Gánh nặng thủy điện trên hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn
Không thể né tránh mặt trái của thủy điện. Nếu toàn bộ 58 dự án thủy điện trên hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn được thực hiện sẽ phải thu hồi 11.589 ha đất (đất rừng là 2.544 ha). Đến nay, trong số 6.462 ha thu hồi, riêng dự án Đắk Mi chiếm tới 768,1 ha rừng tự nhiên, Thủy điện A Vương chiếm 394 ha. Do đất tại các khu tái định cư thường không màu mỡ bằng đất sản xuất đã bị thu hồi, nên địa phương thường phải cấp tăng diện tích đất cho người dân. Theo báo cáo của huyện Đông Giang, Tây Giang (Thủy điện A Vương), Nam Trà My, Bắc Trà My ( Thủy diện Sông Tranh 2), khó khăn lớn nhất là thiếu đất sản xuất cho người dân. UBND tỉnh đã chỉ đạo Sở NN&PTNT phối hợp với các Sở, ngành, địa phương rà soát, thống kê để UBND tỉnh đề nghị TW điều chỉnh quy hoạch 3 loại rừng, giải quyết đất cho dân. Trên thực tế, việc mất rừng còn lớn hơn nhiều. Người Cơ Tu, Mơ Nông đều có tập quán 1 năm sản suất bỏ hoang 4 năm để đất tự phục hồi mới phát lại rẫy cũ. Như vậy, việc cấp đất rẫy mới chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu lương thực cho dân, áp lực lấn rừng lấn đất sản xuất là khó tránh khỏi. Trong 2 năm 2008 - 2009, tại dự án Thủy điện Đắk Mi 4 có 26 vụ lấn trên 9 ha rừng (7 vụ phải xử lý hình sự). Đó là chưa kể những tuyến đường mở mới thi công thủy điện, các khu vực tái định cư của dân, lòng hồ, ngay cả khu vực đang xây dựng nhà máy…đều tạo cơ hội cho lâm tặc tiếp cận với rừng tự nhiên, rừng đầu nguồn. Năm 2009, Hạt Kiểm Lâm Đông Giang đã phát hiện 9 vụ lâm tặc vận chuyển gỗ trái phép tại khu vực Thủy điện A Vương. Từ khi công trình Thủy điện Đắk Mi 4 khởi công đến nay, các vụ lâm tặc khai thác vận chuyển gỗ trái phép bị phát hiện tăng khoảng 140% so với trước. Nan giải việc vận hành hồ chứa. Hiện tại, trên địa bàn tỉnh Quảng Nam có 7 hồ chứa thủy điện đang hoạt động, 8 hồ chứa đang thi công và 18 hồ chứa chuẩn bị khởi công và có 8 hồ được phê duyệt quy trình vận hành hồ chứa. Theo quy định, việc phân cấp phê duyệt qui trình vận hành hồ chứa chặt chẽ, nhưng tại Quảng Nam ngay khi hồ Thủy điện A Vương là hồ đầu tiên tham gia điều tiết lũ tháng 11/2009, đã xảy ra tình trạng "xả nước cứu đập". Trước tình trạng này, UBND tỉnh đã yêu cầu Bộ Công Thương xem xét điều chỉnh quy trình vận hành nhằm tăng dung tích nước, tham gia giảm lũ; yêu cầu các chủ đầu tư dự án thủy điện có hồ chứa phải phối hợp với Trung tâm Khí tượng thủy văn xây dựng bổ sung các trạm đo đạc khí tượng, thủy văn trong lưu vực hồ và vùng hạ lưu để có cơ sở điều tiết lũ phù hợp; phối hợp với các ngành, các huyện xây dựng bản đồ ngập lụt, tháp báo lũ phục vụ công tác chỉ đạo, cảnh báo khi lũ xuất hiện. Cả lãnh đạo UBND tỉnh và doanh nghiệp đều nóng lòng muốn sớm có quy trình vận hành liên hồ. "Điều này cũng là vì lợi ích của chính các nhà máy thủy điện trên cùng lưu vực. Nhà máy Thủy điện A Vương sẵn sàng đăng ký đầu tư cơ sở hạ tầng làm đầu mối quản lý vận hành liên hồ trên địa bàn ". Ông Nguyễn Văn Lê, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần thủy điện A Vương cho biết.
