Cổ vật khai quật từ đáy biển Bà Rịa – Vũng Tàu

Bộ sưu tập cổ vật biển có số lượng gần 13.000 hiện vật, đa dạng về loại hình, được sản xuất từ Việt Nam, Trung Hoa, Thái Lan, Pháp. Sự có mặt của cổ vật từ vùng biển cho thấy vị trí của Việt Nam nói chung, Bà Rịa – Vũng Tàu nói riêng trên con đường giao lưu hàng hải quốc tế trước thế kỷ XIX.

Cổ vật khai quật tại vùng biển Hòn Bà (Vũng Tàu):Từ phát hiện của ngư dân Vũng Tàu, năm 1993 Bảo tàng và xí nghiệp VISAL tiến hành trục vớt những hiện vật trên con tàu chìm ở độ sâu hơn 20m, cách đảo Hòn Bà 2 hải lý. Kết quả thu được 569 hiện vật phần lớn là đồ gốm Việt Nam thế kỷ XIX. Các cổ vật được sản xuất thủ công ở các lò gốm dân gian Nam Trung bộ. Gốm Hòn Bà là đồ dân dụng, phục vụ đời sống của cư dân nông nghiệp. Phần lớn là loại hình hiện vật liên quan đến nghề làm mắm, loại thực phẩm rất được ưa chuộng vùng Trung bộ, Nambộ của Việt Nam .

Cổ vật từ vùng biển Bãi Dâu (Vũng Tàu):Đầu năm 1997, một ngư dân chuyên nghề lặn vớt phế liệu đã tìm thấy một con tàu chìm cách bờ biển Bãi Dâu 4 hải lý về phía tây. Ở độ sâu 15m, xác con tàu chỉ còn phần thân, bị cát bùn phủ lấp. Sau nhiều ngày làm việc, nhóm thợ lặn đã đưa về 105 cổ vật là đồ gốm sứ, pha lê, thủy tinh, đồ đống. Bộ sưu tập sứ men trắng hầu hết là đồ nguyên, dưới đáy ngoài một số đĩa ghi ký hiệu De POLE – Paris chìm dưới men, khả năng là nơi sản xuất. Một số tô sứ có in chữ E. BIEDERMANN & COSAIGON, cho phép nhận định hàng hóa trên tàu do công ty nói trên tại Sài Gòn đặt hàng, vào khoảng giữa thế kỷ XIX. Ngoài những cổ vật là đồ gia dụng, sinh hoạt như: tô, đĩa, thố, hộp, tách, ly… Còn có những vật dụng liên quan con tàu như: phù điêu con tàu gắn ở cabin, đèn đi biển, đèn hoa tiêu… Bộ sưu tập cổ vật Pháp được đánh giá là khá hiếm ở Việt Nam .

Sưu tập gốm sứ Thái Lan:Trong chuyến đi biển tháng 5 – 1999, tàu đánh cá của ngư dân phường 11, Vũng Tàu đã phát hiện một tàu cổ chìm bị cát biển vùi lấp. Nhóm thợ lặn sau nhiều ngày làm việc đã mang về và bàn giao cho Bảo tàng tỉnh 298 hiện vật là đồ gốm với các chủng loại: vò, hũ, bình, bát đĩa, thố trang trí men màu đen, nâu, men ngọc (xanh lục). Những hiện vật này được xác định là gốm Sukhothai và Sawankhalok của Thái Lan vào khoảng thế kỷ XV.

Sukhothai là vương quốc độc lập đầu tiên của Thái Lan vào năm 1238, sau khi lật đổ nền thống trị của vương quốc Chân Lạp (từ thế kỷ thứ IX). Gốm Sukhothai, Sawankhalok của Thái Lan có ảnh hưởng từ gốm Khơme và kỹ thuật mới từ Trung Hoa thế kỷ XIII, XIV. Gốm Sukhothai có đặc trưng những họa tiết vẽ dưới men màu đen hoặc nâu, với kỹ thuật trang trí như khắc vạch, đắp nổi, vẽ màu có vân, riêng gốm Sawankhalok có đặc điểm trang trí men ngọc. Vào thế kỷ XV, XVI khi gốm Trung Hoa ngưng việc xuất cảng ra nước ngoài, đồ gốm Thái Lan và cả Việt Nam có điều kiện để mở rộng thị trường đến các nước khác, con tàu chìm tại vùng biển Bà Rịa – Vũng Tàu chứa những cổ vật gốm Thái Lan với nhiều chủng loại: vò, bình, hũ tô, bát, đĩa… chứng tỏ điều đó.

Sưu tập súng đồng thời Minh, thế kỷ XVI:Gồm 7 khẩu súng đồng kiểu thần công có kích thước, trọng lượng không đồng đều trên một chiếc tàu chìm được một ngư dân chuyên lặn vớt phế liệu ngụ tại phường 6, Vũng Tàu phát hiện năm 1992 tại vùng biển Bãi Rạng (Vũng Tàu) ở độ sâu 25m. Minh văn còn lại cho biết súng được đúc vào đời Gia Tĩnh (1522 – 1566) và Vạn Lịch, (1573 – 1620) thời nhà Minh, Trung Hoa.

Đây là những cổ vật rất giá trị về lịch sử văn hóa, khoa học, độc đáo hiếm có ở Việt Nam . (Cùng vị trí này thợ lặn còn tìm được 2 pho tượng Phật nhỏ bằng đồng, 1 tô sứ men trắng vẽ lam cùng niên đại).

Sưu tập cổ vật Hòn Cau (tọa độ X):Bộ sưu tập cổ vật Hòn Cau ở Bảo Tàng Bà Rịa – Vũng Tàu có đến hơn 8.000 hiện vật các loại (nguyên, sứt, vỡ). Trong đó có những hiện vật độc bản của con tàu cổ thuộc bộ sưu tập này. Đồ gốm sứ men trắng vẽ lam độc đáo thời Khang Hy. Do đặc điểm là hàng hóa sản xuất theo đơn đặt hàng để chào bán ở châu Âu, màu sắc, kiểu dáng, hoa văn trang trí khác lạ với gốm sứ Trung Hoa truyền thống, mặc dù do những lò gốm nổi tiếng của Trung Quốc như lò Cảnh Đức Trấn ở Giang Tây, lò Đức Hóa ở Phúc Kiến sản xuất. Ngoài đố gốm sứ, bộ sưu tập cổ vật Hòn Cau còn có rất nhiều hiện vật độc đáo khác là đố đá, đồ đồng, đồ gỗ, thực vật… liên quan chuyến hải trình của con tàu cổ và sinh hoạt của đoàn thủy thủ trên tàu.

Cổ vật Bình Châu:Ngày 28 – 5- 1995, tàu đánh cá của ngư dân Lộc An, (Đất Đỏ) đã phát hiện những đồ gốm sứ trên con tàu chìm cách bờ biển Bình Châu 30km, ở độ sâu 25m. Được sự giúp đỡ của các ngư dân và trạm Biên phòng Lộc An, Bảo tàng tỉnh đã tiếp nhận 1.092 hiện vật gốm sứ, gồm: đĩa, tô, bát gốm men trắng vẽ lam. Số hiện vật này được sản xuất từ các lò gốm vùng nam Trung Quốc, khoảng nửa cuối thế kỷ XIX. Đây là những sản phẩm của các lò gốm dân gian, phục vụ cho sinh hoạt hàng ngày của người dân lao động. Việc gốm sứ dân gian được xuất khẩu ra nước ngoài vào cuối thế kỷ XIX chứng tỏ vùng nam Trung Quốc vẫn tiếp tục duy trì quan hệ thương mại hàng hải, mặt hàng gốm sứ vẫn giữ được tị trường tiêu thụ.

Các sưu tập cổ vật đưa ra trưng bày sẽ đáp ứng nhu cầu và thu hút sự quan tâm của du khách khi đến Vũng Tàu, đem lại lợi ích về giá trị văn hóa phi vật thể, thiết thực góp phần làm phong phú thêm hoạt động của trung tâm du lịch lớn. Đồng thời các sưu tập cổ vật còn là nguồn tư liệu xác thực trong công tác nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ kinh tế và giao lưu văn hóa giữa Bà Rịa – Vũng Tàu với các vùng trong nước và ngoài khu vực, khẳng định vị trí quan trọng, mạnh về kinh tế biển và hải khẩu quan trọng của vùng Đông Nam bộ.