Hiến kế xây dựng “cánh đồng mẫu lớn ở đồng bằng sông Cửu Long”
Theo Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Diện tích các CĐML tiêu biểu đã khá rộng ở các tỉnh trong vùng như tỉnh An Giang, một địa phương đứng đầu trong nhiều phong trào sản xuất lúa, đã có tới gần 2.500ha; tỉnh Đồng Tháp xây dựng cánh đồng theo hướng hiện đại từ năm 2008 với diện tích hơn 1.500ha; tỉnh Long An có 1.000ha làm theo chương trình lúa chất lượng cao; thành phố Cần Thơ xây dựng những nhóm nông dân tham gia xây dựng các mô hình có trọng tâm đưa tiến bộ kỹ thuật khác nhau, như mô hình cộng đồng quản lý dịch hại trên cánh đồng 1 loại giống, mô hình quản lý rầy nâu bằng biện pháp sinh học dùng chế phẩm Ometar; tỉnh Hậu Giang có cánh đồng “3 tăng 3 giảm”; “1 phải 5 giảm”; tỉnh Tây Ninh có mô hình liên kết 4 nhà; tỉnh Sóc Trăng, theo KS Hồ Quang Cua, có những cánh đồng trồng 1 giống ST5 năng suất cao và chất lượng gạo tốt, loại giống lúa đã “có tiếng” từ lâu và sản phẩm tiêu thụ nhanh… Như vậy, mỗi địa phương, mỗi mô hình trong địa phương đã thể hiện tính đặc thù dựa trên tập quán và khả năng chuyển giao tiến bộ kỹ thuật tới nông dân, nhằm đạt kết quả sớm làm đà cho việc phấn đấu đạt các tiêu chí của CĐML.
Để chỉ đạo các địa phương và giúp bà con nông dân làm CĐML, Cục Trồng trọt đã dựa trên khá nhiều văn bản liên quan của Thủ tướng Chính phủ của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT, và soạn thảo nhiều hướng dẫn vừa mang tính kế thừa, vừa phát triển trong tình hình hiện nay với những bước thực hiện cụ thể như: bước một “Xây dựng cánh đồng mẫu lớn”; bước hai “Xây dựng vùng nguyên liệu xuất khẩu”; bước ba “Vùng nguyên liệu xuất khẩu theo VietGAP”. Nhiều quy định khá cụ thể, như sử dụng giống lúa xác nhận (XN1, XN2); Cơ giới hóa làm đất 100%; Gieo sạ hàng đồng loạt né rầy; Bón phân cân đối; Dùng thuốc BVTV chế phẩm sinh học OMETAR được khuyến khích, dùng thuốc hóa học khi thật cần thiết; cơ giới hóa thu hoạch 100%; Phơi sấy đạt yêu cầu. Thực hiện đầy đủ những quy định sẽ đạt tới quy trình công nghệ sản xuất lúa hàng hóa khá đầy đủ. Các tiêu chí của việc xây dựng CĐML đã được nêu ra khá phong phú, cụ thể và nhiều tiêu chí có khả năng thực thi cao. Sau đây xin hiến kế thêm với lòng mong muốn việc xây dựng CĐML có kết quả cao và bền vững.
-Vai trò và lợi ích của người nông dân trực tiếp xây dựng CĐML cần xác định rõ hơn nữa. Khi người nông dân càng cảm nhận rõ điều này, bà con càng tích cực tham gia và càng thể hiện vai trò quyết định trong xây dựng CĐML. Ngay những năm đầu xây dựng CĐML, ngoài các chương trình tập huấn do tổ chức khuyến nông thực hiện, bà con nông dân còn nhận được sự hỗ trợ phần nào về phân bón, thuốc BVTV, tiền vận chuyển đến kho của một số công ty, tiền lưu kho 1 tháng, như Cty CP BVTV AG; Cty Xuất nhập khẩu AG, Cty Lương thực AG, Cty Phân bón Đầu Trâu Bình Điền…
Nông dân trồng lúa ở ĐBSCL cũng như cả nước cùng các nhà khoa học sẽ rất vui nếu bà con sau này chỉ cần lo sản xuất lúa đến gặt, còn từ sau đó (sấy lúa, lưu kho, tiếp thị) là các doanh nghiệp lo chứ bà con không phải gánh chịu mọi cực nhọc và rủi ro sau thu hoạch đến bán sản phẩm. Nước bạn Malaysia đã làm được việc này. Trong một cuộc tham quan ở Malaysia vào năm 1998, đoàn chúng tôi (có TS. Bùi Bá Bổng, nay là PGS.TS. Thứ trưởng) được quan sát từ khâu gặt lúa bằng máy, chuyển về kho của công ty, bà con nông dân không phải chờ lâu đã nhận được kết quả phân tích độ sạch, độ ẩm của lúa và nhận tiền bán lúa ướt qua ATM. Khi mua gạo ăn, người đã bán lúa được giảm giá 40%. Tất nhiên, hệ thống thương lái thu gom như ở ta không có nữa, những khúc mắc giữa doanh nghiệp xuất khẩu gạo và bà con nông dân cũng không còn vấn đề như ở ta hiện nay. Ở An Giang, chúng tôi thấy Cty CP BVTV có những hoạt động bắt đầu hướng tới mục tiêu trên.
-Nâng cao trình độ và mức độ công nghiệp hóa và hiện đại CĐML, nếu không làm hết ngay, có thể làm mô hình trong phạm vi của mình. Trong phạm vi cả nước, hiện chúng ta có 2 đơn vị lớn nghiên cứu về lúa đã đạt được nhiều thành tựu phục vụ sản xuất lúa là Viện Lúa ĐBSCL và Viện Nghiên cứu Cây lương thực thuộc VASS ở đồng bằng sông Hồng. Đến nay, Viện Lúa ĐBSCL mới làm được việc này trên 200ha nhân giống lúa được khoảng 30-40%. Chúng tôi chúc 2 VIỆN này sẽ đạt 100% CNH và HĐH sản xuất lúa trong một ngày gần đây và nhanh chóng trở thành điểm đột phá hướng nền nông nghiệp Việt Nam tới một nền nông nghiệp hiện đại, công nghệ cao thực sự (chứ không phải cao hơn bằng mỹ từ), hay áp dụng có hiệu quả cao công nghệ sinh học bao gồm công nghệ di truyền chuyển nạp gene tạo giống mới; công nghệ thông tin, bao gồm điều khiển học trong sử dụng các máy nông nghiệp tự động. Chúng tôi đã được tham quan vận hành những máy này ở một số nước phát triển như Úc, Ý, Nhật.
-Đề nghị các đồng chí lãnh đạo ngành nông nghiệp và các Sở Nông nghiệp và PTNT ở ĐBSCL nghiên cứu đăng ký phong trào xây dựng CĐML tham gia như một hợp phần nhỏ trong xây dựng mô hình nông thôn mới, một phong trào rộng lớn mà Đảng và Nhà nước đề xướng và trực tiếp điều hành. Chúng tôi nghĩ sự tự nguyện này sẽ dễ được cấp trên chấp thuận./.
