Nâng cao nhận thức cộng đồng về các vấn đề tài nguyên và môi trường ven biển

Việc triển khai các chương ttình QLTHĐB tại môt số địa phương miền Trung giúp cho các cộng đồng dân cư ven biển, ngư dân nhận thức được giá trị TN&MT vùng bờ, biết được tác hại của việc khai thác tài nguyên quá mức. Từ đó đã có ý thức tham gia tích cực các chiến dịch làm sạch bãi biển, các phương thức đánh bắt thủy hải sản mang tính hủy diệt đã giảm hẳn. Ngoài ra, cộng đồng dân cư ven biển tham gia tích cực hơn vào các hoạt động tuyên truyền về BVMT và BĐKH.

Tuy bước đầu các dự án QLTHĐB có những tác động tích cực lên nhận thức của cộng đồng, nhưng về lâu dài vẫn cần có những chương trình, kế hoạch hành động đảm bảo sinh kế cho người dân, để cộng đồng nhìn nhận được những ích lợi từ các chương trình QLTH, tham gia tích cực các hoạt động BVMT, các chương trình hành động, quyết sách của QLTHĐB tại địa phương mình.

Theo Trung tâm Quy hoạch, Điều tra, Đánh giá TN&MT Biển và Hải đảo, hầu hết các địa phương ven biển chưa thực sự chú trọng vấn đề về sự nhận thức và tham gia của cộng đồng trong công tác BVMT và phát triển bền vững ứng phó với BĐKH. Cụ thể, hầu hết các địa phương chưa có một cơ chế nhất định để người dân tham gia công tác BVMT tại địa phương. Sự tham gia của cộng đồng thông qua một số dự án, chương trình của các tổ chức phi chính phủ thực hiện trên địa bàn.

Nhìn chung, đối với các địa phương ven biển mới chỉ chú trọng đến việc nâng cao năng lực, nhận thức của bộ máy quản lý, các tổ chuyên viên chưa chú trọng việc tuyên truyền, tập huấn nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng.

Theo kết quả khảo sát tại 23 xã ven biển, thuộc 7 huyện ven biển ở hai tỉnh Sóc Trăng và Trà Vinh, hầu như cộng đồng dân cư ven biển tại đây không có nhận thức hay có nhận thức hết sức mơ hồ về các vấn đề về BĐKH và phát triển bền vững. Việc BVMT, thu gom rác thải nói chung chỉ mang tính tự phát, không tạo thành hệ thống và thói quen đối với cộng đồng. Các hộ gia đình, các cơ sở kinh doanh, sản xuất, chế biến nhỏ lẻ hầu như không có hệ thống thu gom xử lý rác thải, nước thải.

Đối với các cộng đồng dân cư ven biển, khi sinh kế còn gặp nhiều khó khăn thì người dân vẫn chưa có sự quan tâm đến vấn đề BVMT. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng cần phải tiến hành đồng thời với các chương trình phát triển kinh tế- xã hội. Phát triển kinh tế không đi đôi với BVMT sẽ không đạt được mục tiêu phát triển bền vững. Khi cộng đồng dân cư ven biển nhận thức được những giá trị và lợi ích của các nguồn tài nguyên ven bờ; vai trò, vị trí và quyền lợi của mình; họ sẽ có những hành động thiết thực BVMT ngay tại cấp cơ sở và tham gia tích cực vào các chương trình, dự án môi trường về phát triển bền vững, ứng phó với BĐKH…

Ở các tỉnh và một số địa phương vùng Đồng bằng Tây Nam Bộ đã triển khai QLTHĐB , người dân có những nhận thức ban đầu về BVMT, về QLTH trong bảo vệ phát triển TN&MT vùng ven biển. Ngươc lại, đối với đồng bào các dân tộc ven biển Tây Nam Bộ vấn đề BVMT, QLTHĐB, phát triển bền vững, ứng phó BĐKH là những vấn đề chưa thực sự được quan tâm. Từ đó cho thấy sự cần thiết triển khai và nhân rộng các mô hình BVMT, QLTHĐB ra các địa phương khác trên toàn bộ dải ven biển Việt Nam .

Cộng đồng dân cư các tỉnh ven biển khu vực Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung Bộ nhìn chung chưa có nhận thức cao về các vấn đề môi trường, phát triển bền vững các chương trình về QLTHĐB. Tuy một số địa phương đã khá thành công trong việc nâng cao nhận thức của cộng đồng nhưng chỉ mang tính cục bộ, phạm vi nhỏ lẻ, chưa nhân rộng được mô hình trên quy mô rộng lớn.

Việc tham gia của cộng đồng trong các chương trình, dự án về QLTHĐB mang ý nghĩa hết sức quan trọng, quyết định đến sự thành bại của dự án. Ngoài ra, khi nhận thức của cộng đồng được nâng cao, việc BVMT nói chung và vùng bờ nói riêng sẽ thuận lợi hơn nhiều.

Một số đề xuất và kiến nghị

Thành lập các tổ, nhóm triển khai thực hiện các hoạt động quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng tại quận – huyện, phường – xã – thị trấn ven biển. Biên soạn tờ bướm, băng rôn, khẩu hiệu tuyên truyền các vấn đề về BVMT hướng tới phát triển bền vững phù hợp với đặc điểm của từng nhóm cộng đồng dân cư. Tổ chức các lớp tập huấn và hướng dẫn cho cộng đồng dân cư. Rà soát, xây dựng kế hoạch quản lý và hoàn thiện hệ thống thông tin vùng bờ. Tuyên truyền qua các phương tiện truyền thông đại chúng như báo, đài, internet đồng thơi nâng cao vai trò của các trang thông tin điện tử trong hoạt động tuyên truyền, cập nhật thông tin và thu thập ý kiến phản hồi từ cộng đồng. phối hợp với các cơ quan, đoàn thể tổ chức các hoạt động, các cuộc thi tìm hiểu và hiến kế các giải pháp thiết thực, hiệu quả về BVMT, BĐKH, phát triển bền vững các chương trình QLTHĐB, tạo ra nhận thức bước đầu cho cộng đồng về QLTHĐB. Đồng thời, tạo điều kiện để cộng đồng có thể tham gia vào các hoạt động khác nhau trong QLTHĐB, như: Góp ý cho chính sách, chiến lược, kế hoạch hành động thực tiễn chiến lược QLTHĐB… thông qua các cuộc họp lấy ý kiến tham vấn tổ chức ở cấp cơ sở mà đối tượng tham vấn là đại diện của cộng đồng hoặc thông qua các cuộc phỏng vấn ở cộng đồng./.