Hạ Thành (Thanh Sơn- Phú Thọ): Vùng đất nhiễm xạ: Bài 1: Bệnh to đầu

Đẻ đã khó, nuôi còn khó hơn

“Chuyện bản Hạ Thành có người nhiều lần bị sảy thai, có trẻ con bị thiểu năng, đầu to đầu nhỏ... đã có từ lâu rồi. Các anh lại vào đó kiểm tra mỏ quặng chứ gì?”- anh thanh niên tên Bình vừa chạy xe trên con đường lầy lội vừa gợi chuyện khi chúng tôi hỏi đường. Bình hỏi vậy vì cậu cũng vừa tình nguyện làm sạch môi trường trong bản Hạ Thành cùng các đoàn viên thanh niên trong xã Đông Cửu.

Đường hào khai thác quặng được đào vào tận chân tường nhà anh Chiêu

Chị Nguyễn Thị Sỹ, vợ anh Chiêu nói trong nước mắt: Em chửa bốn lần. Hai lần đến tháng thứ bảy là thai bị chết lưu. Về trung tâm Y tế huyện Thanh Sơn khám, các bác sĩ kết luận thai bị nhiễm độc. Hai cháu Cầu và Thành may mắn hơn được ra làm người nhưng vẫn chưa hết lo vì hay ốm lắm.

Trước đó, người vợ đầu tiên của anh Chiêu sinh được hai cháu. Đứa đầu lên 4 tuổi, đứa thứ hai hơn một tuổi đã không sống được. Cả hai cháu này cũng có biểu hiện giống như cháu Cầu bây giờ là đầu cứ to ra và chết mà không rõ nguyên nhân.

Theo thống kê chưa đầy đủ, 5/17 hộ gia đình ở bản Hạ Thành có phụ nữ không sinh nở được và con cái bị thiểu năng trí tuệ. Đau xót nhất là trường hợp gia đình anh Lê Văn Sơn. Vợ anh Sơn chửa năm lần thì cả năm đều bị sảy vì thai bị nhiễm độc. Cháu Triệu Văn Thao con ông Triệu Văn Toàn học lớp ba kêu đau đầu từ nhiều năm nay. Chỗ đau giờ lan cả xuống cổ mà gia đình chẳng biết nguyên nhân tại sao.    

Mỏ phóng xạ lộ thiên ?

Không chỉ người dân mà các cán bộ xã Đông Cửu cũng khẳng định rằng nguyên nhân dẫn đến những chuyện đau lòng hiện nay ở Hạ Thành là do sự hiện diện của mỏ phóng xạ. Theo ông Hà Văn Thàng, nguyên Chủ tịch UBND xã Đông Cửu, ngay từ năm 1980 đã có đoàn địa chất về bản Hạ Thành khảo sát, thăm dò các điểm quặng. Đầu năm 1981, lại có một đoàn đến UBND xã xin phép lên khảo sát các điểm quặng. Họ đã thay quần áo thường phục bằng quần áo phòng hộ kín mít từ đầu đến chân vào khảo sát vùng mỏ ở Hạ Thành. Sau đó, họ đã dựng lán trại tại gần nhà dân để thăm dò.

Ba tháng sau, vẫn đoàn khảo sát địa chất này có cả chuyên gia nước ngoài lại quay trở lại Hạ Thành. Đoàn này còn đem theo cả máy móc, thiết bị về đo đạc, kiểm tra. Họ đã đào những hào sâu 15 đến 20m và những giếng rộng từ 1,5 đến 2m để lấy mẫu quặng trên đồi Gò Bừng và đồi Mãn Gà. Họ còn lấy cả ngô, đất, lúa và sắn ở khu vực đó về xét nghiệm.

Ngay từ ngày đó, các cán bộ địa chất đã xác định ở xung quanh khu vực bản Hạ Thành có mỏ rất độc hại. Họ đã yêu cầu ba hộ dân sinh sống trong bản di chuyển khỏi vùng mỏ này”- ông Thàng nhớ lại.

Mới đây nhất năm 2005 lại một đoàn khảo sát nữa đã về Hạ Thành. Họ đã khuyên anh Chiêu nên chuyển nhà vì ngôi nhà anh đang ở nằm quá gần phạm vi ảnh hưởng của mỏ. Anh Chiêu kể: “Tôi đi theo các cán bộ địa chất và vô tình nhìn thấy trong sổ anh có ghi mỏ có urani gì đó. Tôi gặng hỏi mãi các nhà địa chất mới bảo rằng trong núi có mỏ độc. Bà con nên chuyển ra xa khỏi khu vực này hơn 100m và không được ăn nước ở đó. Mỏ đã phát lộ lên rồi. Thời tiết nắng nóng khí độc càng bốc lên dễ gây bệnh”. Lo sợ cho sức khoẻ của các cháu nhỏ anh Chiêu đã chuyển nhà ra ở gần nhà bố đẻ (cách đó chừng 200m).

Bản đồ phân bố các mỏ, điểm quặng urani do Liên đoàn địa chất xạ hiếm cung cấp cho phóng viên Khoa học và Đời sống cho thấy khu vực huyện Thanh Sơn (Phú Thọ) có mỏ đất hiếm, uran.

Tại thời điểm phóng viên Khoa học và Đời sống có mặt tại Hạ Thành, cả bản đã có 17 hộ gia đình sinh sống tại đồi Gò Bừng và Mãn Gà

Bài 2: Hạ Thành kêu cứu: Bằng tất cả vốn liếng tiếng Việt của mình, trưởng khu Lê Văn Chiêu xin chúng tôi một tờ giấy và viết đơn kêu cứu nhờ chúng tôi mang về Hà Nội.

Nguồn: Số 72 Thứ Sáu 8/9/2006