Hương nhu loại thảo dược quý
Theo y học cổ truyền Ấn Độ, Hương nhu được đùng để chữa các bệnh do cảm lạnh, sốt, ho, sốt vàng da, sốt rét (do muỗi truyền). Để chữa cảm lạnh, ho, chỉ cần 5 lá Hương nhu tía, rửa sạch, hãm, sắc uống mỗi ngày. Ho kéo dài, thêm mật ong; bị sốt vàng da, sốt rét thì kết hợp lá Sầu đâu, Tiêu đen. Để giảm căng thẳng thì ngâm mình trong nước lá Hương nhu.
Hương nhu trắng tên khoa học là Ocimum gratissiumL., Hương nhu tía tên khoa học Ocimum sanctum, họ Hoa môi Lamiaceae. Ở Việt Nam còn có tên É trắng, É tía. Trong sách Đông y có nhiều tên: Hương du, Hương dự, Hương nhung, Hương thái, Hương nhu mọc trên đá là Thạch hương nhu, Hương nhu lâu năm là Trần hương nhu. Hương nhu còn có tên Sơn ông, trùng một tên khác của Hà thủ ô, cần lưu ý để tránh nhầm lẫn.
 |
| Hương nhu tía Ocimum sanctum. |
Theo Dược điển Việt Nam thì Hương nhu tía cần có lượng tinh dầu trong cây là 0,5%; nhóm methyl eugenol trong loại lá tía chiếm 72,7%, lá xanh là 70,9%. Nhóm eugenol trong Hương nhu tía Việt Nam là 30 - 40%.
Trong Đông y, toàn cây (trừ rễ) được dùng làm thuốc dưới nhiều dạng: hãm, trà, sắc, nấu cao, tán bột viên hoàn, dùng đơn thuần hay phối hợp thành bài thuốc hoàn chỉnh. Hương nhu thu hái vào lúc ra hoa hoặc bắt đầu kết quả. Dùng tươi hoặc khô. Để làm khô chỉ được phơi trong mát (âm can) không được phơi nắng, không được sao lửa để tránh làm mất hết tinh dầu. Tinh dầu dễ bay hơi nên hái về dùng ngay, trừ trường hợp dùng loại khô lâu năm (Trần hương nhu).
Tác dụng dược lý hiện đại:kháng khuẩn, chống viêm, hạ sốt, giảm đau, gây tê cục bộ, trợ tiêu hóa, trợ tiểu. Tinh dầu Hương nhu tía chống dị ứng (khoáng histamin), lỵ.
Theo Đông y, Hương nhu vị cay (tân), tính hơi ôn (vị ôn). Vào các kinh phế, vị. Có sách nói vào năm kinh: tâm, tỳ, vị, phế, bàng quang. Có tính năng phát hãn (làm ra mồ hôi), thanh thử, lợi thấp, hành thủy. Chủ trị: thương thử (trúng nắng), phù thũng, cước khí. Liều dùng 4 - 12g. Uống nguội vì uống nóng dễ bị nôn. Kỵ dùng: khi đang ra nhiều mồ hôi.
Một số bài thuốc đơn giản:
Cảm lạnh:Do ảnh hưởng của thời tiết nóng, nếu ham hóng gió mát lộng (mở quạt mạnh, điều hòa để nhiệt độ thấp), tìm thức uống mát lạnh (đá) cho “đã” nên bị sốt, đi ngoài, nôn mửa, đau mình mẩy, mồ hôi không ra. Dùng bài Hương nhu ẩm gồm: Hương nhu, Hậu phác mỗi thứ 8g, Bạch biển đậu 12g, sắc uống.
Phòng cảm cúm, cảm nắng, khát nước, đau bụng, tiêu chảy:Hoa Vối 40g, hoa Hương nhu 10g, Hoắc hương 10g, củ Sắn dây 20g. Sắc kỹ cho vào phích uống hàng ngày.
Phòng cảm nắng (cảm thử): nông dân ta có kinh nghiệm lâu đời đi làm đồng nắng nóng chói chang, thường lấy một nắm Hương nhu để lên đầu rồi đội nón mũ lên trên, hoặc giắt Hương nhu vào khăn đội đầu và mang theo nồi nấu hoa lá Hương nhu để uống khi khát (uống nguội).
