GS.TS.Lê Văn Ngô: về quê nhà để thực hiện ước mơ hóa học
Làm việc ở quê nhà thoải mái hơn
Cảm giác đầu tiên khi gặp GS.TS Lê Văn Ngô là ông rất gần gũi, giản dị. Oâng sẵn sàng chấp nhận rời phòng thí nghiệm hiện đại, đầy đủ tiện nghi do một công ty ở nước ngoài dành riêng cho ông để trở về Việt Nam làm việc trong phòng thí nghiệm nhỏ hơn, thiếu thốn hơn. Tuy nhiên, ông lại cảm thấy vui: “Làm việc ở đây như làm việc ở nhà, ở quê hương mình, thấy thoải mái, tự nhiên và ấm cúng hơn, vì mình giúp cho thế hệ trẻ của mình”. Không có nhà riêng tại TP.HCM, ông ở nhà công vụ của Đại học quốc gia TP.HCM. Theo ông, nhà cửa, vật chất không quan trọng lắm, vấn đề là được thoả ước mơ của mình.
Việc GS.TS Lê Văn Ngô trở về Việt Nam trong thời điểm ông thành công nhất khiến cho giới khoa học không ít ngạc nhiên. Theo thông tin từ Trường đại học khoa học tự nhiên TP.HCM, Tạp chí Chemical & Engineering News thuộc Hội hóa học Hoa Kỳ đã có bài viết mang tựa đề "Natural products chemist Ngo Le-Van returned home to fulfill his chemical dream" (tạm dịch: Nhà nghiên cứu sản phẩm sinh học tự nhiên Lê Văn Ngô về quê nhà để thực hiện trọn vẹn ước mơ hóa học) giới thiệu về GS.TS Lê Văn Ngô và những chia sẻ của ông đối với sự phát triển của ngành hóa học Việt Nam.
GS.TS Lê Văn Ngô sinh năm 1949, tại Huế. Ngay từ khi học phổ thông, ông đã đam mê môn hoá học, mà theo ông, nó đem lại cho người học những khám phá mới rất thú vị. Miền say mê khiến ông học càng giỏi, năm 1967, ông được học bổng quốc gia và theo học bậc đại học tại Đại học kỹ thuật Berlin (Đức). Tuy nhiên, do chiến tranh, hai năm sau học bổng bị cắt. Vừa làm vừa học, ông vượt qua khó khăn và tốt nghiệp đại học. Sau đó, ông được học bổng để theo học bậc thạc sĩ và tiến sĩ tại đại học này về ngành khoa học các hợp chất tự nhiên. Được học bổng nghiên cứu sau đại học, năm 1978, ông đến Đại học bang Louisiana (Hoa Kỳ) để làm nghiên cứu sau tiến sĩ. Sau đó tiếp tục công việc ở Đại học Texas A&M (Hoa Kỳ) với học bổng của NIH (Học viện quốc gia về sức khoẻ của Hoà Kỳ). Năm 1980, ông bắt đầu làm việc tại Công ty Monsanto ở St Louis, khởi đầu cho nhiều năm nghiên cứu về hóa học bảo vệ cây trồng.
GS.TS Lê Văn Ngô đã làm việc tại nhiều công ty hàng đầu ở Thụy Sĩ và Anh. Oâng rời Monsanto (Hoa Kỳ) năm 1987 để về làm việc cho Công ty Sandoz, rồi Novartis ở Basel, Thuỵ Sĩ. Năm 2001, Công ty Syngenta được thành lập từ Novartis Agro và ICI Zeneca Agro. Để được tiếp tục nghiên cứu về hoá học bảo vệ cây trồng, ông phải rời Basel năm 2002 và chuyển phòng thí nghiệm qua Bracknell/Ascot (Anh), làm việc cho Syngenta (Anh). Oâng cũng được Công ty Sandoz Basel gửi qua nghiên cứu chuyên sâu ở Học viện quốc gia về vật lý và hoá học Riken (Nhật).
GS.TS Lê Văn Ngô là người đã phát hiện, cô lập, và xác định cấu trúc của nhiều sản phẩm tự nhiên từ thực vật và vi khuẩn trong đất. Một số nghiên cứu đáng chú ý của GS.TS Lê Văn Ngô bao gồm senoxepin sesquiterpene, một khung oxepin đầu tiên được phát hiện từ thiên nhiên; berkheyaradulene, một sesquiterpene với một bộ khung carbon đặc biệt; các hợp chất diệt côn trùng diabroticin axit A, từ một vi sinh vật và vignatic A, một cyclopeptide alkaloid có hoạt tính chống sâu bọ đầu tiên được phát hiện từ thực vật; hợp chất tự nhiên diệt cỏ dại cuoin Avà B, spiroalstatin…
Trở về Việt Nam trẻ truyền lửa nghiên cứu cho các nhà khoa học trẻ
Trở về Việt Nam, GS.TS Lê Văn Ngô làm phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu hợp chất tự nhiên có hoạt chất sinh học thuộc Trường đại học khoa học tự nhiên TP.HCM, Đại học quốc gia TP.HCM. Giám đốc trung tâm là GS.TS. Trần Linh Thước. "Mục tiêu của Trung tâm chúng tôi là nghiên cứu và phát triển thuốc diệt nấm, thuốc trừ sâu và các sản phẩm thuốc diệt cỏ nguồn gốc tự nhiên cho các ứng dụng nông nghiệp, các sản phẩm kháng nấm, kháng khuẩn và chống ung thư cho các ứng dụng dược phẩm và các hợp chất mới cho các sản phẩm thực phẩm chức năng", ông giải thích.
Trả lời một tờ báo nước ngoài hỏi ông vì sao không làm việc tại nước ngoài với điều kiện vật chất tốt hơn nhiều, GS.TS Lê Văn Ngô cho biết, ông rất vui khi được sử dụng kiến thức và kinh nghiệm tiếp nhận được từ các nền khoa học tiên tiến trên thế giới để giúp đào tạo thế hệ các nhà hóa học Việt Nam tiếp theo. Cuộc đời ngắn ngủi, cho cho rằng mình đã được may mắn khi đi du học, thu thập kinh nghiệm từ nước ngoài nên ông quyết định về hưu sớm, năm 2006, để về nước đóng góp sức mình. Trước khi trở về quê hương, GS.TS Lê Văn Ngô sống tại ở Basel, Thụy Sĩ, làm việc cho Công ty Syngenta (Anh).
Trước khi trở về Việt Nam, ông đã vận động các công ty tài trợ thiết bị và chi phí cho hoạt động nghiên cứu tại Việt Nam. Vấn đề ở chỗ là có nhiều nhà khoa học ở Thuỵ Sĩ và nhiều nước khác cũng muốn làm công việc này, sự cạnh tranh khá gay gắt. Tuy nhiên, với uy tín, quan hệ và lý lẽ thuyết phục, GS.TS Lê Văn Ngô đã dành được nhiều tài trợ cho Việt Nam, đặc biệt là Công ty Syngenta, đã quyết định cung cấp thiết bị nghiên cứu và phát triển cho Trung tâm nghiên cứu hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học của Việt Nam, đồng thời dành được nguồn tài trợ cho các nghiên cứu tại đây. Ông hy vọng, chất lượng đào tạo và nghiên cứu của nhà trường sẽ được cải thiện, với sự hỗ trợ của các công ty nước ngoài.
GS.TS Lê Văn Ngô nói: “Công việc không dễ dàng. Nhưng tôi đang sống như giấc mơ của mình, và tôi muốn truyền niềm đam mê và nhiệt tình nghiên cứu khoa học cho các nhà hóa học trẻ tuổi của Việt Nam".
