Mô hình quy hoạch hệ thống các cơ sở y tế tại Thủ đô Hà Nội

Hà Nội là một trong hai trung tâm y tế chuyên sâu của cả nước (Hà Nội, TP. HCM, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ). Đây cũng là trung tâm cán bộ ngành y dược lớn nhất quốc gia và tập trung đội ngũ thầy thuốc có trình độ cao.

Hệ thống y tế trên địa bàn Hà Nội bao gồm hệ thống y tế thuộc trung ương, do bộ ngành quản lý và hệ thống y tế do thành phố quản lý, được chia thành 3 tuyến: Tuyến thành phố, tuyến quận (huyện), thị xã và tuyến xã, phường, thị trấn;

Theo lĩnh vực hoạt động, hệ thống y tế bao gồm: Khám chữa bệnh và phục hồi chức năng, sản xuất – cung ứng thuốc và trang thiết bị y tế, vận chuyển cấp cứu, đào tạo nhân lực y tế và y tế dự phòng;

Theo khía cạnh sở hữu, bao gồm: Hệ thống y tế công lập và ngoài công lập.

Hiện trạng hệ thống các cơ sở y tế

Hà Nội tập trung nhiều bệnh viện đầu ngành của trung ương, các bộ ngành và thành phố; có chức năng không chỉ đảm nhận phục vụ nhân dân thủ đô mà còn phục vụ cấp vùng. Tuy nhiên, mạng lưới bệnh viện tại Hà Nội hiện nay phân bổ chưa cân đối và phù hợp, chủ yếu tập trung vào khu vực trung tâm thành phố nên đã gây sức ép lên cơ sở hạ tầng và môi trường; phần lớn các bệnh viện tuyến trung ương và thành phố có quy mô diện tích nhỏ, không đảm bảo tiêu chuẩn quy định và bị quá tải trầm trọng do số lượng lớn bệnh nhân điều trị vượt tuyến và tập trung từ các tỉnh khác đến… Bên cạnh đó, các lĩnh vực khác của ngành y tế như sản xuất – cung ứng thuốc và trang thiết bị y tế, vận chuyển cấp cứu, đào tạo nhân lực y tế… còn thiếu qui hoạch hệ thống cơ sở vật chất và hạ tầng đồng bộ, nên việc liên kết hợp tác phát triển trong nội bộ ngành cũng như các ngành khác trong tổng thể phát triển chung của Thủ đô Hà Nội còn nhiều hạn chế.

Vì vậy, cần có những mô hình quy hoạch có thể áp dụng phù hợp nhằm giải quyết những tồn tại nêu trên, đồng thời đáp ứng được các mục tiêu phát triển, hướng tới Hà Nội sẽ trở thành trung tâm dịch vụ y tế lớn của cả nước, dần tiến tới là một trung tâm y tế có uy tín của khu vực và quốc tế.

Mô hình quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống y tế

Mô hình này đề xuất một cấu trúc phát triển lồng ghép giữa hệ thống y tế với các ngành khác trong tổng thể phát triển chung của Thủ đô Hà Nội, gắn kết sự phát triển của các lĩnh vực thuộc hệ thống y tế với các ngành liên quan: Khám chữa bệnh – hệ thống đô thị và điểm dân cư nông thôn, sản xuất thuốc và trang thiết bị y tế - ngành công nghiệp, cung ứng thuốc và trang thiết bị y tế - ngành thương mại, vận chuyển cấp cứu – ngành giao thông, đào tạo nhân lực y tế - ngành giáo dục đào tạo… Ưu điểm rõ ràng của mô hình này là sự quy hoạch hợp nhất giữa các ngành, tránh chồng chéo trong đầu tư phát triển; sử dụng hợp lý các nguồn lực như đất đai, tài chính, nhân lực , công nghệ và thời gian; thuận lợi trong hợp tác đào tạo, nghiên cứu công nghệ và chuyển giao kỹ thuật; phối hợp hoạt động giữa các ngành chặt chẽ và hiệu quả. Tuy nghiên, mô hình này đòi hỏi sự điều hành, quản lý thống nhất và phối hợp đồng bộ liên tục trong suốt quá trình quy hoạch và triển khai thực hiện.

Mô hình quy hoạch hệ thống các cơ sở y tế

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy mô hình quy hoạch các cơ sở y tế phụ thuộc rất nhiều vào tầm nhìn, mục tiêu, chiến lược phát triển của mỗi đô thị và khu vực. Tại các nước như Hàn Quốc, Thái Lan, Nhật Bản… các cơ sở y tế được xây dựng tập trung thành các cụm công trình y tế đa chức năng gồm bệnh viện, trường đại học, cao đẳng, trung cấp y dược, trường kỹ thuật, cơ sở nghiên cứu thực nghiệm… đồng thời, vẫn duy trì các phòng khám và bệnh viện với quy mô nhỏ hơn gần các khu tập trung dân cư.

Tại Trung Quốc, với mục tiêu phát triển Thượng Hải thành trung tâm y tế của Châu Á, Khu Y tế Quốc tế Thượng Hải- Shanghai International Medical Zone (SIMZ) có tổng diện tích khoảng 1.200ha đã và đang được đầu tư xây dựng với các chức năng như dịch vụ khám chữa bệnh, phục hồi chức năng, đào tạo- nghiên cứu, sản xuất dược phẩm, sản xuất thiết bị y tế và các dịch vụ hỗ trợ khác; Các khu vực chính gồm: Bệnh viện Quốc Tế, Khu công nghiệp thiết bị y tế và dược phẩm sinh học, Khu Đại học Y Quốc tế, Khu nghiên cứu y học, Trung tâm Phục hồi Chức năng Quốc tế, Trung tâm kinh doanh Quốc tế…

Tại Hòa Lạc - Thành phố Hà Nội, cũng đã có phương án thiết kế một cụm công trình y tế đa chức năng với tổng diện tích hơn 30ha trong Khu Đại học Quốc Gia với các khu chức năng chính: Bệnh viện, Trường Cao đẳng Dược, Trường Cao đăng Y tá và Khu phụ Trợ.

Những kinh nghiệm trên, 03 mô hình quy hoạch hệ thống các cơ sở y tế tại Thủ đô Hà Nội được đề xuất như sau:

1. Mô hình tổ hợp công trình y tế đa lĩnh vực

Mô hình này tạo lập một tổ hợp công trình tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế của hầu hết các lĩnh vực thuộc ngành y tế, gắn kết hữu cơ trong cùng một không gian với quy mô lớp; góp phần để Hà Nội tiến tới là một trung tâm y tế mang tầm khu vực và quốc tế thông qua việc thúc đẩy hợp tác quốc tế về khoa học công nghệ - chuyên môn kỹ thuật, tiếp cận nhanh chóng với những tiến bộ của y học thế giới, thu hút được các bệnh nhân từ các quốc gia trong khu vực và quốc tế đến khám chữa bệnh, điều trị… Để thực hiện được thành công mô hình, ngoài việc phát huy nội lực trong nước cần có cơ chế đặc thù để thu hút nguồn lực từ các quốc gia phát triển như vốn đầu tư, công nghệ, chuyên gia có kinh nghiệm và trình độ cao trong mọi lĩnh vực của ngành y tế… Vị trí phù hợp để xây dựng mô hình tổ hợp công trình y tế đa lĩnh vực là các khu vực đầu mối giao thông và hành lang kinh tế cấp vùng và quốc gia nhằm hỗ trợ các hoạt động cấp vùng, quốc gia và quốc tế; có điều kiện thuận lợi về không gian, cảnh quan và quỹ đất xây dựng.

2. Mô hình cụm công trình y tế đa chức năng

Mô hình này tổ chức một không gian các công trình y tế đa chức năng, gắn kết giữa nghiên cứu, đào tạo và thực hành bao gồm các bệnh viện, trường cao đẳng, trung cấp y dược, cơ sở nghiên cứu. Ưu điểm của mô hình cụm công trình y tế là tạo thuận lợi cho chuyển giao kỹ thuật, hợp tác khám chữa bệnh và nghiên cứu - đào tạo, sử dụng liên thông và nâng cao hiệu suất sử dụng các trang thiết bị y tế hiện đại… Các cụm công trình y tế cần được phân bố tại các khu đô thị thuộc quận/ huyện và đô thị vệ tinh nhằm đảm bảo bán kính phục vụ cho từng khu vực, liên khu vực và toàn thành phố với đầy đủ các dịch vụ y tế thiết yếu chất lượng tốt nhằm hạn chế hiện tượng khám và điều trị vượt tuyết.

3. Mô hình hệ thống tầng bậc cơ sở khám chữa bệnh

Cùng với định hướng xây dựng các trung tâm y tế chất lượng cao và bệnh viện đa khoa cấp vùng tại các tỉnh lân cận để giảm tải cho Hà Nội về nhu cầu tăng giường bệnh phục vụ cấp Vùng; Kết hợp với hai mô hình trên, mô hình này thiết lập nền tảng để quy hoạch một cấu trúc hệ thống tầng bậc cơ sở khám chữa bệnh phân bố theo các khu dân cư đô thị và nông thôn trên địa bàn Hà Nội với các cấp phục vụ từ xã/phường/thị trấn – quận/huyện/thị xã đến Thành phố, đồng thời vẫn đảm bảo duy trì chức năng phục vụ cấp Vùng. Ưu điểm của mô hình là góp phần giải quyết được sự mất cân đối trong việc phân bố hệ thống cơ sở khám chữa bệnh hiện nay; giảm tải và giãn mật độ các bệnh viện trung ương và thành phố hiện đang tập trung trong các quận nội thành; tạo sự phối hợp hoạt động hiệu quả giữa các bệnh viện trung ương, bộ ngành và thành phố, đảm bảo phát triển kỹ thuật chuyên sâu; phát triển cân đối, hài hòa giữa các tuyến; nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ khám chữa bệnh của nhân dân; phân công rõ ràng về không gian phục vụ; thực hiện xã hội hóa trong lĩnh vực y tế thông qua việc phát triển gắn kết giữa các bệnh viện công lập – ngoài công lập.

Như vậy, các mô hình quy hoạch được đề xuất nhằm giải quyết những tồn tại hiện nay của hệ thống các cơ sở y tế tại Thủ đô Hà Nội, đặc biệt là hệ thống bệnh viện, cơ sở khám chữa bệnh; đồng thời đáp ứng được các mục tiêu và tầm nhìn dài hạn cho phát triển ngành y tế Thủ đô.

Từng ngành, lĩnh vực đều có các đặc trưng riêng biệt trên các khía cạnh cơ cấu tổ chức, hệ thống quản lý, cơ chế hoạt động, quan hệ công – tư… nhưng đồng thời có mối quan hệ với nhau về các hoạt động kinh tế - xã hội và không gian. Vì vậy, việc xây dựng một quy hoạch hợp nhất hệ thống cơ sở vật chất - hạ tầng (quy hoạch vật thể, quy hoạch không gian) giữa các ngành trong tổng thể phát triển chung của đô thị là thực sự cần thiết. trong điều kiện hiện nay, các ngành ngoài việc lập quy hoạch phát triển ngành (quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội) cần đồng thời triển khai lập quy hoạch hệ thống cơ sở vật chất – hạ tầng lồng ghép với quy hoạch đô thị. Tuy nhiên, để hiệu quả, cần thành lập một đơn vị chủ quản liên ngành để điều phối và quản lý thực hiện quy hoạch một cách thống nhất, đồng bộ, liên tục trong suốt quá trình triển khai./.