Đôi nét về nữ phục người Lự

Một trong những thành tựu văn hoá truyền thống của người Lự là bộ nữ phục truyền thống - phản ánh đậm nét thị hiếu thẩm mỹ tộc người. Đó là nghệ thuật tạo hình trên trang phục, sự bố trí các màu sắc, các biểu tượng hoa văn trên nền vải. Một bộ trang phục của phụ nữ Lự gồm có: khăn trùm đầu ( khạt hụa), áo ( sửa), dây lưng ( sả eo), váy ( sỉn), đồ trang sức (vòng cổ, vòng tay, khuyên tai…).

Khăn trùm đầu ( khạt hụa): là loại khăn dệt bằng sợi bông, nhuộm chàm. Khăn dài 3 sải, rộng nửa gang tay. Khi đội, khăn cuốn hơi nghiêng về bên trái để lộ mặt trước với những đường gấp viền thêu hoa văn bổ dọc. Khăn được người phụ nữ Lự đội cả ngày thường cũng như trong ngày vui và ngày lễ.

Áo ( sửa): được may từ vải bông nhuộm chàm. Áo ngắn, dài tay, cổ thấp, xẻ ngực, nửa vạt áo bên ngực trái lẹm xuống, nửa vạt nọ đặt lên nửa vạt kia. Áo cài khuy ở bên trái, khuy có hình chữ nhật (3,5 x 4,5cm). Nẹp cổ, nẹp áo, nẹp cổ tay được ghép điểm những viền vải màu sặc sỡ. Bên cạnh những đường ghép vải trang trí thên thân áo là một hệ thống những đồng bạc tròn dày đặc. Trước ánh sáng, những đồng bạc ánh lên vẻ lung linh rất đẹp.

Dây lưng (sả eo):làm bằng một miếng vải bông trắng, có kích thước 1,68 x 0,65m. Ở chính giữa và 2 đầu của dây lưng là những đường hoa văn trang trí hình chấm, hình trám với bố cục nhỏ, gọn.

Váy (sỉn):có hình ống, khi mặc, váy được buộc túm cạp cho ôm sát với thân. Váy được thêu, dệt, ghép nối thành 2 phần trang trí phân theo chiều ngang dễ gây cảm giác như váy có 2 tầng ghép lại.

Nửa trên là phần hoa văn chủ đạo của chiếc váy bởi một hệ thống những hoa văn hình trám phong phú, rực rỡ và dày đặc. Có hoa văn hình trám nhỏ nên giống như hình chấm, có hoa văn hình trám vừa, hình trám to, hình trám đơn, hình trám kép, hoa văn hình trám lồng… Tất cả những đường nét hoa văn đó được tạo nên từ công đoạn dệt đã cho ra một loại hình sản phẩm độc đáo.

Nửa dưới của chiếc váy phần lớn là nền đen chàm, có tác dụng làm tôn thêm vẻ đẹp rực rỡ của phần trên. Ở chính giữa mặt trước là một mảng hoa văn chia làm nhiều phần theo chiều dọc được tạo bởi phương pháp ghép vải màu. Tổng chiều ngang của khối hoa văn này khoảng 30-40cm.

Dưới gấu là những đường trang trí hoa văn ghép vỉa tạo nên sự đối xứng, hài hoà cho chiếc váy.

Bộ đồ trang sức bằng bạc của người nữ Lự bao gồm vòng cổ, vòng tay, khuyên tai với những hoa văn mộc mạc thể hiện hình đầu thú, chim muông, hoa lá cách điệu. Hệ thống những đồng bạc đính trên thân áo cũng có thể tính vào số này.

Có thể nói, trang phục của phụ nữ Lự rất giàu tính thẩm mỹ, trên hết là nghệ thuật sử dụng màu sắc, nghệ thuật trang trí các mô típ hoa văn rực rỡ. Màu nền cơ bản của bộ nữ phục là màu chàm đen. Nổi bật trên nền màu ấy là các gam màu mạnh, đối chọi, tương phản nhau, tạo nên một “ dàn đồng ca” sắc màu rộn rã, quyến rũ.

Nhằm tôn vẻ đẹp của người phụ nữ, khoe vẻ rực rỡ của trang phục, một hệ thống các gam màu sáng chói như màu đỏ lửa, hồng, vàng tươi, trắng tuyết… các đồng bạc, các mảng hoa văn và các miếng vải ghép nhiều màu trang trí trên áo và thân váy… đã lấn át, phá vỡ màu nền chàm đen của trang phục. Và trên nền chàm đen ấy, các màu sắc kia lại càng nổi bật hơn, lộng lẫy hơn.

Nghệ thuật sử dụng màu sắc của người phụ nữ Lự không chỉ thể hiện ở tổng thể bộ trang phục mà còn khá tinh tế trong từng chi tiết. Phần hoa văn chủ đạo trên thân váy là một thí dụ. Ở đó, nổi bật là những hoa văn hình trám với vô số các hình khác nhau: đi kèm với nó là rất nhiều màu sắc tựa như một rừng hoa vào mùa xuân đang khoe sắc và mỗi một “ bông hoa” lại như đang toát lên một vẻ đẹp rực rỡ. Nhờ đó mà cả mảng màu trở nên lung linh, hoàn mỹ hơn. Phần dưới của thân váy, trang trí hoa văn chỉ tập trung ở giữa nhưng cả mảng màu ấy lại nổi bật trên nền chàm đen cho thấy sự tài tình cũng như óc sáng tạo tinh vi của người Lự. Chưa hết, ngay ở nẹp cổ tay, gấu váy cũng thấp thoáng những đường hoa văn màu đỏ, trắng, màu vàng… ở những vị trí kín đáo, những sắc màu sáng vẫn loé lên lung linh rất đẹp.

Trang phục thể hiện trình độ dệt may và nhu cầu thẩm mỹ, đồng thời bộc lộ bản sắc văn hoá độc đáo của mỗi dân tộc. Bộ trang phục phụ nữ của người Lự đã góp một tiếng nói về nét đẹp truyền thống trong văn hoá mặc của 54 dân tộc Việt Nam .