Đẩy nhanh việc nội luật hoá các công ước quốc tế để hội nhập
Tuy nhiên hệ thống pháp luật nước ta nói chung, pháp luật trong hội nhập kinh tế nói riêng, vẫn chưa đồng bộ, thiếu thống nhất, tính khả thi thấp, chậm đi vào cuộc sống. Trong khi đó thì pháp luật trong lĩnh vực hội nhập kinh tế lại chậm được bổ sung, sửa đổi, có thể nói là quá lạc hậu, khập khiễng và có độ vênh quá nhiều so với các công ước quốc tế, các quy chế của các tổ chức kinh tế quốc tế...
Trong Nghị quyết của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống thống pháp luật Việt Nam đến năm 2020 đã nhấn mạnh xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch... trong đó có chú ý đến hội nhập quốc tế. Trong quan điểm chỉ đạo, Bộ Chính trị đã nhấn mạnh “Phát huy cao độ nội lực, tích cực, chủ động hội nhập quốc tế, thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế trên cơ sở giữ vững độc lập, chủ quyền, an ninh quốc gia và định hướng XHCN”.
Hội nhập kinh tế quốc tế và kinh tế đối ngoại của nước ta trong những năm qua đã có những bước tiến mới rất quan trọng, quan hệ kinh tế giữa nước ta với các nước và các tổ chức quốc tế ngày càng được mở rộng; Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) được cam kết và thực hiện. Từ 1/1/2006 này có đến 95% mặt hàng nhập khẩu của các nước ASEAN vào nước ta giảm thuế chỉ còn từ 1 đến 5%. Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ được thực hiện có kết quả, Hoa Kỳ là nước nhập khẩu hàng hoá Việt Nam lớn nhất; Quá trình đàm phán gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO) và thực hiện các hiệp định hợp tác đa phương và song phương với nhiều nước đã góp phần tạo ra một bước phát triển quan trọng về kinh tế đối ngoại, nhất là xuất khẩu.
Xuất khẩu tăng nhanh, năm 2005 đạt 32 tỷ USD cao nhất từ trước đến nay, thị trường xuất khẩu được mở rộng trên 100 nước, nhất là Hoa Kỳ. Vốn đầu tư nước ngoài tăng khá, cả vốn ODA và vốn FDI. Vừa qua câu lạc bộ các nhà tài trợ họp ở Hà Nội đã công khai tiền tài trợ cho Việt Nam trong năm 2006 là 3,7 tỷ USD cao nhất từ trước đến nay. Các doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu có một số dự án đầu tư ra nước ngoài.
Nước ta đã ban hành Luật về “tham gia và ký kết các Điều ước quốc tế”. Cho đến nay đã tham gia ký kết hoặc gia nhập là thành viên của gần 60 Điều ước quốc tế. Vị trí vai trò của Việt Nam trên các diễn đàn quốc tế, hội nghị hội thảo quốc tế ngày càng có tiếng nói quan trọng, góp phần cho hoà bình, hữu nghị, hợp tác quốc tế, qua đó vị thế và uy tín của Việt Nam ngày càng được mở rộng và nâng cao trên trường quốc tế.
Trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến 2010 nước ta phải phấn đấu trở thành một nước thoát khỏi tình trạng kém phát triển và đến năm 2020 trở thành một nước công nghiệp hoá hiện đại hoá.
Xây dựng và hoàn thiện pháp luật để hội nhập quốc tế trong chiến lược chung xây dựng hệ thống pháp luật nước ta đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 có ý nghĩa rất quan trọng.
1. Tiếp tục ký kết, gia nhập các điều ước quốc tế trong các lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư, tín dụng quốc tế, sở hữu trí tuệ, thuế quan, bảo vệ môi trường... Có thể nói các lĩnh vực hội nhập quốc tế nêu trên là những vấn đề rất quan trọng không thể thiếu đối với một nước khi hội nhập quốc tế, nhất là đối với nước ta xuất phát từ vị trí, vai trò của mình và muốn tích cực, chủ động hội nhập quốc tế, với chủ trương đa phương hoá, đa dạng hoá, muốn làm bạn và đối tác tin cậy với tất cả các nước. Việc tiếp tục ký kết gia nhập các điều ước quốc tế trong các lĩnh vực nêu trên đòi hỏi phải chuẩn bị các điều kiện bên trong và bên ngoài (chủ quan và khách quan). Việc chuẩn bị các điều kiện bên trong (nội tại) ở nước ta có vai trò quyết định. Vì vậy, việc cần phải làm ngay, làm khẩn trương và tích cực là đẩy mạnh rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật để phù hợp với thông lệ quốc tế và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc sẽ là thành viên. Trước hết cần xây dựng các văn bản pháp luật bảo vệ nền kinh tế độc lập tự chủ của nước ta trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, khẩn trương rà xoát, hoàn thiện pháp luật theo yêu cầu gia nhập WTO; thực hiện các cam kết với ASEAN, tham gia đầy đủ vào AFTA năm 2006, tiến tới cộng đồng kinh tế châu Á vào năm 2020. Trong Hiến pháp và trong tất cả các văn bản luật nước ta đều có quy định khi ký kết hoặc gia nhập các điều ước quốc tế có quy định khác với pháp luật Việt Nam thì thực hiện theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc gia nhập là thành viên.
Đây là công việc rất quan trọng và có khối lượng rất to lớn, đòi hỏi phải rất khẩn trương tập trung nội lực và trí tuệ vì từ trước tới nay ta làm còn ít hay có thể nói là quá ít và nhất là khi xây dựng pháp luật trong nước, ta chưa chú ý hoặc chú ý chưa đầy đủ đến yêu cầu hội nhập quốc tế. Cho nên khoảng cách và độ vênh giữa pháp luật nước ta với các điều ước quốc tế là khá rộng và khá nhiều. Mặt khác cũng cần phải nói rằng, nước ta cũng còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong vấn đề này, cộng thêm tư duy chưa được đổi mới và có cả những tư tưởng bảo thủ. Một ví dụ rất điển hình là việc đàm phán để gia nhập WTO đã được đặt ra từ mấy năm nay và triển vọng tưởng như là cuối 2005 nước ta gia nhập WTO, nhưng cho đến giữa năm 2005 Chính phủ mới ra Nghị quyết gấp rút và đề nghị Uỷ ban thường vụ Quốc hội điều chỉnh chương trình xây dựng các văn bản pháp luật để gia nhập WTO.
2. Hoàn thiện pháp luật về giải quyết các tranh chấp quốc tế về trọng tài hoà giải phù hợp với tập quán thương mại quốc tế. Tham gia các điều ước quốc tế đa phương về tương trợ tư pháp, nhất là các điều ước quốc tế liên quan tới việc công nhận và cho thi hành các bản án, quyết định của toà án, quyết định của trọng tài thương mại. Trong thương mại quốc tế, có rất nhiều tập quán thương mại quốc tế, có quy chuẩn mãu (UN-SI-TƠ-RAN) của trung tâm trọng tài quốc tế mà Việt Nam nhất định phải tham gia và thực hiện. Trong giải quyết tranh chấp kinh tế quốc tế, điều ước công nhận và cho thi hành các bản án, quyết định của toà án, quyết định của trọng tài thương mại nước ngoài tại Việt Nam cũng cần nhanh chóng được hoàn thiện. Nước ta đã gia nhập công ước này, nhưng trong đó có nhiều điểm ta bảo lưu nhưng không còn phù hợp với tình hình hiện nay cần phải được sửa đổi bổ sung kịp thời, không thể có những độ vênh lớn mà nhiều nước không tán thành như nếu luật pháp một nước thành viên khác với pháp luật nước ta thì phải giải thích theo luật pháp nước ta. Luật thương mại các nước có nhiều điểm khác với pháp luật thương mại nước ta, nhưng ta chỉ thừa nhận những gì theo quy định của luật thương mại Việt Nam.
3. Trong hội nhập quốc tế, nhất là trong tình hình hiện nay cần phải khẩn trương gia nhập hoặc ký kết các công ước quốc tế về chống khủng bố quốc tế, chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, chống rửa tiền, chống tham nhũng, các hiệp định tương trợ tư pháp. Chính đây là lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp và nguy hại nhất tới hội nhập quốc tế mà quốc gia nào cũng phải quan tâm hàng đầu. Sớm ban hành Luật dẫn độ tội phạm và dẫn giải người bị kết án phạt tù. Đây là lĩnh vực khi hội nhập quốc tế, thì mỗi thành viên trong cộng đồng quốc tế phải góp phần tích cực vào những điều ước quốc tế này.
Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về hội nhập quốc tế trong 3 lĩnh vực nêu trên đặt ra nhiều vấn đề quan trọng từ đổi mới nhận thức, tư duy; đổi mới cơ bản quy trình, thủ tục xây dựng pháp luật; nâng cao trình độ, năng lực làm luật; tăng cường vai trò của các cơ quan, tổ chức nghiên cứu chuyên ngành, chuyên gia pháp luật... Nhưng một vấn đề đặc biệt quan trọng là phải “Chú trọng việc nối luật hoá những công ước quốc tế mà nhà nước ta là thành viên” hoặc nước ta sẽ ký kết hoặc gia nhập trong thời gian tới.
Nguồn: Pháp lý, số 1-2/2006, tr 8
