Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Chủ nhật, 06/02/2011 18:56 (GMT+7)

Con trai nhà thơ thành nhà toán học tầm cỡ

Tôi biết Vũ Hà Văn từ khi Văn còn là học sinh chuyên toán Trường PTTH Chu Văn An, Hà Nội. Từ Hà Nội, chàng trai dân chuyên toán này đã đi một bước thật dài trên con đường nghiên cứu toán học để trở thành một nhà toán học tầm cỡ thế giới như Ngô Bảo Châu, Đàm Thanh Sơn.

Giữ trọn đời quốc tịch Việt Nam

Năm 2009, Vũ Hà Văn được Nhà nước Việt Nam công nhận là giáo sư kiêm chức của Viện Toán học, khi anh 39 tuổi. Ngô Bảo Châu và Vũ Hà Văn là hai giáo sư trẻ nhất Việt Nam .

Trong ba năm 2007-2010, khi Ngô Bảo Châu từ Đại học Paris 11 chuyển sang làm việc tại Viện Nghiên cứu cao cấp Princeton, Châu, Văn và Đàm Thanh Sơn (đến từ Đại học Washington, Seattle) trở thành ba người bạn thân. Cả ba anh đều sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, đều là dân chuyên toán cũ và đều có chung ý nguyện gắn bó với quê hương.

“Việc giữ hộ chiếu phổ thông Việt Nam quả thật gây cho tôi một số phiền hà! – Vũ Hà Văn kể - Mỗi lần về thăm nhà, khi trở lại Mỹ, tôi phải làm lại visa tại Đại sứ quán Mỹ ở Hà Nội. Và thế là mỗi bận lo thót tim, nhỡ ra có điều gì trục trặc thì sao? Còn khi sang nước thứ ba, như Đức chẳng hạn, để dự hội nghị quốc tế, lại càng phức tạp, bởi chẳng những phải xin visa vào Đức mà còn phải xin thêm visa từ Đức trở về Mỹ. Tôi thường xin trước visa vào Canada để sau khi họp xong ở đấy thì bay sang Canada, rồi từ đó quay về Mỹ (không cần visa). Hơn 20 năm làm visa cho bao chuyến đi như thế khá mệt mỏi”.

Thế nhưng Vũ Hà Văn nói như đinh đóng cột: “Tôi vẫn không có ý định từ bỏ tấm hộ chiếu phổ thông bìa xanh của Việt Nam . Gần đây do Nhà nước ta cho phép công dân được mang hai quốc tịch, từ đầu năm 2010 tôi mới mang thêm quốc tịch Mỹ. Còn quốc tịch Việt Nam tôi sẽ giữ trọn đời”.

Giải thưởng Polya

Đây là giải thưởng do hội Toán học công nghiệp và ứng dụng (Society for Industrial and Applied Mathematics, viết tắt là SIAM ) của Mỹ lập ra từ năm 1969, trao hai năm một lần. Giải thưởng chủ yếu dành cho những công trình mới, hiếm khi cho thành tựu trong quá khứ.

SIAM được thành lập năm 1952, đặt trụ sở tại Philadelphia, có 12.000 thành viên cá nhân và 500 thành viên tập thể trên khắp thế giới. Quá trình xét chọn rất nghiêm ngặt. Người đoạt giải được tặng một tấm huy chương và 20.000 USD. Lần trao Giải thưởng mới nhất là vào năm 2008. Người duy nhất được tặng giải là nhà toán học Việt Nam Van H.Vu (tức Vũ Hà Văn). Cụm công trình nhận giải lần này được anh độc lập thực hiện, trước khi quen biết nhà toán học gốc Hoa nổi tiếng thế giới Terence Tao.

Chúng ta có thể đọc bản tóm tắt tiểu sử khoa học của Vũ Hà Văn (nguyên văn bằng tiếng Anh) được SIAMcông bố chính thức trên Internet: “Sinh ở Hà Nội, Việt Nam , Vũ tốt nghiệp cử nhân tại Đại học Eotos. Budapest, Hungary năm 1994, đỗ tiến sĩ tại Đại học Yale, Mỹ năm 1998, dưới sự hướng dẫn của GS Lászlo Lovász – người được tặng Giải thưởng Polya năm 1979 (ông này về sau được bầu làm chủ tịch Hiệp hội Toán học quốc tế nhiệm kỳ 2006 – 2010). Làm sau tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu cao cấp Princeton và ban nghiên cứu của Microsft, rồi từ năm 2001-2005, ông làm việc tại Đại học California ở San Diego với tư cách là trợ lý giáo sư, phó giáo sư và giáo sư. Từ mùa thu năm 2005, ông trở thành giáo sư khoa toán Đại học Rutgers. Ông là giáo sư thỉnh giảng của Đại học Paris 6 năm 2006. Lĩnh vực ông nghiên cứu bao gồm: toán học tổ hợp, xác suất và lý thuyết số cộng tính. Ông đã hai lần nhận được Giải thưởng Sloan dành cho các tài năng trẻ ở Mỹ khi viết luận án tiến sĩ (1997) và khi làm nghiên cứu viên (2002), rồi Giải thưởng NSF Career (2003). Ông là thành viên Viện Nghiên cứu cao cấp Princetontrong những năm 1998, 2005 và 2007, lần cuối là người lãnh đạo nhóm dự án Số học tổng hợp.

Tính đến nay, số nhà toán học được tặng Giải thưởng Polya như Vũ Hà Văn vẫn còn rất ít và họ đều là những nhà toán học hàng đầu.

Đồng tác giả với “Mozart toán học”

“Mozart toán học” chính là Terence Chi-Shen Tao (Đào Triết Hiên), thường được gọi thân mật là Terry Tao, một nhân kiệt trong làng toán học thế giới. Tao sinh năm 1975 tại Adelaide, Úc trong một gia đình người Hoa, bố là bác sĩ, mẹ là giáo viên dạy toán. Mới hơn 2 tuổi, nhờ “học mót” toán và tiếng Anh qua tivi, Tao đã dạy lại hai môn này cho một cậu bé 5 tuổi! Đến 9 tuổi, Tao được nhận vào chương trình nghiên cứu tài năng đặc biệt của Đại học Johns Hopkins, Mỹ. Mới 10 tuổi, Tao lọt vào đội tuyển quốc gia Úc đi dự Olympiad toán quốc tế và đoạt huy chương đồng, năm sau đoạt huy chương bạc, rồi đến năm 13 tuổi đoạt huy chương vàng. Tao là người đoạt huy chương vàng ít tuổi nhất trong lịch sử các Olympiad toán quốc tế.

17 tuổi, Tao trở thành thạc sĩ tại Úc và nhận được học bổng sang Mỹ học tiếp. 20 tuổi, Tao bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại Đại học Princetondanh tiếng. 25 tuổi, Tao trở thành giáo sư. Năm 2006, mới 31 tuổi, Terence Tao được tặng huy chương Fields, trở thành một trong số ít người trẻ tuổi nhất được nhận vinh dự cao quý ấy. Terence Tao được dư luận trong giới chuyên môn coi là “Mozrt toán học” đương đại.

Một ngày giữa tháng 12-2009, tôi đến thăm gia đình nhà thơ Vũ Quần Phương tại nhà riêng ở khu đô thị mới Định Công. Hôm đó, tôi đã có cả một buổi trò chuyện với giáo sư Vũ Hà Văn – người con trai đầu lòng của ông bạn cố tri. Văn kể: “Năm 2003 được ông chủ tịch Hội Toán học Mỹ giới thiệu, tôi bắt đầu làm quen với Terence Tao.

Năm ấy, Tao mới 28 tuổi, chưa được tặng huy chương Fields. Anh sống với người vợ trẻ Hàn Quốc trong một căn hộ hẹp tại quân Cam, bang California , bò ra sàn nhà làm toán. Cùng mang dòng máu châu Á nên chũng tôi dễ đồng cảm. Về sau qua trao đổi email, chúng tôi thấy rất dễ hiểu những ý tưởng của nhau. Từ đó, Tao và tôi cộng tác công bố được 15 bài báo khoa học và một cuốn sách chuyên khảo dày 500 trang. Riêng cuốn sách chúng tôi viết mất ba năm”.

Nói tới đây, Văn chạy vội lên gác tìm cuốn sách ấy mang xuống cho tôi xem. Đó là cuốn Additive Combinatorics (Toán học tổ hợp cộng tính) cả hai tác giả Terence Tao và Van H. Vu, do Viện Nghiên cứu toán học cao cấp Đại học Cambridge (Anh) xuất bản năm 2006. Vào Website của Hội Toán học Mỹ, tôi đọc được bài điểm sách về cuốn này dài 9 trang khổ A4 của Ben Green, một nhà toán học Anh nổi tiếng của Đại học Cambridge. Ben Green đánh giá: “Cuốn sách này là một đóng góp quan trọng cho toán học và đã trở thành cuốn sách mà thế hệ sinh viên mới cần đọc, cũng như những chuyên gia trong các lĩnh vực gần gũi cần học thêm về toán học tổ hợp cộng tính. Đây cũng là cuốn sách viết rất đúng lúc và hai tác giả của nó rất đáng được ngợi ca vì đã thể hiện một cách đầy thuyết phục. Riêng tôi, tôi có tới ba bản in: một để ở nhà, một để ở nơi làm việc và bản thứ ba dự phòng trường hợp hai bản kia cũ nát.

Vài hôm sau cuộc gặp gỡ với tôi, Văn lại lên đường sang Seoul (Hàn Quốc) làm việc với các nhà toán học Mỹ và Hàn Quốc từ ngày 16 đến 22-12-2009. Terence Tao, Vũ Hà Văn, James T. McKernan, Franhk Morgan và Hee Oh được Hội Toán học Mỹ cử sang Seoul giới thiệu những công trình mới. Lại một chuyến đi khám phá của một nhà toán học người Việt tầm cỡ thế giới. Và đến nay, Vũ Hà Văn đã có thật nhiều những chuyến đi như thế, đến với những chân trời mới của toán học thế giới.

Vũ Hà Văn sinh năm 1970, là con trai nhà thơ Vũ Quần Phương. Tính đến đầu năm 2011, Vũ Hà Văn đã công bố hơn 80 công trình – một con số rất đáng nể. Có những công trình của anh được in trên các tạp chí toán học đỉnh cao thế giới như Annals of Mathematics (Niên giám toán học), Journal of AMS (tạp chí của Hội Toán học Mỹ)...

Người ta thường chia các tạp chí toán học quốc tế thành bốn loại: Đỉnh cao, hàng đầu, trung bình và yếu. Cho đến nay, chỉ mới có bốn người Việt Namcó công trình được in trên các tạp chí toán học đỉnh cao là Vũ Hà Văn (Đại học Rutgers, Mỹ), Lê Tự Quốc Thắng (Viện Công nghệ Georgia, Mỹ), Nguyễn Tiến Dũng (Đại học Toulouse, Pháp) và Đinh Tiến Cường (Đại học Paris 6, Pháp). Các bài báo của Vũ Hà Văn được trích dẫn nhiều, tức đạt chỉ số ảnh hưởng (impact index) cao.

Xem Thêm

Tin mới

49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.