Hạ Thành (Thanh Sơn - Phú thọ): Vùng đất nhiễm xạ

Cây cối và súc vật cũng bị... ngộ độc

Bệnh tật và nghèo đói là những điều dễ nhận thấy nhất trong những căn nhà nằm cạnh khu vực mỏ Hạ Thành. Cháu Triệu Văn Sơn (con anh Triệu Văn Xuân) ốm quay quắt từ nhiều ngày nay. Đầu cháu Sơn cũng có biểu hiện ngày càng to ra. Vậy mà gia đình anh Xuân không đủ tiền cho con đi viện. “Nó ốm nhưng nhà chỉ có cháo muối trắng thôi. Cơm còn không đủ ăn lấy tiền đâu mua thịt”- bà Triệu Thị Thanh, mẹ anh Xuân than thở.

Theo quan sát của chúng tôi, đất xung quanh khu vực nhà anh Chiêu ở trước đây có lẫn nhiều hạt sáng bạc. Ngườiđàomỏ cho rằng đó là mica. Người mê tín trong bản bảo đó là chất độc lộ thiên đang từng ngày gieo rắc nỗi đau cho Hạ Thành. Chị Nguyễn Thị Lý, vợ anh Chiêu hoang mang: “Ngày xưa ở trong đó mãi thành quen. Nhưng từ ngày chuyển ra ngoài lúc có việc mình phải vào nhà trong ngủ thấy người mệt mỏi, đau khắp mình mẩy”.

Tính đến thời điểm phóng viên Khoa học và Đời sống có mặt tại Hạ Thành, cả toàn bản mới chỉ có nhà anh Chiêu di dời ra nơi ở mới. Vẫn còn đó nhà anh Sơn, nhà ông Toàn, ông Lâm....vì nghèo túng nênđànhchịu cảnh sống trong khu vực có phóng xạ tự nhiên hàng chục năm nay. Họ vẫn phải sống bám vào rừng núi để kiếm ngày hai bữa ăn; vẫn phải lấy từ nước suối... Ông Toàn chua chát: Biết là cán bộ địa chất khuyên nước độc nhưng chúng tôi vẫn phải lấy nước suối chảy từ trên núi xuống để ăn uống vì không hứng được nước mưa”.

Lũ vịt đẻ nhà ông Triệu Văn Toàn nuôi đã gần hai năm nay cũng không đẻ được quả trứng nào. Cây cối bà con trong bản trồng còi cọc không lên được. Vườn mận hậu, vườn vải đã mấy năm nay của nhà anh Chiêu không có quả.

Kêu cứu từ Hạ Thành

Dù nhà mình đã chuyển ra khỏi vùng có nguồn phóng xạ tự nhiên nhưng anh Chiêu vẫn không hết lo lắng cho sức khoẻ bà con trong bản. Anh đã dò hỏi nhóm phóng viên chúng tôi tên cơquan nào có thẩm quyền kiểm tra mức độ ô nhiễm phóng xạ ở bản mình. Ngay trong buổi sáng 31/8, bằng vốn từ vựng tiếng Kinh ít ỏi của mình, anh Chiêu đã tự tay viết lá đơn bằng tờ giấy xin của chúng tôi để gửi cục Kiểm soát và An toàn bức xạ, hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ).

Anh Lê Văn Chiêu viết: “Khu dân cưHạ thành có 17 hộ gia đình dân tộc Dao mà đã có 5 nhà có các cháu nhỏ bị ngớ ngẩn, đầu to chậm phát triển. Nhiều phụ nữ có thai bị chết lưu, bác sĩ kết luận do nhiễm độc. Trước đây đã có các cán bộ địa chất mang máy móc về kiểm tra và bước đầu nói với chúng tôi là xóm này bị nhiễm phóng xạ gì đó. Họ còn khuyên chúng tôi di chuyển ra nơi khác ở cho an toàn. Dù đã chuyển rồi nhưng vẫn còn nhiều gia đình ốm yếu bệnh tật. Tôi viết đơn này đề nghị Cục cho cán bộ đưa máy móc về kiểm tra xem xóm chúng tôi đang bị ô nhiễm phóng xạ ở mức độ nào”.

Đề nghị của anh Chiêu cũng chính là những mong mỏi bấy lâu nay của bà con bản Hạ Thành. Không thể cứ tiếp tục về khảo sát, quan trắc nhưbao năm nay vẫn làm nữa, đã đến lúc ngành địa chất khoáng sản phải có thông báo công khai bằng văn bản về mức độ ảnh hưởng của nguồn phóng xạ tự nhiên ở Hạ Thành cho các hộ dân trong bản. Nếu thực sự nguồn phóng xạ tự nhiên ở đây đã vượt ngưỡng cho phép, UBND tỉnh Phú Thọ phải tiến hành di dời các hộ gia đình còn lại trong bản Hạ Thành ra nơi an toàn. “Điều chúng tôi mong nhất làø ngành y tế Phú Thọ sớm tổ chức khám chữa bệnh cho bà con và các cháu nhỏ nơi đây. Mấy chục năm sống cùng mỏ có nhiễm xạ không biết chúng tôi và con cái chúng tôi đang bị mắc những bệnh gì, có ảnh hưởng nhiều đến sức khoẻ và khả năng lao động hay không”- anh Chiêu trăn trở.

Chúng tôi đã chuyển lá đơn của anh Lê Văn Chiêu đến Cục An toàn và Kiểm soát bức xạ hạt nhân (Bộ Khoa học và công nghệ). Báo Khoa học và Đời sống sẽ tiếp tục đăng tải ý kiến của các nhà khoa học, nhà địa chất xung quanh vụ việc Hạ Thành trong số báo sau.

Số liệu đã có nhưng chưa được phép công bố

Chúng tôi đã về Hạ Thành quan trắc phóng xạ để phục vụ cho đề án “Điều tra hiện trạng môi trường phóng xạ trên các mỏ Đông Pao- Thèn Sin – Tam Đường (Lai Châu), Mường Hum (Lào Cai), Yên Phú (Yên Bái), Thanh Sơn (Phú Thọ)... Một năm chúng tôi tiến hành hai đợt quan trắc vào mùa mưa và mùa khô với các tiêu chuẩn về khí rađon, khí thoron và suất liều bức xạ chiếu ngoài.

Khu vực mỏ Hạ Thành nói riêng và khu vực Thanh Sơn (Phú Thọ) nói chung có quặng thori và các thể pegmatit chứa phóng xạ. Nhưvậy, chắc chắn sẽ có ảnh hưởng đến sức khoẻ và môi trường sống của bà con nhân dân. Trong thực tế, khi các hoạt động bức xạ có biểu hiện vượt chuẩn cần có biện pháp ngăn chặn. Nhưng đối với nguồn phóng xạ tự nhiên, luật của chúng ta chưa có quy định rõ ràng. Vì thế, những số liệu chúng tôi đưa ra chỉ mang tính cảnh báo chứ việc quyết định di dời các hộ dân hay không là việc của các cơquan khác.

Hiện nay, số liệu quan trắc ở bản Hạ Thành đã có đầy đủ nhưng Liênđoànđịa chất xạ hiếm chưa được công bố vì phải chờ ý kiến thẩm định của Hội đồng khoa học.

* Nhưng theo thông tin chúng tôi có được thì dù hội đồng có thẩm định thì vẫn cần nhiều thời gian để chỉnh sửa. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc người dân ở Hạ Thành vẫn tiếp tục phải chờ đợi.

Nguồn: KH&ĐS Số 73 Thứ Hai 11/9/2006