấp hơn; số còn lại là lực lượng chuyên gia, công nhân. Nhân lực quản lý, vận hành cho dự án nhà máy điện hạt nhân phải được đào tạo trước khi xây dựng và thường xuyên đào tạo lại trong quá trình hoạt động của nhà máy.

Theo ông Patarakin, trong thời hạn 5,5 năm đào tạo, ngoài lý thuyết đội ngũ kỹ sư còn được huấn luyện kỹ càng, có thể hoạt động độc lập trong các nhà máy điện hạt nhân. Nhưng để đào tạo được đội ngũ cán bộ quản lý phải mất tới 10 năm.