Cuộc di dân vĩ đại nhất lòai người

Gen là chìa khoá của mọi bí mật

Cho đến ngày hôm nay, nhiều nhà khoa học vẫn chưa có câu trả lời cho câu hỏi ai là con người hiện đại đầu tiên ở châu Phi và điều gì đã thúc đẩy lớp hậu duệ của họ phải rời bỏ lục địa quê hương khoảng 50.000 năm trước để mở mang bờ cõi Á - Âu. Thời điểm nào và làm thế nào mà con người đầu tiên có thể đặt chân lên châu Mỹ?

Mã gen người, hay bộ di truyền, cho biết chính xác đến 99,9% nguồn gốc con người trên thế giới, phần trăm còn lại chỉ là nhiệm vụ của DNA về những điểm khác biệt của từng cá nhân như màu mắt hay nguyên nhân bệnh tật… cũng như một số không thể hiện rõ chức năng của nó. Bằng việc so sánh các dấu hiệu ở nhiều dân tộc khác nhau, các nhà khoa học có thể tìm hiểu được mối tương quan với tổ tiên của họ. Ở hầu hết các bộ di truyền, những thay đổi nhanh chóng này bị che phủ bởi sự thay đổi gen diễn ra mỗi lần ở DNA của người mẹ và người cha trong quá trình hình thành nên các thế hệ tiếp theo. Một cái được gọi là ty lạp thể DNA (mtDNA) được chuyển một cách nguyên vẹn từ mẹ sang con, hầu hết nhiễm sắc thể Y, nhiễm sắc thể nam tính, lại truyền từ cha sang con.

Những đột biến lâu dài trong mtDNA và (nam giới) nhiễm sắc thể Y của bạn chỉ là hai sợi chỉ liên kết trong một tấm thảm khổng lồ của người đóng góp cho bộ di truyền của chúng ta. Tuy nhiên, khi so sánh mtDNA và nhiễm sắc thể Y của những người từ các dân tộc khác nhau, các nhà di truyền học có thể biết được chắc chắn rằng những nhóm người đó rẽ theo những hướng khác nhau khi nào và ở đâu trong cuộc di dân lớn của họ trên khắp hành tinh này.

Khám phá nhiễm sắc thể của Adam và Eva

Vào giữa thập niên 80, cố giáo sư Allan Wilson và các đồng nghiệp tại Đại học California (Mỹ) đã sử dụng mtDNA để xác định nguồn gốc tổ tiên loài người. Họ đã so sánh mtDNA từ nhiều phụ nữ khắp nơi trên thế giới và phát hiện ra rằng những phụ nữ thuộc dòng dõi châu Phi có sự đa dạng gấp hai lần những thế hệ trước của họ. Từ đây, những đột biến rõ rệt này dường như xảy ra ở một mức độ ổn định và con người hiện đại có lẽ đã từng sống tại châu Phi lâu gấp hai lần những người ở nhiều nơi khác. Các nhà khoa học ngày nay tính toán được rằng loài người hiện hữu có liên quan đến một người phụ nữ độc lập đã sống gần 150.000 năm trước ở châu Phi, đây được xem là một "ty lạp thể của Eva". Người phụ nữ này không phải là duy nhất vào thời bấy giờ, tuy nhiên nếu các nhà di truyền học tính toán đúng, tất cả loài người chúng ta ngày nay đều có liên quan đến Eva thông qua một chuỗi các bà mẹ!

Ty lạp thể Eva mau chóng được "nhiễm sắc thể Y của Adam" kết hợp, người cha chung của tất cả chúng ta, cũng bắt nguồn từ châu Phi. Các cuộc nghiên cứu kỹ càng DNA sau này cũng đã khẳng định được một điều chắc chắn rằng: nguồn gốc của loài người trên trái đất hiện nay đều có tổ tiên từ những nhóm người săn bắt - hái lượm ở châu Phi.

Cuộc di dân vĩ đại nhất lịch sử loài người

Những người khác sinh sống tại các vùng đảo Andaman ngoài khơi Myanmar mang trong mình những dấu hiệu gen di truyền tương đồng cổ nhất. Trải dài suốt quá trình di cư, họ đã tạo ra các tộc người mới.

Tại châu Á, các nhà khoa học đã khám phá được những bằng chứng chứng tỏ những người di cư đầu tiên đã xuất hiện tại đây. Tại thung lũng Nile, dọc bán đảo Sinai và nằm về hướng bắc Levant, họ đã sử dụng các dụng cụ đánh bắt dưới nước thô sơ. Các bằng chứng di truyền tại châu Á cho thấy những người di cư đã có sự chia tách ra nhiều ngả khác nhau. Một nhóm định cư trong một thời gian ngắn tại Trung Đông, trong khi nhóm khác lại đi dọc bờ biển khắp bán đảo Arập, Ấn Độ và xa hơn nữa. Mỗi một thế hệ tiếp theo lại di chuyển đến một số nơi xa hơn thế hệ ông cha đã định cư.

Trải qua hàng nghìn năm, những bước chuyển chậm chạp của con người rồi cũng đưa họ đến với miền nam nước Úc. Tại đây các nhà khảo cổ đã tìm thấy xác một người đàn ông được chôn cất tại một địa điểm gọi là hồ Mungo, có niên đại khoảng 45.000 năm trước. Những dụng cụ tạo tác hoá thạch bên dưới ngôi mộ có thể có niên đại lên đến 50.000 năm - bằng chứng sớm nhất về con người hiện đại từ châu Phi di cư đến đây. Một số nhóm người bản xứ trên vùng đảo Andaman Islands gần Myanmar, ở Malaysia và Papua New Guinea cũng như ở hầu hết vùng Aborigines của Úc đều có những dấu hiệu di truyền ty lạp thể từ những người di cư đầu tiên.

Con người hiện nay tại châu Á và châu Âu đều có rất nhiều điểm khác biệt nhưng lại có chung di truyền mtDNA và nhiễm sắc thể Y, cho thấy họ có cùng nguồn gốc với một số người nào đấy.

Bàn chân đầu tiên ở châu Mỹ

Người đàn ông thuộc bộ tộc Onge

Các mẫu DNA của những người châu Mỹ bản xứ còn sống có thể giúp giải quyết một số nghi vấn này. Hầu hết những người này đều mang nhiều dấu hiệu DNA giống với người châu Á. Jody Hey, nhà di truyền học tại Đại học Rutgerscho biết: "Chính gen di truyền của người da đỏ ngày nay đã nói lên mối quan hệ với tổ tiên của họ từ xa xưa".

(1) Cái nôi châu Phi

Hầu hết các nhà cổ dân tộc học và di truyền học đều đồng ý rằng người hiện đại đã hiện diện và phát triển khoảng 200.000 năm trước tại châu Phi. Những hoá thạch của người hiện đại đầu tiên được tìm thấy tại Omo Kibish, Ethiopia. Các khu di chỉ tại Israel cũng chứa đựng nhiều bằng chứng về người hiện đại bên ngoài châu Phi, nhưng nhóm người này đã không di chuyển xa hơn và đã chết khoảng 90.000 năm trước.

(2) Bên ngoài lục địa đen

Dữ liệu gen cho thấy một nhóm nhỏ người hiện đại đã rời châu Phi khoảng 70.000 đến 50.000 năm trước và đã thay thế các chủng người khác như người Neandertals (đã tuyệt chủng). Tất cả người không phải gốc châu Phi đều là hậu duệ của những di dân đã vượt qua Biển Đỏ hoặc miền nam của khu vực này.

(3) Người Úc đầu tiên

Khám phá tại hai khu di chỉ cổ - các đồ tạo tác từ Malakunanja và hoá thạch từ hồ Mungo - xác định con người hiện đại đã di chuyển dọc theo các miền duyên hải miền nam châu Á và đến Úc khoảng gần 50.000 năm trước. Hậu duệ của họ, tộc người Aborigines của Úc vẫn còn sống trên các hòn đảo của lục địa này cho đến tận hôm nay.

(4) Người châu Âu đầu tiên

Nhiều nhà cổ dân tộc học từ lâu luôn nghĩ rằng những người định cư tại châu Âu đều theo các con đường từ Bắc Phi qua Levant. Tuy nhiên các dữ liệu di truyền cho thấy mẫu DNA của người Á - Âu phương Tây ngày nay lại thuộc người da đỏ. Điều đó có khả năng cho thấy một cuộc di cư trong lục địa từ châu Á đến châu Âu khoảng 40.000 hay 30.000 năm trước.

(5) Dân cư châu Á

Khoảng 40.000 năm trước, con người đã vượt qua Trung Á và đến phía bắc dãy núi Himalaya. Cũng vào thời điểm này, họ đã di chuyển khắp vùng Đông Nam Á và Trung Quốc, đặt chân lên đất Nhật Bản và Siberia. Các bằng chứng di truyền khẳng định con người tại Bắc Á thực sự có di cư đến khu vực châu Mỹ.

(6) Ở Tân thế giới

Thời điểm người đầu tiên thực sự có mặt tại châu Mỹ vẫn là một bài toán chưa có lời giải mặc dù đã có nhiều nghiên cứu được công bố. Những bằng chứng gen thu được cho thấy thời điểm này khoảng 20.000 - 15.000 năm trước, khi mà mực nước biển xuống thấp và đất liền đã nối Siberiavà Alaska lại với nhau. Các tảng băng có lẽ đã bao phủ một vùng rộng lớn bên trong Bắc Mỹ buộc những người mới đến phải di cư xuống vùng duyên hải phía tây.

Nguồn: National Geographic,sgtt.com.vn21/03/2006