Có nên nuôi tôm rải vụ?

Bức xúc nguyên liệu!

Những ngày qua, bình quân mỗi ngày Công ty Xuất nhập khẩu thủy sản Minh Phú (Cà Mau) thu mua được không quá 40 tấn tôm nguyên liệu, trong khi lúc cao điểm có thể mua được 80 tấn/ngày. Còn theo ông Tuấn Anh, Phó tổng giám đốc Công ty Chế biến thủy sản Út Xi (Sóc Trăng), lượng tôm thu mua chỉ đạt từ 6-7 tấn/ngày, giảm rất nhiều so với trước đây. Thiếu nguyên liệu cũng là tình trạng chung của các doanh nghiệp chế biến tôm xuất khẩu ở ĐBSCL hiện nay khiến nhiều nhà máy chỉ hoạt động dưới 40% công suất.

“Đó là điều bình thường theo đúng quy luật hàng năm”, ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), khẳng định. Theo ông, hàng năm vào thời điểm này, tôm nguyên liệu đều rất khan hiếm do nông dân chưa vào vụ thu hoạch. “Hai tháng đầu năm, nông dân chỉ tập trung nạo vét, chuẩn bị ao nuôi cho vụ tới”, ông Phan Trường Giang, Giám đốc Sở Thủy sản tỉnh Bạc Liêu, cho biết. Và theo ông, nguồn nguyên liệu mà các doanh nghiệp thu mua được hiện nay chủ yếu là từ các ao nuôi quảng canh (thu hoạch bằng cách xổ nước hai lần/tháng) hoặc đánh bắt xa bờ.

Do ngay từ cuối vụ thu hoạch trước, Công ty Út Xi đã trữ khoảng 1.200 tấn tôm nguyên liệu nên có thể hoạt động cầm chừng chờ vụ thu hoạch tới, chừng hơn một tháng nữa. Tuy nhiên, theo ông Lực, cũng không có nhiều doanh nghiệp trữ tôm nguyên liệu vì sợ giá cả biến động, kho lạnh không đáp ứng được... Nhất là hồi cuối năm 2005, một số chuyên gia quốc tế đã dự đoán tôm có thể giảm giá trong năm nay. Để khắc phục tình trạng “đánh đố” với nguyên liệu, theo ông Lực, các nhà khoa học cần phối hợp, giúp nông dân triển khai việc nuôi tôm rải vụ. Nuôi tôm rải vụ giúp nông dân thoát được áp lực dôi dư nguyên liệu, khiến giá rớt mỗi khi thu hoạch rộ. Và cũng nhờ đó đảm bảo ổn định sản xuất cho doanh nghiệp. Đồng thời, nông dân còn tránh được những cơn sốt khan hiếm tôm giống gây tăng giá đột biến, chất lượng không đảm bảo vì áp lực từ nguồn cung quá lớn mỗi khi các tỉnh ĐBSCL đồng loạt thả nuôi...

Mạo hiểm?

“Nghề nuôi tôm là một nghề “khoa học”, không thể muốn gì... được đó”, thạc sĩ Hồ Mỹ Hạnh, phụ trách kỹ thuật tại Trung tâm Dạy nghề và Chuyển giao công nghệ nuôi thủy sản ĐBSCL, cho biết. Theo bà, cho đến giờ chưa có cơ quan nào đứng ra nghiên cứu về vấn đề này dù nông dân một số tỉnh đã thử nghiệm. “Ở Sóc Trăng vừa qua, tỷ lệ nuôi tôm rải vụ thành công thấp hơn rất nhiều so với những hộ thất bại”, bà nói. Phó giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Thanh Phương, Trưởng khoa Thủy sản (Đại học Cần Thơ), cũng nói rằng nuôi tôm theo vụ mùa vẫn là điều cần khuyến cáo.

Tiến sĩ Phương cho rằng nuôi tôm phải căn cứ vào kỹ thuật và thị trường, nhưng hiện nay kỹ thuật vẫn là yếu tố quyết định. Ngoài ra, còn nhiều yếu tố chi phối đến mức độ thành công như thời tiết, con giống, môi trường... Thông thường, như đối với mô hình lúa - tôm, nông dân thả tôm vào cuối tháng 2 đến đầu tháng 3. Đến độ tháng 7-8, nông dân bắt tay vào vụ lúa ngay trên vuông tôm. Cây lúa sẽ góp phần xử lý môi trường sau vụ tôm. Quy luật thời tiết cũng khá phù hợp với cách làm này khi độ mặn tăng dần vào mùa khô, bắt đầu lúc nông dân thả tôm giống và “đội trần” khi đến thời điểm thu hoạch tôm, để rồi sau đó độ mặn giảm dần vào mùa mưa giúp cây lúa phát triển tốt trên ruộng tôm. Nếu nuôi tôm rải vụ, đồng nghĩa với việc phải mất ngay vụ lúa trong năm.

Tiến sĩ Phương cho rằng phải hết sức cân nhắc chuyện nuôi tôm rải vụ vì rải vụ có thể đáp ứng nhu cầu thị trường nhưng cũng tăng rủi ro cho nông dân. Theo quy luật nhiều năm qua, vào mùa mưa - độ mặn thấp, cũng là lúc dịch bệnh hoành hành. Bà Hạnh thì nói đơn giản: “Nuôi tôm rải vụ vẫn có thể có năm thành công, nhưng trước hết, nông dân buộc phải đối đầu với thời tiết”.

Từ đầu năm 2006 đến nay, vùng ĐBSCL có trên 100.000 héc ta nuôi tôm bị thiệt hại. Ngoài chất lượng tôm giống, môi trường thì ngành thủy sản vẫn coi nguyên nhân không kém phần quan trọng là thời tiết thất thường. Và ngẫu nhiên, khi kết quả kiểm tra tôm giống nhiều năm qua tại trường Đại học Cần Thơ lại cho thấy tỷ lệ tôm bị nhiễm bệnh đốm trắng... khá thấp vào thời điểm đầu vụ. “Tại các nước có nghề nuôi tôm lâu đời như Thái Lan, Bangladesh... vẫn chỉ nuôi tôm vào vụ chính”- bà Phương khẳng định. Theo bà, họ không dám mạo hiểm vì đã nhiều lần phải trả giá cho việc nuôi và khai thác triệt để mà không tính đến yếu tố môi trường.

Nguồn: Thời báo Kinh tế Sài Gòn 23/3/2006