Người Thái Đen Mường Lò ăn tết Síp Xí

Con trâu là tài sản quan trọng trong nghề nông của người Thái Đen Mường Lò. Một năm cấy cày vất vả, tết Síp Xí đồng bào cũng cho trâu được “ăn tết” qua nghi thức cúng vía cho trâu ( tám khuôn quai), cầu xin tổ tiên, thần linh che chở cho con trâu được khoẻ mạnh để giúp gia đình trong sản xuất.

Mâm cúng gồm có gạo, xôi, gà, muối, lá trầu, rượu và một chút cỏ lá mía đặt dưới gầm sàn. Con trâu được buộc trước mâm cúng. Thầy cúng thay mặt gia chủ đọc lời khấn với đại ý: cầu xin cho trâu luôn được khoẻ mạnh, vía trâu ở lại mà không đi mất để giúp gia đình làm ra nhiều thóc lúa hơn.

Trong tết Síp xí, các cháu chắt nội ngoại sống gần nhà ông bà sẽ mang những cặp bánh mới nhất, ngon nhất cùng bộ gan vịt (Bộ phận đồng bào quan niệm là ngon nhất và quan trọng nhất) sang nhà chúc phúc, mừng tuổi ông bà. Đáp lại tình cảm của các cháu, ông bà cảm ơn con cháu, đồng thời tặng mỗi cháu 2 cặp bánh (một cặp “ pảnh cuổi” và một cặp “ pảnh cáy”), cầu mong cho các cháu khoẻ mạnh, ngoan ngoãn và vâng lời ông bà, cha mẹ.

Rất nhiều món ăn đặc sắc của cư dân Thái đen Mường Lò được chế biến trong dịp tết cổ truyền này. Đồng thời, những nét sinh hoạt văn hoá trong ẩm thực cũng được thể hiện một cách sinh động. Sau bữa cơm Síp Xí, theo phong tục cổ truyền, các nam thanh nữ tú rủ nhau đi chơi hội hang Thẩm Lé, hội chơi núi hái nêm(quả sim). Và mọi người đều nô nức vui chơi trong tình anh em, bè bạn đầy thân ái.

Trên các bãi thả trâu, những trẻ em do gia đình giao cho chăn dắt trâu trong ngày tết, mỗi em đều được gia đình chuẩn bị cho một cái thưng ( coóng khẩu) đựng đầy xôi ngũ sắc, 2 quải bánh síp xí cùng một con gà “ giò” (nhỏ). Chúng tập trung tại các bãi cỏ cùng nhau vui với các trò chơi dân gian truyền thống của dân tộc như “ nu nu tẩu tẩu”… Khi thấm mệt, chúng tập trung thức ăn lại, cùng nhau ăn uống, nô đùa và ca hát các bài đồng dao cho tới tận lúc trời tối.

Kết thúc tết Síp Xí cổ truyền là nghi thức cúng Then và xoè Then ( xe Then) tại nhà mo Then trong bản. Mọi người từ khắp nơi đều tập trung lại đây. Các điệu xoè Then như: xoè gậy, xoè khăn, xoè quạt, xoè hoa… được đồng bào thể hiện trong suốt đêm hội “ xe Then” để múa mừng và mời các thần Then về dự tết, chung vui cùng trai làng gái bản. Cùng với đàn tính và chùm sắc nhạc rung lên liên hồi, làm cho không khí của ngày hội càng rộn ràng như không có hồi kết thúc.

Tết Síp Xí ở vùng Thái Đen Mường Lò tích hợp nhiều giá trị văn hoá dân gian đặc sắc, hội tụ đầy đủ các yếu tố văn hoá cổ truyền mà người dân nơi đây đã gìn giữ được từ đời này qua đời khác. Hãy thử một lần đến với Mường Lò vào dịp tết Síp Xí, quan khách sẽ cảm nhận được những nét đặt sắc, độc đáo, những giá trị tinh hoa còn được lưu giữ đến tận ngày nay trong các bản làng bình yên của người Thái Đen nơi đây.