Gan tổng cục hậu cần của cơ thể

Gan nằm ở phía trên và bên phải ổ bụng, khi bác sĩ khám gan từ bên ngoài thường ấn vào vùng dưới bờ sườn phải, nếu gan to có thể sờ thấy bờ gan và gan. nếu bệnh nhân than đau ở vùng dưới sườn phải là thầy thuốc nghĩ ngay đến bệnh lý ở gan. Gan là một tạng đặc lớn nhất cơ thể, nặng khoảng 1.500 gam; chia làm hai thuỳ là thuỳ phải và thuỳ trái, mặt dưới gan có túi mật. Dịch mật tiết từ gan sẽ theo các ống dẫn mật đến dự trữ ở túi mật; khi ăn thức ăn có nhiều dầu mỡ, túi mật sẽ co bóp để tống mật xuống ruột non giúp tiêu hoá và hấp thu chất bé; nếu không có mật, khoảng 40% chất béo không được hấp thụ và như vậy sẽ không hấp thụ được các vitamin tan trong chất béo như vitamin A, D, E, K.

Gan đảm nhiệm rất nhiều nhiệm vụ khác nhau, ngoài việc giúp tiêu hoá đã nêu trên, gan còn cung ứng các chất cần thiết và thải loại các chất độc trong cơ thể.

Như một nhà máy, gan chuyển hoá tất cả các chất đưa vào cơ thể dù bằng con đường nào (qua miệng, hấp thu qua da, qua hít thở) và cả những chất do chính cơ thể tiết ra.

Carbohydratcó trong cơm, bánh mì, mì, nui… khi ăn vào sẽ được các men tiêu hoá ở dạ dày và ruột biến thành chất đường đơn để dễ dàng ngấm vào trong máu và đến gan. Tế bào gan biến các đường đơn này thành một dạng dự trữ gọi là glycogen. Lúc này gan đóng vai trò nhà kho chứa glycogen, khi hoạt động thể lực kéo dài, lượng đường trong máu bắt đầu cạn kiệt, gan sẽ chuyển glycogen trở thành glucose để đưa vào máu, nhờ vậy mà lượng đường trong máu không bị xuống quá thấp gây hạ đường huyết.

Chất proteincó trong thịt cá, khi ăn vào sẽ được men tiêu hoá cắt đứt chúng thành những phần tử nhỏ hơn, gọi là axit amin, cũng được hấp thu vào máu và đưa đến gan. Từ những axit amin này, gan đóng vai trò nhà máy tổng hợp chúng thành những protein chức năng, cần thiết cho cơ thể.

- Chất albumincó hai nhiệm vụ: thứ nhất là giúp tạo ra áp lực keo của huyết tương. Áp lực keo làm cho nước được giữ lại trong lòng mạch máu, không thoát ra gây phù; thứ hai là “chuyên chở” bilirubin gián tiếp đến gan, “nhà máy” gan sẽ cho chúng kết hợp với axit glucuronic để trở thành bilirubin trực tiếp, rồi loại ra khỏi cơ thể. Khi gan bị suy, không tạo ra được albumin thì cơ thể bị phù, báng bụng và khó thải trừ bilirubin gây độc cho hệ thần kinh. - Các chất prothrombin, fibrinogen và các yếu tố đông máu số V, VII, IX, Xgiúp tạo cục máu đông ở các vết thương đứt mạch máu, giúp cầm máu. Nếu gan suy, không sản xuất đủ các chất này thì cơ thể dễ bị chảy máu khi tiêm chích hay làm cho vết thương dù rất nhỏ cũng chảy máu lâu có thể gây tử vong do mất máu. - Cholesterol. Đối với người lớn tuổi, béo phì, dư thừa cholesterol được xem là một nguy cơ gây xơ mỡ động mạch, dẫn đến các biến chứng tim mạch nguy hiểm: hẹp mạch vành, đột quỵ và tạo ra sỏi mật. Nhưng cholesterol là chất cần thiết cho sự phát triển của trẻ em, vì là thành phần chủ yếu của màng tất cả tế bào trong cơ thể, cholesterol cũng là nguyên liệu để tạo ra các nội tiết tố giới tính và một số vitamin. Gan có vai trò duy trì lượng cholesterol ở mức độ thích hợp: nếu thiếu, gan sẽ tổng hợp cholesterol nội sinh. - Các loạn enzymcũng được gan sản xuất để làm chất xúc tác cho hàng ngàn phản ứng hoá học xảy ra trong cơ thể. Gan còn là nhà kho dự trữ các vitamin A, D, B12… lượng dự trữ vitamin A có thể đủ cho cơ thể trong một năm. Ngoài nhiệm vụ là nhà máy sản xuất, gan cũng chống “ô nhiễm môi trường” cho cơ thể bằng cách thải loại các chất độc có trong máu: amoniac là một chất có trong quá trình thoái biến chất protein; amoniac trong máu tăng sẽ gây độc cho hệ thần kinh, từ mất ngủ, thay đổi tính tình cho đến lú lẫn rồi hôn mê. Gan sẽ khử độc chất này bằng cách biến nó thành urê để thải ra ngoài qua nước tiểu. Các hoá chất, thuốc men, rượu; dù vào cơ thể bằng đường nào cũng đều theo máu đến gan, gan sẽ biến chúng thành chất khác rồi loại ra ngoài. Vì gan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng và phức tạp trong cơ thể, liên quan đến nhiều cơ quan khác, nên khi bị bệnh, gan sẽ ảnh hưởng đến cơ quan khác và cả sự sống.