Cộng hoà Hungary: Đổi mới KH&CN đồng nghĩa với tăng cường sức cạnh tranh

Bài trả lời phỏng vấn Tạp chí kinh tế “Uzleti Het” của ngài Boda Miklos - Tổng cục trưởng Tổng cục KH&CN Hungary về những vấn đề liên quan đến hoạt động nghiên cứu và triển khai (R&D) và vai trò của KH&CN trong sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp, của nền kinh tế Hungary, mối quan hệ giữa khối nghiên cứu với khối công nghiệp... cũng là những vấn đề chung giành được sự quan tâm sâu sắc của nhiều quốc gia. Tạp chí xin giới thiệu bài phỏng vấn này và hy vọng qua đó, chúng ta có thể rút ra cho mình những bài học bổ ích.

Xin ngài cho biết Tổng cục KH&CN có thể giúp được gì cho các doanh nghiệp và nền kinh tế đất nước nói chung?

Nhiệm vụ chính của Tổng cục KH&CN là giúp cải thiện được khả năng cạnh tranh của các sản phẩm Hungary trên thị trường. Điều này không thể thực hiện được nếu không tăng cường sự đổi mới, đặc biệt là về KH&CN. Khả năng cạnh tranh cũng là chủ đề được quan tâm không chỉ riêng của nước chúng ta mà của cả khối EU. Theo thoả thuận Lisbon, các nguyên thủ quốc gia của các nước thành viên khối EU đã nhất trí thông qua nghị quyết dành ít nhất 3% GDP cho R&D, trong đó 1/3 lấy từ nguồn ngân sách nhà nước, 2/3 là của các doanh nghiệp. Hiện nay, trung bình EU dành khoảng 2% GDP cho R&D, riêng các nước Bắc Âu dành hơn 3%. Hungary hiện tại chỉ chi ~1% GDP cho R&D.

Nhiệm vụ của Tổng cục là giúp cho các doanh nghiệp tăng cường sự đổi mới, trong đó có hoạt động đầu tư cho R&D. Hiện Quỹ đổi mới KH&CN đã được thành lập để thực hiện việc này.

Quỹ được thiết lập từ nguồn nào?

Quỹ do các doanh nghiệp đóng góp một phần (họ phải trích nộp 0,25% doanh số tịnh thu được khi bán hàng), phần còn lại là tiền từ nguồn ngân sách nhà nước.

Có phải các doanh nghiệp tư nhân còn đầu tư ít cho vấn đề đổi mới bởi lẽ các doanh nghiệp của ta có quy mô nhỏ và còn thiếu vốn?

Theo tôi, để tồn tại được, nhất định các doanh nghiệp vừa và nhỏ phải có đầu tư cho R&D. Số liệu công bố trong giai đoạn 2001-2003 của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Thụy Điển cho thấy, những doanh nghiệp không đầu tư cho R&D thì mức độ tăng trưởng ngang bằng với mức tăng GDP của Thụy Điển (khoảng 1-2%/năm), trong khi những doanh nghiệp có đầu tư cho R&D có mức tăng trưởng lên đến 28-38%.

Những doanh nghiệp của nước ta có thực sự biết đến số liệu này không?

Họ không thực sự hiểu rõ. Chúng ta đầu tư cho R&D còn ít và cũng không thực sự biết việc đầu tư có hiệu quả không, hay hiệu quả đến mức nào. Tóm lại, vấn đề hiệu quả của đầu tư cho R&D còn chưa được quan tâm. Đây là điểm yếu của nền KH&CN Hungary, các kết quả nghiên cứu chưa được sử dụng, doanh nghiệp chưa kinh doanh dựa trên kết quả nghiên cứu, nghiên cứu chưa hướng đến sản phẩm cuối cùng, chưa có nhiều doanh nghiệp spin-off. Chúng ta cần có sự thay đổi về quan điểm. Vấn đề lớn nhất của chúng ta không phải là dành bao nhiêu tiền cho R&D mà là phải biết sử dụng nó thật tốt. Cũng cần cảnh báo cho các doanh nghiệp rằng phát triển là vấn đề riêng của chính họ.

Tổng cục KH&CN đã tham gia như thế nào vào việc quyết định chiến lược phát triển KH&CN?

Cùng với các bộ, ngành khác, chúng tôi đã soạn thảo định hướng chiến lược về phát triển KH&CN, về đổi mới. Vấn đề quan trọng nhất của các chiến lược này chính là sử dụng các kết quả nghiên cứu để tăng khả năng cạnh tranh của các dịch vụ, sản phẩm trên thị trường phục vụ cho đổi mới và phát triển kinh tế. Khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp, của cả nền kinh tế Hungary sẽ dần được đảm bảo bằng hoạt động R&D của các doanh nghiệp. Đến năm 2013, đầu tư cho R&D phải vượt 2% GDP, trong đó kinh phí từ nguồn chi của khối doanh nghiệp ít nhất cũng phải chiếm khoảng 2/3, còn lại là của Nhà nước. Bên cạnh đó, phải xác định và tăng cường sức mạnh cho một số ngành kinh tế mũi nhọn. Cần xác định rõ Hungary có khả năng làm gì và cần những điều kiện gì để thực hiện điều đó. Chúng ta cũng phải cảnh báo cho các doanh nghiệp để họ phải suy nghĩ một cách dài hơi hơn, nếu họ không quan tâm đến R&D và đổi mới thì bất kể hoạt động ở ngành nghề, lĩnh vực nào, họ đều sẽ bị phá sản. Họ phải biết 5 năm sau cần làm gì, phải hiểu thấu đáo muốn đạt mục tiêu như vậy cần huy động những gì để tăng thêm sức cạnh tranh cho mình, và dĩ nhiên chỉ có các doanh nghiệp mới tự trả lời được những câu hỏi như vậy.

Ngài cho biết đâu là kết quả nổi bật nhất mà Tổng cục KH&CN đã đạt được kể từ khi được thành lập vào năm 2002?

Chúng tôi đã thành lập 12 Trung tâm tri thức vùng trong cả nước với đầu mối là các trường đại học. Mục tiêu của chúng tôi là tạo ra một sân sau về đổi mới, về kinh doanh cho các trường đại học, các đơn vị nghiên cứu và các doanh nghiệp. Hiện tại, mối quan hệ giữa khối nghiên cứu với khối công nghiệp ở nước ta còn lỏng lẻo. Chúng tôi muốn thay đổi tình trạng này.

Một kết quả quan trọng khác là chúng tôi bắt đầu quá trình hướng đến các mục tiêu tập trung. Có nghĩa là sẽ phá bỏ việc “chia tiền” manh mún. Hiện nay, cả nước Hungary có 28.000 người làm công tác nghiên cứu và đang tiến hành tới 20.000 đề tài nghiên cứu, đây là điều không hợp lý và dẫn đến không thể thực hiện được tốt. Thông thường, 1 đề tài nghiên cứu cần có hơn 10 nhà khoa học tham gia, chính vì thế chúng ta cần phải phá bỏ sự phân tán.

Một kết quả nữa là chúng tôi thực hiện chương trình giúp đỡ các doanh nghiệp đổi mới, trong trường hợp họ có ý tưởng, muốn làm ra sản phẩm song lại không có đủ tiền đầu tư.