Mèo trong y dược
Nhờ tài bắt chuột, mèo được coi là “thuốc” để phòng trị dịch hạch và các bệnh do chuột gây ra.
Tuy không được trực tiếp sử dụng làm thuốc nhưng mèo có góp một phần đẩy mạnh sự tiến bộ trong lĩnh vực y dược. Đó là sự góp mặt của mèo trong đội ngũ gọi là “súc vật thử nghiệm trong phòng thí nghiệm”.
Trước khi được thử lâm sàng, tức được thử trên người để xem có đạt tính hiệu quả và an toàn, một thuốc mới cần được thử dược lý tức thử trên súc vật thí nghiệm. Đội ngũ súc vật thí nghiệm khá đông. Chúng được chọn nhờ những đặc điểm thuận lợi cho việc thí nghiệm, như dễ nuôi, ít tốn kém, mắn đẻ, vòng đời ngắn để cho ra đời nhiều thế hệ trong thời gian ngắn, hoặc có sự đáp ứng đặc biệt đối với một số tác dụng nào đó của thuốc…
Điểm mặt đội ngũ súc vật thí nghiệm, ta thấy có một số khuôn mặt quen thuộc, thường xuyên được trọng dụng như chuột nhắt trắng, chuột cống trắng, chuột lang (cobaye), thỏ… Mèo thuộc vào hàng khiêm tốn, chỉ xuất hiện trong một số thí nghiệm. Tuy nhiên, những thí nghiệm này cũng thuộc loại quan trọng, xứng đáng với chi phí bỏ ra cho việc nuôi mèo. Rõ ràng là nuôi, chăm sóc mèo tốn nhiều tiền so với nuôi, chăm sóc chuột, thỏ…
Dược lý di truyền(pharma-cogenetics), một chuyên ngành dược nghiên cứu sự đáp ứng đối với thuốc giữa các loài khác nhau, có đưa ra bảng so sánh cho thấy có một số bệnh di truyền biểu lộ ở người đồng thời có thể quan sát thấy ở các loài động vật khác. Đối với mèo, người ta thấy có một số bệnh di truyền giống người như bệnh bạch tạng(albinism), bệnh điếc di truyền, tật nhiều ngón(polydactylia), bệnh tạo xương bất toàn(osteogenesis imperfecta). Chính do đột biến gen (gen mutation) đưa đến các rối loạn di truyền và do có sự tương đồng nên thay vì thử thuốc trên người để tìm tác dụng dược lý di truyền của thuốc (điều này y đức không cho phép), người ta thử thuốc trên súc vật, trong đó có mèo.
Để xem một thuốc có tác dụng trị ho hay không, người ta có thể thử trên mô hình gây ho ở mèo. Sau khi gây mê nhẹ, người ta dùng dụng cụ đưa hơi amoniac (còn gọi là nước đái quỷ, do có mùi khai của nước tiểu) vào hệ hô hấp của mèo. Hơi amoniac kích thích làm mèo ho. Trước đó, nếu cho mèo sử dụng thuốc có tác dụng ho, tác dụng trị ho của thuốc sẽ ức chế phản xạ ho. Để biết được tác dụng trị ho của một số thuốc mới như thế nào, người ta sẽ thử trên mô hình gây ho này và so sánh với một thuốc trị ho chuẩn là codein.
Để thử tác động của thuốc trên huyết áp, người ta thường dùng thú vật thử nghiệm là chó và mèo. Đặc biệt mèo thường được chọn hơn chó vì rẻ tiền hơn. Sau khi gây mê, người ta làm lộ động mạch chân của mèo rồi dùng dụng cụ để đo huyết áp hoặc đo các chỉ số khác nhau về tim mạch. Thuốc chuẩn tác động trên huyết áp dùng để so sánh là acetylcholin và adrenalin. Thử cách này trên mèo người ta không chỉ biết được thuốc có gây co mạch hay dãn mạch mà còn biết được tác động trên huyết áp do co mạch hay dãn mạch đó thuộc loại nào: liệt giao cảm(symphatholytic) hay liệt đối giao cảm(parasympathollytic) hay thứ nào khác.
Trong thử nghiệm dược lý, có nhiều mô hình súc vật dùng để thử tác dụng kháng histamin của thuốc (thuốc kháng histamin dùng để chữa dị ứng), trong đó có mèo. Các nhà dược lý thường chọn mèo để thử tác dụng này vì sự đáp ứng của mèo đối với chất gây dị ứng histamin khá đặc biệt, histamin làm mèo hạ huyết áp rất rõ rệt. Sau khi đánh thuốc mê, mèo được tiêm histamin và nếu trước đó mèo được cho sử dụng thuốc có tác dụng kháng histamin thì huyết áp của nó sẽ bình thường, không bị tụt. Còn nếu thuốc nghiên cứu không có tác dụng kháng histamin sẽ không bảo vệ mèo bị histamin làm hạ huyết áp.
Mèo còn hiến một số cơ quan khác nhau để con người thử tác dụng của thuốc. Như trên tử cung của mèo, người ta thử xem thuốc có tác dụng gây co thắt hay không (thuốc chuẩn gây co thắt tử cung dùng so sánh là ergometrin maleat). Hay trên tim mèo cô lập người ta thử tác dụng trợ tim(cardiotonic) của thuốc; trên nách được cắt ra từng phiến mỏng (splenic strip) của mèo, người ta thăm dò tác động kháng serotonin(antiserotonin) của thuốc.
Như vậy, mèo không chỉ đem lại niềm vui cho con người nhờ tài bắt chuột, mang đến sự thân tình giữa vật nuôi và người, mà còn có những đóng góp không nhỏ trong lĩnh vực nghiên cứu thuốc. Đầu năm mèo, xin bày tỏ tri ân đến sự tận tụy hi sinh của con vật nuôi gần gũi, thân thiết này.
